BÁO CÁO BỆNH CÂY CHUYÊN KHOA
MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN CÂY TIÊU, CÀ PHÊ, LẠC
Ngành: NÔNG HỌC
Niên khoá: 2013 – 2017

Pleiku Tháng 12/2015

MỤC LỤC
Mục lục ............................................................................................................................................ 2
DANH MỤC HÌNH ẢNH ............................................................................................................... 4
I. BỆNH TRÊN CÂY TIÊU ............................................................................................................ 5
I.1 Bệnh chết nhanh ..................................................................................................................... 5
I.1.1 Triệu chứng bệnh .......................................................................................................... 5
I.1.2 Nguyên nhân gây bệnh .................................................................................................... 8
I.1.3 Biện pháp phòng trừ ........................................................................................................ 9
I.1.4 Phương pháp bẩy bào tử để phát hiện sớm nấm phytopthora ....................................... 11
I.1.5 Một số thuốc người dân sử dụng để phòng trừ và một số biện pháp mà người dân đã áp
dụng. ...................................................................................................................................... 13
I.2 BỆNH VÀNG LÁ CHẾT CHẬM ........................................................................................ 14
I.2.1 Triệu chứng trên cây ..................................................................................................... 14
I.2.2 Triệu chứng trên rễ: ....................................................................................................... 15

2


I.2.3 Nguyên nhân gây hại ..................................................................................................... 15
I.2.4 Biện pháp phòng trừ ...................................................................................................... 16
I.3 BỆNH VIRUS (TIÊU ĐIÊN)................................................................................................ 17
I.3.1 Nguyên nhân gây hại ..................................................................................................... 17
I.3.2 Biện pháp phòng trừ: ..................................................................................................... 17
II. BỆNH HẠI TRÊN CÂY CÀ PHÊ............................................................................................ 19

Hình 12: Tuyến trùng xâm nhập gây hại .......................................................................... 16
Hình 13: Bệnh tiêu điên do nhiễm virus ............................................................................ 17
Hình 14: Bệnh rỉ sắt trên lá cà phê .................................................................................... 19
Hình15: Cà phê bị vàng lá, chết cây .................................................................................. 20
Hinh15: Cà phê bị khô cành khô quả ................................................................................ 23
Hình 16: Cây lạc nhiễm bệnh đốm nâu ............................................................................. 25

4


I. BỆNH TRÊN CÂY TIÊU
I.1 Bệnh chết nhanh
- Bệnh chết nhanh trên hồ tiêu do nấm Phytophthora capsici gây ra. Bệnh có thể
gây hại ở tất cả các bộ phận của cây nhưng nguy hiểm nhất vẫn là vùng cổ rễ. Nấm
gây bệnh có nguồn gốc thủy sinh, gặp mưa ẩm ướt kéo dài sẽ phát triển mạnh,
ngấm ngầm tấn công và hủy hoại bộ rễ, làm cho việc dẫn truyền nước và dinh
dưỡng nuôi cây bị ngừng trệ. Khi phát hiện thấy cây bị chết thì thực ra bộ rễ của
chúng đã bị nấm gây hại trước đó hàng tháng rồi, vì thế cây tiêu thường bị chết
hàng loạt vào cuối mùa mưa đầu mùa khô.
I.1.1 Triệu chứng bệnh
- Hại tất cả bộ phân cây, chủ yếu hại rễ & phần thân dưới mặt đất
- Các đọt tiêu không phát triển, lá không mướt, không dòn, hơi tái, hơi buồn
→ lá vàng, rủ → các nhánh rủ xuống → rụng lá → rụng đốt, rụng lóng → trụ
nọc trơ thân leo chính và 1 ít nhánh bên
- Bộ lá héo xanh như đổ nước sôi → đen và rụng; đôi khi lá không kịp rụng

5


Hình 1: Cây tiêu bị nhiễm nấm bệnh gây hại

• Bệnh phát triển, lây lan mạnh trong mùa mưa, nhất là vào cuối mùa mưa, khí
hậu ấm và ẩm
• Gây hại ở những vườn không thoát nước tốt.

8


• Thường xuất hiện trong những năm có hạn hán kéo dài do cây bị “xốc” sinh
lý  dễ bị nấm tấn công.
• Có sự kết hợp với các nấm: Fusarium, Pythium, Rhizoctonia, tuyến trùng 
cây tiêu chết nhanh chóng

Hình 5: Tuyến trùng trình xâm nhập bộ rể tạo điều kiện cho các nấm bệnh
tấn công
I.1.3 Biện pháp phòng trừ
Tuân theo các nguyên tắc phòng trừ tổng hợp:
1. Chọn đất trồng tiêu có tầng canh tác dày, thoát nước tốt, có mực nước
ngầm thấp.
2. Chỉ trồng lại tiêu trên đất cũ trồng ca cao, cao su đã qua thời gian đất
bỏ hoang hoặc được trồng với cây hàng năm, cây che phủ đất.
3. Không lấy giống ở những cây tiêu đã bị nhiễm bệnh chết nhanh.
4. Xử lý hom giống bằng một trong các loại thuốc Aliette 80 WP, Ridomil
Gold 68 WP , Rovral 50 WP, nồng độ 0,1 %.
5. Áp dụng tất cả các biện pháp để ngăn ngừa nguồn nấm

bệnh

xâm

nhập vào vườn tiêu:

cây choái sống trong mùa mưa
- Điều chỉnh cây che bóng hợp lý.
- Trồng cây che phủ đất.
Hinh 6: Trồng tiêu trên trụ sống
- Trong quá trình chăm sóc vườn tiêu tránh gây vết thương cho thân ngầm và
rễ tiêu.
- Cắt bỏ các các dây lươn và các cành nhánh cách mặt đất 30 cm để hạn chế
sự gây hại của nấm Phytophthora.
- Giữ gốc cây luôn khô ráo, chỉ đủ ẩm.
- Thoát nước hợp lý vào mùa mưa để tránh sự đọng nước trong gốc cây tiêu.
- Bón phân vô cơ cho cây tiêu cân đối và hợp lý.
- Tăng cường bón phân hữu cơ đã ủ hoai.
10


- Bổ sung các chất hữu cơ cho cây tiêu.
- Thường xuyên bón các loại chế phẩm sinh học như: Trichoderma spp.,
Gliocladium. _
- Bón phân hữu cơ hoai mục, phân hữu cơ sinh học (Trichoderma):15-20
kg/trụ/năm)
- Phân vi lượng: phun trên lá để tăng sức đề kháng
- Hỗn hợp N-P-K + Ca, magiê vôi: 1-2kg/gốc/năm, bổ sung kẽm
- Không bón quá nhiều phân vô cơ (dễ làm tổn thương bộ rễ).

I.1.4 Phương pháp bẩy bào tử để phát hiện sớm nấm phytopthora
- Lấy mẫu đất: lấy năm điểm chéo gốc trong vườn. Để bẫy cho biết thì lấy tối đa
khoảng 50 mẫu/vườn. mỗi điểm lấy 10 mẫu. Lấy phần đất cạnh gốc trụ tiêu, khoát
lớp đất mặt đi, lấy mẫu cách lớp đất mặt khoảng 10cm là được. Mỗi mẫu lấy
khoảng 200g, án chừng khoảng 1/2 cốc là được. Nếu cẩn thận thì nên đánh dấu
mẫu đất ở từng điểm trong vườn để sau này tiện đánh giá.

I.2 BỆNH VÀNG LÁ CHẾT CHẬM
I.2.1 Triệu chứng trên cây
-Cây tiêu có biểu hiện sinh
trưởng chậm, lá úa vàng. Lá,
hoa, các đốt và trái cũng rụng
dần từ dưới gốc lên ngọn, chứ
không rụng và héo từ đọt xuống
như bệnh chết nhanh. Gốc thân
cây bệnh có các vết nâu đen, dần
dần vết bệnh lan rộng làm thối
lớp vỏ gốc, bó mạch của thân
cây hóa nâu. Khi bệnh nặng,
toàn bộ gốc và rễ cây tiêu bị
thâm đen, hư thối, sau đó cây
chếtkhô.
Hình 11: Tiêu bị chết chậm

14


- Thời gian từ khi có biểu hiện bị bệnh đến khi chết có thể kéo dài cả năm.
Bệnh làm chết cả khóm hoặc chỉ chết 1-2 dây.Cây sinh trưởng, phát triển chậm,
lá úa vàng, rụng lá, các lá già thường bị vàng trước.
- Lá, hoa, các đốt và trái rụng dần từ dưới gốc lên ngọn
- Bộ tán lá thưa thớt.
- Ra hoa và đậu quả kém, năng suất giảm dần
- Bệnh thường xuất hiện thành từng vùng cục bộ.
- Triệu chứng thường phát triển chậm và kéo dài, một vài năm sau cây mới
chết.
I.2.2 Triệu chứng trên rễ:

- Vệ sinh đồng ruộng, cày phơi đất trong mùa khô trước khi trồng mới.
- Bón phân vô cơ cân đối và thường xuyên sử dụng phân hữu cơ.
- Thường xuyên sử dụng các chế phẩm sinh học phòng trừ tuyến trùng:
Trichoderma spp.
- Hạn chế xới xáo và tưới tràn trong vườn tiêu
- Nhổ và đốt các cây bị bệnh nặng, không trồng lại ngay

16


I.3 BỆNH VIRUS (TIÊU ĐIÊN)

Hình 13: Bệnh tiêu điên do nhiễm virus
I.3.1 Nguyên nhân gây hại
Do virus gây hại được xâm nhiễm qua cây qua các loại côn trùng chích hút nhựa
cây tiêu và qua dụng cụ cắt tỉa nông nghiệp hay do giống không sạch bệnh.
I.3.2 Biện pháp phòng trừ:
Hiện tại đối với Virus thì chưa có thuốc chữa trị vì vậy cần áp dụng các nguyên tắc
phòng trừ sâu bệnh hại như:
- Không lấy giống từ các vườn đã có triệu chứng bệnh virus.
- Trong quá trình canh tác không dùng dao, kéo cắt tỉa các cây bị bệnh, sau đó
cắt sang cây khỏe.
17


- Cần phải kiểm tra cây tiêu xem có các côn trùng hay nhện chích hút hay
không. Nếu có thì phun một trong các loại thuốc sau: Subatox 75 EC 0,2 %,
Suprathion 40 EC 0,2 %, Supracide 40 EC 0,2 %. Khi cây đã bị bệnh nặng
cần nhổ, đưa ra ngoài vườn và đốt.


tán

và lây lan mạnh nhờ gió, côn trùng
và khi chăm sóc.
Hình 14: Bệnh rỉ sắt trên lá cà phê
Bào tử có thể tồn tại nhiều tháng trong điều kiện thời tiết bất lợi. Bào tử nảy mầm
nhanh ở nhiệt độ 24oC sau 2-4 giờ và phát triển nhanh ở độ ẩm 80-90%. Thời gian
ủ bệnh là 6-12 giờ.
II.1.2 Biện pháp phòng trừ
- Bón phân đầy đủ và cân đối, tạo hình thông thoáng, tỉa cành hợp lý giúp cây
sinh trưởng tốt.

19


-

Dùng giống kháng bệnh như: S.73, Catimor F6. Hạn chế sử dụng các giống
mẫn cảm với bệnh rỉ sắt như Caturra, Typica, Mundo Novo...

-

Biện pháp hóa học: sử dụng các loại thuốc sau:

- Hexaconazole (Anvil 5SC)
-

Propiconazole (Tilt 250 EC, Bumper 250 EC)

-

20


Bệnh gây hại trên cà phê kinh doanh và cả trên cà phê kiến thiết cơ bản. Cây
thường có biểu hiện vàng từ tháng 9 trở đi và đến mùa khô thì giảm, nếu nhẹ thì sau
khi tưới nước xong cây lại xanh nhưng đến năm sau cây lại bị lại.

II.2.2 Nguyên nhân gây bệnh
- Bệnh do nấm Rhizoctonia bataticola + Fusarium oxysporum gây hại

II.2.3 Biện pháp phòng trừ
- Bón phân đầy đủ và cân đối, tăng cường bón phân hữu cơ và các chế phẩm
sinh học cải tạo đất.
-

Hạn chế xới xáo, làm bồn trong những vườn cây đã bị bệnh để tránh gây vết
thương cho rễ.

- Xử lý chất kích thích sinh trưởng RIC 10WP để kích thích bộ rễ phát triển.
Không tưới nước tràn từ vườn bị bệnh sang vườn không bị bệnh. Cần điều
chỉnh hệ thống thoát nước cho hợp lý.
- Đối với cây bị hại nhẹ có thể dùng thuốc gốc Cuprous Oxide (Norshield
58WP), Copper Hydrocide (DuPontTM Kocide 46.1WG); Trichoderma spp.
(TRICÔ-ĐHCT 108 bào tử/g).
- Đối với cây bị hại nặng cần đào và đốt tiêu hủy những cây bị bệnh. Xử lý hố
bằng vôi trước khi trồng lại.

21




phát

triển

của

bệnh

- Bệnh do các loài nấm Colletotrichum gloesporioides, Colletotrichum cofeanum
gây

nên

trong

điều

kiện

cây

bị

suy

yếu

do



III. BỆNH HẠI TRÊN CÂY LẠC
III.1 BỆNH ĐỐM NÂU

III.1.1 Triệu chứng
– Vết hơi tròn, không đều, đường
kính 1-10 mm
– Màu nâu, nâu hơi đỏ, mặt trên lá
có quầng vàng (rất rộng)
– Màu nâu nhạt ở mặt dưới lá
– Bào tử chủ yếu ở mặt trên vết bệnh
– Hại lá, ít trên cuống lá, thân cành.
Hình 16: Cây lạc nhiễm bệnh đốm nâu
III.1.2 Nguyên Nhân
• Do nấm Cercospora arachidicola Hori
- Bộ Moniliales, nấm bất toàn
-

Hữu tính: Mycosphaerella arachdis Deighton, lớp Ascomycetes

III.1.3 BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ
• Biện pháp canh tác: luân canh, vệ sinh đồng ruộng, thời vụ
• giống kháng
• Luân phiên các loại thuốc:
- benomyl
- carbendazim
- chlorothalonil
- copper hydroxide
- mancozed
25