Hỏi và Đáp - hai thao tác cơ bản trong học tập và nghiên
cứu03:51' PM -
Thứ tư,
13/08/2003
1. Hỏi và Đáp có ý nghĩa gì trong suy nghĩ của con người?
Hỏi và Đáp là hai mặt căn bản của quá trình con người tư duy. Đứng trước những điều
chưa biết, chưa hiểu, hay hiểu chưa chắc chắn, rất tự nhiên chúng ta đều tự đặt ra cho mình
một hay nhiều câu hỏi. Ví dụ như lúc đang xem bài viết này bạn chắc cũng đã tự đặt cho
mình những câu hỏi như: Bài báo này nói về gì? Ai là tác giả? Tác giả định dẫn ta đến đâu?
Thông tin liên quan:
 Tại sao? - Câu hỏi
thiếu của giới trẻ Việt
[12/01/2006]
 Thế nào là suy nghĩ
nghiêm túc?
[29/12/2005]
 Quản trị thông tin
[28/12/2005]
 Muốn tồn tại thì phải
học, và học để sống tốt
hơn [19/12/2005]
 Viết luận để bàn
luận [15/12/2005]
 6 dạng câu hỏi lập
luận [12/12/2005]
 Giải pháp tối ưu cho
doanh nghiệp: Sử dụng
kinh nghiệm của các

Mức độ khó dễ của một câu hỏi và tính đúng sai của một câu trả lời không phụ thuộc vào
phát biểu của nó ngắn hay dài. Có những câu hỏi có thể thực chứng hoặc dễ dàng trả lời
ngay được nhưng có những câu hỏi tưởng chừng như đơn giản mà có biết bao cách trả lời
chẳng thể thống nhất nhau được. Lại có những câu hỏi mà bao nhiêu thế hệ, nhân tài tìm
cách cắt nghĩa mà chưa đến đích được như câu sự sống do đâu mà ra? Vũ trụ được hình
thành ra sao? Hay đơn giản hơn như thế nào là cảm giác hạnh phúc?...
Nói chung, tuỳ theo chất lượng câu hỏi và câu trả lời cũng như nhu cầu lĩnh hội đa dạng
của con người mà quá trình hỏi đáp có thể tiếp diễn kéo dài. Nhờ đó điều cần tìm hiểu trở
nên ngày một sáng rõ hơn, đầy đủ hơn.
2. Hỏi đáp đóng vai trò gì trong việc học tập?
Nhờ có tự đặt câu hỏi mà kiến thức mới có thể vào sâu trí nhớ hơn. Chính vì vậy mà các
nền sư phạm đều tìm cách sử dụng rộng rãi các thao tác Hỏi và Đáp. Lịch sử từ nền văn
minh Hy Lạp xa xưa, nhà triết học Socrate đã sớm vận dụng nghệ thuật đối thoại, tranh
luận với học trò chỉ thông qua lắng nghe và hỏi chuyện để giúp những học trò của mình
khám phá ra được những cái đúng/sai, có được những tư tưởng đúng đắn tự mình.
Ngày nay, việc hỏi đáp được dùng trong hệ thống nhà trường vào mọi lúc: giờ ôn bài, lúc
giảng bà, trong bài kiểm tra hay bài thi. Hình thức Hỏi-Đáp rất đa dạng: trò hỏi nhau, thầy
hỏi tòo hay trả lời trắc nghiệm, chọn cặp hỏi-đáp tương ứng... Trong bối cảnh học tập mới
hiện nay "Đặt học sinh vào trung tâm của hệ thống giáo dục", người Giáo viên phải biết
dẫn dắt học sinh tự hỏi và tự tìm câu trả lời, ưu tiên hỗ trợ học sinh tự mình tìm tòi. Đó là
công việc quan trọng số 1.
Tử Hạ đã nói: "Mỗi ngày biết thêm điều mình chưa biết, như vậy mới đáng gọi là người
ham học". Một học sinh biết cách học tốt là người biết hằng ngày đưa ra câu hỏi đúng và
trả lời được chính xác cho câu hỏi đặt ra. Nếu câu hỏi càng được suy ngẫm lâu, càng tốn
nhiều thời gian khám phá, tìm tòi câu trả lời thì kiến thức càng vững chắc, càng khó bị "vô
ý"" xoá khỏi trí nhớ.
Bốn thái độ học tập quan trọng nhất đối với việc học của mỗi người cần phải rèn luyện là:
1. Cầu học là tự lực vượt khó khăn để đặt ra câu hỏi và sẵn sàng học tập để trả lời chúng.
2- Khiêm tốn là coi trọng tri thức mới, luôn sáng suốt khi trau dồi tri thức bằng cách sẵn
sàng nghe một câu trả lời cho câu hỏi mình đã biết.

bằng một câu hỏi. Họ coi việc nêu đúng câu hỏi đã giúp giải quyết vấn đề một nửa. Nhà
nghiên cứ phương pháp luận khoa học Fred Kerlinger đã có lời khuyên như sau: "Hãy trình
bày vấn đề nghiên cứu một cách rõ ràng, khúc chiết bằng một câu nghi vấn".
Theo chúng tôi một câu hỏi tốt nên chia thành ba phần: Dẫn nhập, Nút thắt và phần Hỏi.
Phần Dẫn nhập có mục đích là cho phép ta hiểu được điều kiện xuất phát, ngữ cảnh suy
nghĩ ban đầu hoặc dẫn người nghe đến cùng ta đứng cùng một chỗ và dắt họ theo dòng suy
nghĩ của ta. Phần Nút thắt có mục đích đề xuất vấn đề, điều cần đi sâu xem xét, tập trung.
Nó thu hút sự chú ý và gợi mở ra phần chính của một câu hỏi. Cuối cùng là Phần hỏi - lõi
chính quan trọng nhất.
Một cách quan trọng là khi đặt học nghe một câu hỏi cũng cần biết cách chia một câu hỏi
phức tạp thành những câu hỏi đơn giản hơn. Mỗi câu hỏi chính là "một nhát dao" cắt vấn
đề thành những vấn đề nhỏ dễ trả lời. Nó thực sự hữu ích cho việc tiến hành thu nhận câu
hỏi lớn đặt ra. Một gợi ý từ kinh nghiệm cá nhân là bạn nhân vận dụng tư duy lôgíc hệ
thống để có được những câu hỏi toàn diện về một vấn đề.
Liên quan đến chất lượng của câu trả lời bạn có thể lưu tâm đến những điều sau đây:
1- Nên tập trung tiếp nhận toàn vẹn một câu trả lời. Một số trường hợp do ta nhận định vội
vã câu trả lời của người khác mà ta sớm thoả mãn, vội đi đến kết luận và không chịu nghe
tiếp. Trong nhiều trường hợp câu trả lời có bố cụ thiếu tính lôgíc, thông nhất từ đầu đến
cuối hay quá nhiều thông tin rườm ra làm ảnh hưởng đến ý chính, quan trọng.
2- Chưa chuẩn bị để tiếp nhận câu trả lời. Điều này cũng có thể xảy ra do không đồng nhất
về trình độ, cách nhìn, quan điểm, tốc độ suy nghĩ để đón nhận câu trả lời, thuật ngữ bất
đồng. Nhiều người có thói quen chỉ nghe điều mình thích hoặc chỉ nghe những điều ngắn,
tất nhiên phải dễ hiểu.