ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

ĐINH THỊ NGA

SUY LUẬN LOGIC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ
TRONG CÁC GIAI ĐOẠN TỐ TỤNG HÌNH SỰ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60 22 03 01

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Anh Tuấn

Hà Nội - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các nội
dung nêu trong luận văn là kết quả làm việc của bản thân và chưa được công
bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, tháng 09 năm 2016
Tác giả luận văn

Đinh Thị Nga


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................... 1

Tiểu kết chƣơng 1 ...................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. VAI TRÒ CỦA SUY LUẬN LOGIC TRONG CÁC GIAI
ĐOẠN TỐ TỤNG HÌNH SỰ ..................... Error! Bookmark not defined.
2.1 Tố tụng hình sự và các giai đoạn tố tụng hình sựError! Bookmark not
defined.


2.1 1. Khái niệm tố tụng hình sự ................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Các giai đoạn tố tụng hình sự ............. Error! Bookmark not defined.
2.2. Vai trò của suy luận logic trong giai đoạn khởi tốError!

Bookmark

not defined.
2.2.1. Khái niệm, bản chất pháp lí và vai trò của khởi tố vụ án hình sự.......Error!
Bookmark not defined.
2.2.2. Sự thể hiện vai trò suy luận logic trong khởi tố vụ án hình sự .....Error!
Bookmark not defined.
2.3. Vai trò của suy luận logic trong giai đoạn điều traError! Bookmark
not defined.
2.3.1. Khái niệm, bản chất pháp lí và vai trò của điều tra vụ án hình sự....Error!
Bookmark not defined.
2.3.2. Sự thể hiện vai trò suy luận logic trong điều tra vụ án hình sự.....Error!
Bookmark not defined.
2.4. Vai trò của suy luận logic trong giai đoạn truy tố, xét xử ..........Error!
Bookmark not defined.
2.4.1. Khái niệm, bản chất pháp lí và vai trò của truy tố, xét xử vụ án hình sự
................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Sự thể hiện vai trò suy luận logic trong truy tố, xét xử vụ án hình sựError!
Bookmark not defined.

không còn có thể quan sát trực tiếp được nữa. Mặt khác, suy luận logic cũng
càng quan trọng hơn để hiểu tương lai, dự báo, phỏng đoán về những điều vốn
dĩ chưa xảy ra trên cơ sở của những kết luận xác định về quá khứ và hiện tại.
1


Trong lĩnh vực tư pháp, đặc biệt là trong hoạt động tố tụng hình sự, suy
luận logic lại càng đóng một vai trò quan trọng và cần thiết hơn hết. Bởi lẽ, tố
tụng hình sự hay quá trình giải quyết vụ án hình sự thường phải trải qua nhiều
giai đoạn khác nhau như: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, do ba cơ quan có
thẩm quyền tiến hành tố tụng là: cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án.
Hơn nữa, ở bất cứ một giai đoạn nào của quá trình giải quyết vụ án hình sự
cũng đều cần sử dụng đến suy luận logic để đưa ra những phán đoán mới,
những kết luận xác định, những quyết định chính xác, kịp thời trên cơ sở tiền
đề là những căn cứ pháp lý do luật định và những chứng cứ, bằng chứng dấu
vết, hành vi phạm tội được thu thập một cách cẩn thận, xác thực trong quá
trình điều tra, phá án. Như vậy, suy luận là một hình thức đồng thời cũng là
một thao tác tư duy logic tối cần thiết, quan trọng và không thể thiếu được
trong các giai đoạn của quá trình tố tụng hình sự.
Hơn nữa, trong quá trình điều tra, xét xử vụ án hình sự không phải lúc
nào chứng cứ, hành vi phạm tội của tội phạm cũng rõ ràng, phơi bày trước
mắt các nhà điều tra. Bởi lẽ, những hành vi phạm tội của kẻ gây án, diễn biến
quá trình của vụ án hình sự đều là những gì đã xảy ra trong quá khứ, với
nhiều góc khuất và tình tiết, quanh co, phức tạp và không còn có thể quan sát
trực tiếp được nữa. Do vậy, muốn có kết luận điều tra chính xác, những quyết
định đúng đắn, kịp thời và xét xử vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật
thì nhất thiết phải sử dụng đến suy luận logic trong trong quá trình điều tra,
xét xử. Không chỉ có thế, mà còn phải cân nhắc thận trọng để sử dụng suy
luận logic như thế nào cho đúng, cho thuyết phục để đạt hiệu quả cao nhất,
buộc kẻ vi phạm pháp luật phải “tâm phục, khẩu phục” cúi đầu nhận tội. Vì

Điều 1 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 xác định, một trong những
mục đích của Bộ luật là xử lý nghiêm minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội,
không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Đó cũng chính là cái đích
đến cuối cùng mà công cuộc cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay hướng tới
3


trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và tư pháp nhằm bảo vệ quyền
con người và công lý. Vì vậy, việc chỉ ra vai trò suy luận logic trong các giai
đoạn khác nhau của tố tụng hình sự một cách đúng đắn còn góp phần đảm bảo
cho cả quá trình tố tụng hình sự diễn ra minh bạch, chính xác, xét xử đúng
người, đúng tội, tuân thủ đúng qui định pháp luật. Nhờ đó có thể tránh được
“oan” và “sai” trong quá trình tố tụng hình sự và góp phần thúc đẩy quá trình
cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay.
Hiện nay, tình hình tội phạm hình sự cùng với các tệ nạn xã hội ở Việt
Nam đang có chiều hướng ngày càng gia tăng về số lượng lẫn tính chất nguy
hiểm của nó, các vụ án hình sự đều có diễn biến hết sức phức tạp đã và đang
gây ra những hậu quả nghiêm trọng nhiều mặt cho cá nhân, gia đình và xã
hội. Nguyên nhân của tình trạng trên, một phần là do các yếu tố khách quan,
như tác động của những vấn đề xã hội phức tạp nảy sinh trong cơ chế nền
kinh tế thị trường, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế; sự xuống cấp
về đạo đức xã hội, lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền, cách làm ăn chụp
giật luôn chạy theo lợi nhuận... nhưng chủ yếu vẫn là do những hạn chế,
những yếu kém trong công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm nói chung
và quá trình tố tụng hình sự nói riêng. Vì vậy, để nâng cao chất lượng, hiệu
quả và đồng thời có thể khắc phục được những hạn chế, yếu kém của công tác
phòng và chống tội phạm thì việc chỉ ra vai trò của suy luận logic cũng như
yêu cầu nắm vững suy luận logic và sử dụng chính xác và sáng tạo suy luận
logic trong các giai đoạn của tố tụng hình sự là điều thiết thực nên làm.
Vì những lý do trên và đồng thời muốn trình bày, phân tích rõ hơn

trực tiếp nói về vai trò của suy luận logic trong quá trình giải quyết vụ án hình
sự, nhưng chúng lại giúp ích rất nhiều cho việc nghiên cứu lĩnh vực này,
chúng có thể hỗ trợ một cách gián tiếp, giúp nảy sinh ý tưởng quý giá, chúng
có khả năng gợi mở, định hướng và cổ vũ mạnh mẽ cho chúng tôi trong việc
nghiên cứu đề tài này.
5


Không chỉ riêng logic hình thức mà khi bàn về suy luận, logic biện
chứng cũng đề cập đến như là một phần nội dung cơ bản không thể thiếu
được. Thuộc loại tài liệu giáo khoa kiểu như trên thì còn phải kể tới công trình
Nguyên lý logic biện chứng [13] của tác giả Liên Xô M.M. Rôdentan. Đây là
cuốn sách được Nguyễn Thành Dương dịch từ bản tiếng Nga, trong đó tác giả
dành ra hẳn một chương để bàn về suy luận trong logic biện chứng. Việc này
đòi hỏi tác giả phải so sánh suy luận trong logic biện chứng với suy luận trong
logic hình thức để từ đó chỉ ra điểm phân biệt giữa chúng. Quan trọng hơn cả
là tác giả đã phân tích một cách rất sâu sắc về vị trí, vai trò của suy luận quy
nạp và suy luận diễn dịch trong quá trình nhận thức. Qua việc chỉ ra vai trò
cũng như hạn chế của hai phương pháp này, tác giả đi đến khẳng định việc
cần thiết phải kết hợp, bổ sung hai phương pháp nhận thức này với nhau và cả
với các phương pháp khác nữa trong quá trình nhận thức. Điều này rất có ý
nghĩa đối với luận văn trong việc làm rõ vai trò của suy luận logic trong từng
giai đoạn khác nhau của quá trình tố tụng hình sự. Hơn thế, từ góc nhìn lôgíc
học biện chứng tác giả đã chỉ ra khá nhiều đặc điểm của suy luận lôgíc hình
thức mà các tài liệu thuần tuý lôgíc hình thức chưa chỉ ra được mà những điều
này lại rất quan trọng đối với luận văn của chúng tôi.
Bên cạnh đó, luận văn còn dựa trên những công trình, tài liệu nghiên
cứu quan trọng thuộc lĩnh vực pháp lý, trong đó cần phải kể tới cuốn giáo
trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam [19] do tác giả Hoàng Thị Minh Sơn làm
chủ biên. Giáo trình này đã giới thiệu đến người đọc một cách đầy đủ, rõ ràng

các giai đoạn tố tụng hình sự.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Khái quát những điều kiện, tiền đề cho sự hình thành và phát triển
của suy luận logic trong lịch sử logic học.
+ Trình bày và phân tích những nội dung chính của suy luận logic liên
quan đến các giai đoạn tố tụng hình sự.
+ Trình bày và phân tích để làm rõ vai trò của suy luận logic trong các
giai đoạn tố tụng hình sự.
7


4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Luận văn được thực hiện dựa trên nguyên lý về mối
liên hệ phổ biến, quan điểm mácxít về lý luận nhận thức và logic học.
- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp luận biện chứng duy vật và
các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh, thống nhất lịch sử logic, đối chiếu, quy nạp, diễn dịch…
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: suy luận logic và vai trò của nó trong các giai
đoạn của tố tụng hình sự.
- Phạm vi nghiên cứu: Các quan niệm về suy luận logic và vai trò của
nó trong tố tụng hình sự từ trước tới nay.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn nêu lại lịch sử và hệ thống hoá những nội dung cơ bản của
suy luận logic, bước đầu chỉ ra vai trò của suy luận logic trong các giai đoạn
tố tụng hình sự, đồng thời cũng đặt ra vấn đề cần thiết phải sử dụng suy luận
logic trong suốt quá trình tố tụng hình sự.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần giới thiệu đến người đọc quan
tâm đến các vấn đề của logic học và luật học cũng như vai trò của những tri
thức logic, cụ thể là suy luận logic trong lĩnh vực pháp lý.

5.

Conan Doyle (2013), Sherlock Holmes Toàn Tập, Nxb Văn học, Bản
dịch Đặng Thư, Lê Quang Toản, Thiên Nga.

6.

Nguyễn Ngọc Duy (2013), Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự và
chỉ dẫn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự, Nxb Văn hóa – Thông tin.

7.

Vương Tất Đạt (2012), Lôgíc học đại cương, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.

8.

Bùi Kiên Điện (2012), Khoa học điều tra hình sự, Nxb Công an nhân dân.

9.

Nguyễn Như Hải (2007), Lôgic học đại cương, Nxb Giáo dục.

10. Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Nxb Tư pháp.
11. Nguyễn Ngọc Hòa (2013), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nxb Công
an Nhân dân.
12. Phạm Mạnh Hùng (2014), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, Nxb Chính
trị Quốc gia.
13. M.M. Rôdentan (1962), Nguyên lý logic biện chứng, Nxb Sự thật. Bản
dịch của Nguyễn Thành Dương.
14. Lê Thị Thanh Nga (2009), Logic quy nạp và vai trò của nó trong việc

28. Lê Thanh Thập (2012), Giáo trình lôgíc học, Nxb Công an Nhân dân.
29. Ngô Thị Ngọc Vân (2013), Hoạt động thu thập chứng cứ trong tố tụng
hình sự - những vấn đề đặt ra từ vụ án vườn điều, Chuyên đề, Khoa Đào
tạo Luật sư, Học viện Tư pháp.
10


30. Nguyễn Thúy Vân, Vai trò của tư duy logic th ể hiện trong các lĩnh
vực lập pháp, hành pháp, tư pháp và nh ững lỗi logic thường gặp,
Tập bài giảng.
31. Nguyễn Thuý Vân, Nguyễn Anh Tuấn (2013), Lôgíc học đại cương,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013.
32. Vũ Văn Viên (1991), “Logic học hình thức và tư duy chính xác”, Tạp
chí Triết học, số 4.
33. Vũ Văn Viên (1998), Triết học Aristotle, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
34. Tập bài giảng lớp bồi dưỡng về khoa học điều tra hình sự (2014),
Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.
35. Tuyển chọn thông báo rút kinh nghiệm đối với các vụ án ma túy, giết
người, đánh bạc, giao thông đường bộ, tham ô, mua bán người (2013),
Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.
Tài liệu online:
36. Đoàn luật sư Minh Khuê, “Tiến bộ của khoa học điều tra hình sự, chiến
công thầm lặng của KHHS Việt Nam”, website:
/>37. Vũ Hương, “Những điều ít biết trong kỹ thuật hình sự phá án”, website:
/>38. Dương Minh Kiên, “Phân tích vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn”, website:
/>39. Trần Linh, “Kỳ án oan trong lịch sử tố tụng: Còn một ông Chấn ở Bình
Thuận?”, website: />40. Nguyễn Nam, “Chứng cứ nhiều vụ án chưa thuyết phục”, website:
/>11