TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
-----***-----

Đề tài:

VĂN HÓA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRONG
BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Sinh viên thực hiện

: Nguyễn Thị Nguyện

Lớp

: A1

Khoá

: K42A

Giáo viên hướng dẫn

:Th.S Lê Thị Thu Thủy

Hà Nội - Tháng 11/2007


Vn hoỏ doanh nghip Vit Nam trong bi cnh hi nhp kinh t quc t


1.2. Từ công cuộc đổi mới đến nay........................................................ 35

Sinh viờn: Nguyn Th Nguyn

1

Lp A1- K42A- KT&KDQT


Vn hoỏ doanh nghip Vit Nam trong bi cnh hi nhp kinh t quc t

2. Nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về văn hóa doanh nghiệp ..... 37
2.1. Nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về khái niệm văn hóa doanh
nghiệp. .................................................................................................. 38
2.2. Nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về vai trò của văn hóa doanh
nghiệp. .................................................................................................. 41
II. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế. .................................. 45

1. Tác động chung của hội nhập kinh tế quốc tế đến văn hóa doanh
nghiệp Việt Nam. ................................................................................. 45
1.1. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. ......................... 45
1.2. Tác động của hội nhập tới sự hình thành và phát triển văn hóa
doanh nghiệp của Việt Nam................................................................ 47
1.2.1. Tác động chung tới nền kinh tế.................................................... 47
1.2.2. Tác động của hội nhập kinh tế tới văn hóa doanh nghiệp Việt
Nam. .................................................................................................... 49
III. Nét văn hóa điển hình của văn hóa doanh nghiệp Việt
nam trong giai đoạn hiện nay. ......................................................... 54

1. Một số nền văn hoá doanh nghiệp điển hình của Việt Nam. .............. 54


1.2.

Văn hóa Sony. .......................................................................... 72

2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. ................................................. 74
II. Một số định h-ớng xây dựng văn hóa doanh nghiệp ở
Việt Nam. ...................................................................................................... 78

1. Quán triệt quan điểm xây dựng văn hóa doanh nghiệp của Đảng và
Nhà n-ớc. ............................................................................................. 79
2. Tiếp thu tinh hoa văn hóa doanh nghiệp của các n-ớc phát triển. ...... 80
III. Giải pháp xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam ....... 81

1. Giải pháp từ phía Nhà n-ớc. .............................................................. 81
1.1. Nhà n-ớc cần tạo ra một môi tr-ờng pháp lí thuận lợi, công bằng
cho các doanh nghiệp. .......................................................................... 81
1.2. Nâng cao nhận thức về văn hóa của doanh nghiệp. ....................... 84
1.3. Xây dựng các trung tâm t- vấn và hỗ trợ quản trị doanh nghiệp. .... 85
2. Giải pháp từ phía doanh nghiệp. ........................................................ 86
2.1. Xây dựng một mô hình văn hóa doanh nghiệp phù hợp. .................. 87
2.2. Văn hóa th-ơng hiệu. .................................................................... 89
2.3. Nâng cao đạo đức kinh doanh của doanh nghiệp. .......................... 91
2.4. Nâng cao nhận thức về vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong đội
ngũ nhân viên. ...................................................................................... 93
2.5. Xây dựng văn hóa doanh nhân trong doanh nghiệp. ....................... 93
2.6. Chú trọng đầu t- vật chất cho xây dựng văn hóa doanh nghiệp ..... 95
Kết luận ................................................................................................. 96
TàI LIệU THAM KHảO .......................................................................... 98


nào để các doanh nghiệp Việt Nam có thể tạo lập cho mình một nền văn hóa
doanh nghiệp mang bản sắc riêng và tạo động lực cho doanh nghiệp phát
triển? Để trả lời câu hỏi này, em đã chọn vấn đề: “Văn hóa doanh nghiệp Việt
Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế Quốc tế” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp
của mình.

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

4

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

2. Mục đích nghiên cứu của đề tài.
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về văn hóa doanh
nghiệp, đánh giá thực trạng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, nghiên
cứu một số mô hình văn hóa doanh nghiệp điển hình của các doanh nghiệp
thành công trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp
Việt Nam, khóa luận đề xuất một số giải pháp xây dựng văn hóa doanh
nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn
về văn hóa doanh nghiệp.
Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp Việt Nam nói
chung trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và đi sâu nghiên cứu điển hình
văn hóa doanh nghiệp tại một số doanh nghiệp của Việt Nam và trên thế giới.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Để hoàn thành khóa luận của mình, em đã kết hợp sử dụng các phương

Văn hóa gắn liền với sự ra đời của nhân loại, hay nói một cách khác
văn hóa có từ thuở bình minh của loài người. Nhưng mãi tới thế kỉ XVII, nhất
là nửa cuối thế kỉ XIX trở đi, các nhà khoa học trên thế giới mới tập trung vào
tìm hiểu và nghiên cứu sâu về lĩnh vực này. Bản thân vấn đề văn hóa rất phức
tạp, đa dạng, do vậy các nhà nghiên cứu có những cách tiếp cận khac nhau
dẫn đến nhiều quan niệm khác nhau về nội dung của thuật ngữ văn hóa.
Theo cách hiểu thông thường trong mọi tầng lớp nhân dân, văn hóa có
một nội dung khá phong phú. Trước hết văn hóa là thuật ngữ để chỉ trình độ
học vấn (trình độ văn hóa phổ thông, trình độ văn hóa đại học) hoặc chỉ các
sinh hoạt văn hóa cộng đồng, hoặc các thực thể của đời sống tinh thần như
các di tích lịch sử, các công trình văn hóa, lối sống truyền thống .... Cách hiểu
thông thường này thường thiên về mặt hiện tượng và những hiện tượng này
nảy sinh từ bản sắc văn hóa dân tộc.
Bắt đầu từ nửa sau thế kỷ XIX, các nhà nghiên cứu quan tâm nghiên
cứu nhiều hơn đến văn hóa. Định nghĩa văn hóa đầu tiên được chấp nhận rộng
rãi là định nghĩa của E.B. Tylor - một nhà xã hội học người Mỹ đưa ra: “Văn
hóa là một tổng thể phức tạp bao gồm các kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật,
đạo đức, luật lệ, phong tục và tất cả những khả năng, thói quen mà con người
đạt được với tư cách là thành viên của một xã hội” [18]. Định nghĩa này nêu
lên khá đầy đủ các khía cạnh của văn hóa tinh thần nhưng lại ít quan tâm đến
khía cạnh văn hóa vật chất- đây được coi là bộ phận khá phong phú trong kho

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

6

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế


7

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

2. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp
Qua những khái niệm khác nhau về văn hóa, chúng ta có thể thấy văn
hóa là một phạm trù rộng lớn và chi phối mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Văn hóa là dấu ấn của cả một cộng đồng lên mọi hiện tượng tinh thần, vật
chất, mọi sản phẩm từ tín ngưỡng, tập quán ... đến những sản phẩm tinh vi
nhất được bán ra thị trường.
Tuy nhiên văn hóa mang nhiều cấp độ khác nhau bao gồm như: văn hóa
dân tộc, văn hóa kinh doanh, văn hóa hội nhập, văn hóa gia đình, văn hóa
doanh nghiệp. Các cấp độ văn hóa khác nhau thể hiện các giá trị khác nhau và
phản ánh các đặc trưng khác nhau của các nhóm xã hội - người ta gọi đó là
những nhóm tiểu văn hóa.
Xuất phát từ sự thành công của các công ty Nhật Bản và ngay sau đó là
các công ty của Mỹ, từ những năm 70 của thế kỷ XX, các nhà khoa học đã
chú ý tìm hiểu và nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp (hay là văn hóa công ty),
và tác động của nó tới sự phát triển của một doanh nghiệp. Cho tới nay, có rất
nhiều định nghĩa về văn hóa doanh nghiệp được đưa ra như định nghĩa của
một nhà xã hội học người Pháp: “Văn hóa doanh nghiệp là hệ thống các quan
niệm, những biểu tượng, những giá trị, và những khuôn mẫu hành vi được tất
cả các thành viên trong doanh nghiệp nhận thức và thực hiện theo”. Điều đó
có nghĩa là trong doanh nghiệp, tất cả các thành viên đều gắn bó với nhau bởi
những tiêu chí chung trong hoạt động kinh doanh. Chức năng chủ yếu của văn
hóa doanh nghiệp là tạo nên sự thống nhất của mọi thành viên trong công ty.

những quy tắc đã tỏ ra hữu hiệu trong quá khứ và vẫn cấp thiết trong hiện tại.
Những quy tắc và những thủ pháp này là yếu tố khơi nguồn trong việc các
nhân viên lựa chọn phương thức hành động, phân tích và ra quyết định thích
hợp. Các thành viên của tổ chức doanh nghiệp không đắn đo suy nghĩ về ý
nghĩa của những quy tắc và thủ pháp ấy, mà coi chúng đúng đắn ngay từ
đầu”. [19]
Đây là khái niệm chi phối và nền tảng xuyên suốt trong đề tài này.
Văn hóa doanh nghiệp là tổng thể những yếu tố vật chất cũng nhu tinh
thần của một doanh nghiệp, nó bao gồm những giá trị mà chúng ta có thể nhìn
thấy được như biểu tượng, đồng phục... đến những giá trị ngầm định như:
niềm tin của nhân viên, uy tín với khách hàng hay đối tác...
Văn hóa doanh nghiệp là phạm trù gắn liền với doanh nghiệp và văn
hóa kinh doanh của một quốc gia, một nền kinh tế, là hệ thống các giá trị tinh
thần là cái hồn của doanh nghiệp, là các chuẩn mực do doanh nghiệp tạo nên

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

9

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

và nó chi phối mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng như là cách
ứng xử của các thành viên trong doanh nghiệp.
3. Nội dung của văn hóa doanh nghiệp.
Văn hóa doanh nghiệp được thể hiện ở nhiều cấp độ khác nhau, từ dễ
nhận biết đến qua cái nhìn đầu tiên đến tiềm thức sâu của tập thể mà sống
cùng một thời gian dài ta mới hình dung ra được. Có hai cách nhận biết về


viên. Ví dụ ngầm định nền tảng của Công ty Tâm Việt là tình yêu thương.
Như vậy những giá trị, đặc biệt là ngầm định nền tảng là khó thấy nhưng nó
lại là nền tảng cho mỗi hành động.

3.2. Văn hóa doanh nghiệp thông qua hoạt động:
3.2.1.Phong cách ứng xử hàng ngày
Đó là cách các thành viên ứng xử hàng ngày. Phong cách có thể niềm nở hay
nghiêm túc, vui đùa xuề xòa hay công thức, trang trọng, giữ khoảng cách hay
thân mật, ăn nói thoải mái có phần bỗ bã hay hình thức trang trọng.

3.2.2. Phương pháp truyền thông
Thông tin ý kiến được truyền đạt như thế nào, qua thư điện tử e-mail,
hay trực tiếp, thông tin hai chiều hay chỉ một chiều. Các thông tin nội bộ được
phổ biến rộng rãi hay đèn nhà ai nhà nấy tỏ. Phân cấp khắt khe hay ai cần
cũng có thể được cung cấp.
3.2.3.Phương pháp ra quyết định
Ra quyết định tập thể cùng bàn bạc tập trung dân chủ hay độc đoán; Có
các công cụ hỗ trợ bài bản hay ngẫu hứng; dám làm dám chịu hay né tránh
trách nhiệm, đùn đẩy.
3.2.4.Phong cách làm việc
Làm việc vì đam mê, yêu thích hay vì đồng tiền, bát gạo. Làm cho
xong chuyện tránh sai lầm hay tìm kiếm sự tuyệt hảo, đam mê sáng tạo, chấp
nhận rủi ro; làm việc là sống có ích nhất hay chỉ chăm chăm nhìn đồng hồ chờ
giờ nghỉ. Làm việc với tinh thần đồng đội cao, hay là ganh đua, đố kị.
Điều quan trọng ảnh hưởng nhất đến thành quả của doanh nghiệp, quyết định
sự trường tồn, phát triển đó là thái độ và phong cách làm việc. Tuy vậy, nhiều

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện


phải đ-a vào

(5) Các giá trị chấp nhận đ-ợc
và dần trở thành ngầm định
Phong cách
làm việc

Các giá trị
đ-ợc thể hiện

Các ngầm định
nền tảng

(6) Quyết định

(1). Cỏc vt th hu hỡnh (nh vn phũng, bn gh, ti liu...) l mụi
trng m nhõn viờn lm vic. Chỳng l nhõn t duy trỡ v cú nh hng trc
tip lờn phong cỏch lm vic, cỏch ra quyt nh, phong cỏch giao tip v i
x vi nhau. Vớ d: iu kin lm vic tt hn thỡ vic giao tip cng s thun
li hn...
(2). Ngc li phong cỏch lm vic, ra quyt nh, giao tip v i x
cú nh hng tr li i vi nhng vt th hu hỡnh ú. Phong cỏch lm vic
chuyờn nghip cn thit phi c trang b nhng cụng c lm vic hin i
phự hp. Giao tip ch yu bng e-mail thỡ cn mt h thng mỏy vi tớnh ni
mng...

Sinh viờn: Nguyn Th Nguyn

12


diện vì điều đó. Lúc đó giá trị này đã trở thành ngầm định. Các nhân viên mới
vào doanh nghiệp cũng thấy ngay phong cách làm việc đúng giờ, hòa mình
theo để thể hiện mình là thành viên của doanh nghiệp.

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

13

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Qua mô hình này ta đã có thể hình dung ra ngay cách xây dựng văn hoá
doanh nghiệp. Tất nhiên đây là một quá trình đòi hỏi nỗ lực không chỉ từ phía
lãnh đạo mà phải từ tất cả các thành viên trong doanh nghiệp. Xây dựng văn
hoá doanh nghiệp là một quá trình tổng thể chứ không phải chỉ là việc đưa
một giá trị một cách đơn lẻ rời rạc.
4. Phân biệt giữa văn hóa doanh nghiệp và văn hóa kinh doanh.
Thuật ngữ văn hóa kinh doanh (business culture) xuất hiện vào khoảng
thập kỉ 90 của thế kỉ trước và xuất hiện trước thuật ngữ văn hóa doanh nghiệp.
Tuy nhiên bây giờ vẫn còn tồn tại sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm văn hóa
kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp. Sự nhầm lẫn này bắt nguồn từ sự phân
biệt không rõ ràng về cấp độ của văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh
nghiệp.
Một số nhà nghiên cứu coi chủ thể của văn hóa kinh doanh chính là các
doanh nghiệp, do đó văn hóa kinh doanh chính là văn hóa doanh nghiệp, cách
hiểu này bắt nguồn từ khía cạnh coi kinh doanh là hoạt động đặc thù của
doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách hiểu này có phần hạn chế vì doanh nghiệp là
chủ thể chính của mọi hoạt động kinh doanh nhưng kinh doanh là hoạt động

nghiệp ngày càng mang tính văn hóa cao.
Văn hóa kinh doanh là định nghĩa mang tính bao trùm và ở phạm trù
quốc gia trong đó văn hóa doanh nghiệp có thể xem là bộ phận có vai trò, vị
trí quan trọng và mang tính quyết định và là đầu mối trung tâm của quá trình
xây dựng nền văn hóa kinh doanh hiện nay. Doanh nghiệp là nơi tập hợp, phát
huy mọi nguồn lực con người, là nơi làm gạch nối có thể tạo ra lực điều tiết,
tác động (tích cực, tiêu cực) đối với các yếu tố chủ quan, khách quan khác
nhau cả ở tầng vi mô và vĩ mô nhằm góp phần hình thành nên một môi trường
sản xuất kinh doanh (thương trường) phát triển theo một chiều hướng nhất
định. Hay xây dựng nền văn hóa kinh doanh thực chất chính là thực hiện các
điều kiện khách quan và chủ quan trên cơ sở phát huy các nhân tố tích cực, tự
giác nhằm đẩy nhanh quá trình văn hóa hóa trong toàn bộ mọi yếu tố cấu
thành nền sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, trước hết tập trung lấy phát
triển văn hóa doanh nghiệp làm điểm tựa đầu tiên. Trong phạm vi đề tài này,
chúng ta sẽ chấp nhận cách hiểu thứ hai tức là coi văn hóa doanh nghiệp và
văn hóa kinh doanh là hai khái niệm tách biệt nhau trong đó văn hóa doanh
nghiệp được coi là một bộ phận của văn hóa kinh doanh.

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

15

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

II. TÁC ĐỘNG CỦA VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TỚI SỰ PHÁT TRIỂN
CỦA DOANH NGHIỆP.


Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

công ty sản xuất áo lướt sóng Quick Silve tại bờ biển Huntington, California
trong một bộ comple, thắt cavat, bạn sẽ thấy mình lạc lõng ở đó. Cũng giống
như vậy, nếu bạn đi dạo trong công ty sản xuất đồ điện tử Toshiba tại Irvine.
California với mái đầu đinh, bạn sẽ có cảm giác mình không thuộc về nơi này.
Herb Kelleher - cựu Chủ tịch Tập đoàn Southwest Airlines với kinh
nghiệm và thực tiễn quản lý của mình, đã khái quát một hệ thống tri thức khá
hoàn chỉnh về văn hóa doanh nghiệp, góp phần làm phong phú thêm tri thức
về quản tri của nhân loại, làm cho những vấn đề lý luận về văn hóa quản lý
trở nên thực tế, gần gũi và dễ dàng vận dụng hơn đối với những người đi sau.
Ông cho rằng văn hóa là tài sản không thể thay thế, những thành công của
doanh nghiệp có bền vững hay không là nhờ vào nền văn hóa doanh nghiệp
rất đặc trưng của mình. Bên cạnh vốn, chiến lược kinh doanh thì sức mạnh
của văn hóa doanh nghiệp đã bám sâu vào trong từng nhân viên, làm nên sự
khác biệt giữa doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh. Sự khác biệt đó được thể
hiện ra ở những tài sản vô hình như: sự trung thành của nhân viên, bầu không
khí của doanh nghiệp như một gia đình nhỏ, tệ quan liêu bị đẩy lùi và không
còn đất để tồn tại xoá bỏ sự lề mề trong quá trình thảo luận và ra các quyết
định quản lý, sự tin tưởng của nhân viên vào các quyết định và chính sách của
doanh nghiệp, tinh thần đồng đội trong mọi công việc của doanh nghiệp...
Nền văn hóa doanh nghiệp đã mang lại lợi thế cạnh tranh vô cùng quan
trọng. Thiếu vốn doanh nghiệp có thể đi vay, thiếu nhân lực có thể bổ sung
thông qua con đường tuyển dụng, thiếu thị trường có thể từng bước mở rộng
thêm, các đối thủ cạnh tranh có thể bắt chước và đi mua tất cả mọi thứ hiện
hữu nhưng lại không thể bắt chước hay đi mua được sự cống hiến, lòng tận
tụy và trung thành của từng nhân viên trong doanh nghiệp. Khi đó, văn hóa

thành của nhân viên dành cho doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, nếu một môi
trường văn hóa doanh nghiệp lành mạnh, mọi người sẽ bỏ đi những cái tôi để
đặt lợi ích của tổ chức lên hàng đầu, cùng chia sẻ và gánh vác khó khăn với
các cấp lãnh đạo. Đó là nghệ thuật tối cao của sự quản lý: quản lý theo văn
hóa và quản lý bằng văn hóa.
1.2. Văn hóa doanh nghiệp tạo nên mục tiêu chung cho toàn doanh nghiệp.
* Một nền văn hóa tốt sẽ giúp doanh nghiệp thu hút nhân tài và tạo
động lực làm việc cho nhân viên. Văn hóa doanh nghiệp giúp nhân viên thấy
rõ mục tiêu định hướng và bản chất công việc mình làm. Văn hóa doanh
1

Người khởi xướng nghệ thuật quản trị kinh doanh.

Sinh viên: Nguyễn Thị Nguyện

18

Lớp A1- K42A- KT&KDQT


Văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

nghiệp còn tạo ra các mối quan hệ tốt đẹp giữa các nhân viên và một môi
trường làm việc thoải mái, lành mạnh. Văn hóa doanh nghiệp giúp cho nhân
viên có cảm giác mình làm một công việc có ý nghĩa hãnh diện vì là một
thành viên của doanh nghiệp. Các nhân tố như chính sách công ty, sự giám
sát, mối quan hệ giữa các cá nhân, lương, thu nhập - là các yếu tố vật chất - đó
chỉ là một phần động lực làm việc, thiếu đi các nhân tố vật chất đó có thể gây
ra tâm lý bất mãn đối với công việc nhưng bản thân chúng lại không có khả
năng thúc đẩy và tạo ra sự hài lòng của nhân viên. Khi thu nhập đạt đến một