BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
----------

LƢƠNG THỊ QUANG
KIỂM TRA KIẾN THỨC HỌC SINH BẰNG CÁC CÂU HỎI
TỰ LUẬN ĐỂ LỰA CHỌN CÁC PHƢƠNG ÁN NHIỄU CHO HỆ
THỐNG CÂU HỎI KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN CHƢƠNG I
SINH HỌC 11 BAN CƠ BẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM SINH HỌC

HÀ NỘI - 2009

1


Lời cảm ơn

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới GSTS Đinh Quang Báo, ng-ời thày đã tận tình chỉ bảo cho em trong suốt quá trình
làm luận văn.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến các thày cô giáo đã nhiệt tình
giảng dạy đặc biệt là các thày cô trong khoa S- phạm, Đại học Quốc Gia Hà Nội
đã tạo mọi điều kiện cho em trong quá trình học tập và làm luận văn.
Xin gửi lời cảm ơn đến các thày cô giáo và các em học sinh tr-ờng THPT
Lê Quý Đôn - Hải Phòng, tr-ờng THPT chuyên Trần Phú đã giúp đỡ tác giả
thực hiện các thực nghiệm s- phạm.
Mặc dù đâ rất cố gắng song bản luận văn không tránh khỏi những thiếu sót
và hạn chế. Tác giả rất mong đ-ợc sự chỉ dẫn, đóng góp ý kiến của các thày cô
giáo, các nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp và những ng-ời quan tâm đến vấn
đề nêu trong luận văn để luận văn đ-ợc hoàn thiện và có giá trị thực tiễn hơn.

HS

Học sinh

KT- ĐG

Kiểm tra - đánh giá

MCQ

Trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn

NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

THPT

Trung học phổ thông

TNKQ

Trắc nghiệm khách quan

FV


3

6. Giả thuyết nghiên cứu

3

7. Phương pháp nghiên cứu

3

8. Luận cứ

4

9. Những đóng góp mới của luận văn

4

10. Cấu trúc của luận văn

5

Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

6

1.1. Cơ sở lý luận

6


12

1.1.3. Vai trò của kiểm tra đánh giá

13

1.1.4. Các hình thức kiểm tra đánh giá

14

4


1.1.5. Quy trình kiểm tra đánh giá.

18

1.1.5.1. Những nguyên tắc trong kiểm tra đánh giá

18

1.1.5.2. Quy trình kiểm tra đánh giá.

19

1.1.6. Những hạn chế trong thực tế về kiểm tra đánh giá

19

1.1.7. Trắc nghiệm dạng MCQ trong dạy học


29

2.2. Xây dựng bảng trọng số chung

30

2.3. Xây dựng bảng trọng số chi tiết

31

2.4. Xây dựng các câu tự luận ngắn bao quát nội dung kiến thức
chương I - Sinh học 11 cơ bản

33

2.4.1. Nguyên tắc xây dựng các câu hỏi tự luận ngắn.

33

2.4.2. Quy trình xây dựng câu tự luận ngắn

35

2.4.3.Kết quả xây dựng các câu tự luận ngắn.

36

2.4.4. Sử dụng câu tự luận ngắn để kiểm tra kiến thức học sinh tìm
ra phương án nhiễu.


91

3.4. Phương pháp xác định các chỉ tiêu định lượng của câu hỏi trắc
nghiệm, bài trắc nghiệm dạng MCQ.

93

3.4.1. Xác định độ khó của câu trắc nghiệm.

93

3.4.2. Xác định độ phân biệt của các câu hỏi

94

3.4.3. Xác định độ tin cậy tổng thể của bài trắc nghiệm

95

3.4.4. Xác định độ tin cậy tổng thể của bộ MCQ

96

3.4.5. Phân biệt độ giá trị và độ tin cậy của bài trắc nghiệm

98

3.5. Thực nghiệm định lượng cho bộ câu hỏi MCQ


cạnh tranh trí tuệ đang đòi hỏi đổi mới giáo dục, trong đó có sự đổi mới căn bản
về phương pháp dạy và học.
Trong xu thế phát triển chương trình và đổi mới quan niệm về SGK của
giáo dục phổ thông trong khu vực và trên thế giới, từ năm 2001 Bộ Giáo dục và
Đào tạo nước ta đã thực hiện triển khai thực hiện đổi mới chương trình, SGK cho
các bậc học từ tiểu học đến THPT.
Trong những vấn đề cần phải đổi mới của dạy học thì đổi mới phương
thức kiểm tra, đánh giá là rất cấp thiết. Có thể coi kiểm tra đánh giá là công cụ
chủ yếu điều chỉnh hoạt động dạy và học của thày và trò, là động lực để đổi mới
phương pháp, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào tạo con người theo
mục tiêu giáo dục. KTĐG trong dạy học giúp làm sáng tỏ mức độ HS đạt và
không đạt về kiến thức, kĩ năng và thái độ, phát hiện những nguyên nhân sai sót,
giúp HS điều chỉnh hoạt động học, tạo cơ hội cho HS phát triển kĩ năng tự đánh
giá, giúp HS nhận ra sự tiến bộ của mình, khuyến khích và thúc đẩy quá trình
học tập, giúp GV có cơ sở thực tế để tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động dạy,
phấn đấu không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học.
Để đáp ứng được mục tiêu đổi mới KTĐG nêu trên, việc lựa chọn và hoàn
thiện hình thức KTĐG phù hợp là rất quan trọng. Có rất nhiều hình thức kiểm tra
đánh giá và hiện nay, một trong những hình thức được quan tâm là bằng câu hỏi
trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn (MCQ). Trắc nghiệm khách quan được

7


quan tâm do: có thể đánh giá phạm vi kiến thức rộng hơn hình thức thi tự luận,
số lượng câu hỏi trong một bài kiểm tra nhiều hơn tự luận, mỗi câu lại có nhiều
phương án trả lời nên đề cập được khối lượng kiến thức lớn, có thể bao quát hầu
hết nội dung của chương trình học.
Đề trắc nghiệm khách quan với số lượng câu hỏi nhiều có thể phủ khắp
phạm vi kiến thức của môn học trong chương trình THPT. Vì vậy, bằng câu hỏi

sai khi học sinh trả lời các bài kiểm tra tự luận ngắn.
4. Khách thể nghiên cứu
Học sinh khối 11 học môn sinh học ban cơ bản.
5. Mẫu khảo sát:
Học sinh khối 11 của 2 trường THPT:
- Trường THPT chuyên Trần Phú - Hải Phòng.
- Trường THPT Lê Quý Đôn - Hải Phòng.
6. Giả thuyết nghiên cứu
Sử dụng hệ thống các câu hỏi tự luận ngắn kiểm tra kiến thức học sinh từ
đó phân tích kết quả làm bài có thể lựa chọn được các phương án nhiễu phù hợp
để xây dựng được các câu hỏi MCQ.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu:
Sử dụng phối hợp các phương pháp sau:
7.1. Nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu văn bản nghị quyết của Đảng và Nhà nước, Bộ giáo dục - Đào
tạo về đổi mới dạy học, kiểm tra đánh giá. Nghiên cứu chương trình dạy bộ môn
Sinh học ở trường THPT.

9


Nghiên cứu tài liệu có liên quan : Lý luận và phương pháp dạy học Sinh
học, Đo lường và đánh giá trong giáo dục, các luận án, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ có
liên quan.
7.2. Phương pháp điều tra
Khảo sát trực tiếp việc KT-ĐG kết quả học tập môn Sinh để thấy được
thực trạng của việc KT-ĐG môn Sinh ở trường THPT hiện nay. Khảo sát bằng
cách dự giờ, sử dụng phiếu điều tra để biết được thực trạng của việc thực hiện
KT- ĐG môn Sinh ở trường THPT hiện nay.
7.3. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm: thực nghiệm bằng cách kiểm tra

chọn chương I Sinh học 11 ban cơ bản

11


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1998) - Lí luận dạy học sinh học,
NXB GD.
2. Đinh Quang Báo, Đặng Thị Dạ Thuỷ, Đỗ Thị Phƣợng, Nguyễn Thị
Nghĩa - Một số vấn đề về PP giảng dạy sinh học.
3. Benjamin S. Bloom (1956) - Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục,
Đoàn Văn Điều dịch, NXB Giáo dục Hà Nội 1995.
4. Hoàng Đức Cự (2006) - Sinh học thực vật, NXB ĐHQG Hà Nội.
5. Nguyễn Thành Đạt, Nguyễn Văn Vụ (đồng chủ biên) và các tác giả
khác - Tài liệu bồi dưỡng GV thực hiện chương trình thay sách giáo khoa
11 môn sinh học, NXB GD 2007.
6. Vũ Cao Đàm (2005), Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB khoa
học kỹ thuật Hà Nội.
7. Nguyễn Thành Đạt, Nguyễn Đức Thành, Nguyễn Xuân Viết - Tài liệu
bồi dưỡng thường xuyên GV THPT chu kỳ 2004 - 2007, NXB ĐHSP.
8. Nguyễn Thành Đạt (tổng chủ biên), Lê Đình Tuấn (chủ biên), Nguyễn
Nhƣ Khanh - SGK và Sách GV Sinh học 11 (ban cơ bản), NXB GD 2007.
9. Trần Bá Hoành (2003) - Lí luận cơ bản về dạy và học tích cực, dự án
phát triển GV THPT, Bộ GD&ĐT.
10. Trần Bá Hoành (1995) - Đánh giá trong giáo dục, NXB GD.
11. Trần Bá Hoành (2006) - Đổi mới PP dạy học, chương trình và sách giáo
khoa, NXB Đại học Sư phạm.
12. Nguyễn Phụng Hoàng, Võ Ngọc Lan (1996) - PP trắc nghiệm trong
kiểm tra ĐG kết quả học tập, NXBGD Hà Nội.
13. Ngô Văn Hƣng, Trần Văn Kiên (2007) - Bài tập sinh học 11, NXB GD.


13


vật chất và năng lượng (Chương I, Sinh học 11 nâng cao), Luận văn thạc
sĩ khoa học giáo dục, ĐHSP Hà Nội.
25. Lƣu Xuân Mới (2000) - Lí luận dạy học đại học, NXB GD.
26. Nguyễn Duy Minh (Chủ biên), Cao Xuân Phan, Kiểm tra đánh giá
thường xuyên và định kì môn Sinh học 11, NXBGD.
27. Lê Đức Ngọc (1997) - Vắn tắt về kiểm tra - đánh giá, NXB ĐHQG Hà
Nội.
28. Lê Đức Ngọc (2001), Đánh giá học lực của học sinh (Trích trong Giáo
dục đại học - Lý luận và thực tiễn), NXB ĐHQGHN.
29. Lê Đức Ngọc (2003), Bài giảng: Đo lường và đánh giá trong giáo dục.
30. Lê Đức Ngọc (2003), Bất cập và giải pháp về đo lường và đánh giá trong
giáo dục (Tham luận tại hội thảo khoa học: Đo lường và đánh giá trong
giáo dục).
31. Lê Đức Ngọc (2004), Ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm khách quan là
công cụ để đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo đại học, Tạp chí Phát
triển giáo dục số 10.
32. Lê Đức Ngọc (2004), Cơ sở khoa học của đo lường và đánh giá trong
giáo dục (Trích trong Giáo dục đại học - Quan điểm và giải pháp), NXB
ĐHQGHN.
33. Lê Đức Ngọc (2005), xây dựng cấu trúc đề thi và biểu điểm, Tài liệu tập
huấn - nâng cao năng lực cho giảng viên Cao đẳng sư phạm.
34. Patrick Griffin và John Izard - Những cơ sở của kĩ thuật trắc nghiệm,
Lâm Quang Thiệp biên tập và giới thiệu 1994.
35. Đỗ Thị Phƣợng (2004) - Xây dựng và sử dụng câu hỏi - bài tập để tổ
chức HĐ tự lực của HS trong dạy học Sinh thái học THPT, luận văn thạc
sĩ khoa học giáo dục.


46. Vũ Văn Vụ, Vũ Đức Lƣu, Nguyễn Nhƣ Hiền, Ngô Văn Hƣng, Nguyễn
Đình Quyến, Trần Quý Thắng - Sách GV sinh học 11, sách nâng cao,
NXB GD.
47. Phạm Viết Vƣợng (2001) - PP luận nghiên cứu khoa học, NXB ĐHQG Hà
Nội .
48. Hải Yến - Xu hướng giáo dục trên toàn thế giới, Giáo dục thời đại, số 99,
năm 2002.

16