A. MỞ ĐẦU
Trải qua hàng nghìn năm, bộ luật của người La Mã vần luôn được biết đến là
một trong những thành tựu về mặt pháp lý nổi bật của nhân loại với nhiều
điều luật có thể áp dụng đến tận bây giờ. Pháp luật thời kì này được tồn tại
dưới các chế định riêng biệt về các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội.
Người La Mã đã có thể lường trước được cái tình huống đối với việc thực
hiện nghĩa vụ và các căn cứ chấm dứt nghĩa vụ đang xảy ra hoặc có thể xảy ra
trong thực tiễn từ đó đưa ra các biện pháp xử lý đúng đắn phù hợp với thực
tế được cả xã hội công nhận. Những quy định về căn cứ chấm dứt nghĩa vụ
trong tư pháp La Mã vẫn được các nhà làm luật Việt Nam học hỏi và áp dụng
để xây dựng lên các căn cứ chấm dứt nghĩa vụ trong luật dân sự Việt Nam. Để
tìm hiểu rõ hơn về các quy định này e xin được chọn đề tài: “Phân tích các
căn cứ chấm dứt nghĩa vụ trong tư pháp La Mã và cho ví dụ minh họa”.
Bài viết của em còn nhiều thiếu sót mong các thầy(cô) và các bạn bổ sung để
bài viết được hoàn chỉnh hơn. Em xin chân thành cảm ơn.

B. NỘI DUNG
I. KHÁI LƯỢC CHUNG VỀ NGHĨA VỤ
1. Khái niệm nghĩa vụ
Nghĩa vụ được phát sinh sau khi các chủ thể đã có những thỏa thuận về
chuyển giao tài sản đó. Theo các tài liệu cổ của La Mã thì nghĩa vụ được định
nghĩa như sau:
Nghĩa vụ là sự ràng buộc cuả các chủ thể, trong đó người ta phải thực
hiện một số hành vi theo pháp luật quy định.
Bản chất của nghĩa vụ không phải là phải làm một việc nào đó, làm ra
một tài sản hay thực hiện địa dịch mà là mối quan hệ giữa chúng ta và theo
đó họ phải cho ta một vật, phải thực hiện hoặc kiềm chê không được làm một
việc.
1



+ Quasi ex contractu (chuẩn khế ước, chuẩn hợp đồng, nghĩa vụ phát
sinh như từ hợp đồng) : đây là những loại nghĩa vụ không phát sinh từ hợp
đồng nhưng về bản chất và nội dung gần giống như nghĩa vụ phát sinh từ
hợp đồng, các loại nghĩa vụ này bao gồm : thưc hiện công việc của người khác
không có sự ủy nhiệm, được lợi tài sản không có căn cứ pháp luật.
+ Quasi ex delicto (chuẩn vi phạm, nghĩa vụ phát sinh như từ gây ra thiệt hại)
: Nếu một người có hành vi hoặc tài sản đe dọa gây thiệt hại về tính mạng,
sức khỏe, tài sản của người khác thì người bị đe dọa gây thiệt hại có quyền
yêu cầu quan tòa phạt người có hành vi hoặc tài sản đe dọa đó một số tiền
nhất định. Số tiền phạt tối đa có thẻ lên đến 50000 as.
3. Thực hiện nghĩa vụ dân sự :
- Thông thường, nghĩa vụ chấm dứt bằng việc thực hiện nghĩa vụ trọng tâm
của việc thực hiện nghĩa vụ là đúng đối tượng, đúng thời hạn, đúng thời điểm.
Đối tượng của nghĩa vụ là tài sản hoặc một công việc phải làm hoặc không
được làm. Khi đối tượng là một vật đặc định thì phải đúng vật đó. Khi đối
tượng là vật cùng loại mà không có sự thỏa thuận về chất lượng thì phải giao
vật với chất lượng trung bình.
- Thời hạn của nghĩa vụ do các bên thỏa thuận, nếu các bên không thỏa thuận
về thời hạn thì thời hạn được xác định từ thời điểm người có quyền yêu cầu
người có nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ.
- Địa điểm thực hiện nghĩa vụ do các bên thỏa thuận , trong trường hợp các
bên không thỏa thuận về địa điểm thì địa điểm thực hiện nghĩa vụ là nơi cư
trú của người có quyền.
4. Thực hiện nghĩa vụ không đúng thời hạn.

3


Thực hiện nghĩa vụ không đúng thời hạn có thể từ phía con nợ (người có
nghĩa vụ) hoặc có thể từ phía chủ nợ (người có quyền).

Nghĩa vụ đang tồn tại và khi thực hiện xong nghĩa vụ thì nghĩa vụ
không còn tồn tại về thực tế lẫn pháp lý. Hành vi của con nợ thực hiện nghĩa
vụ đối với chủ nợ đã được thực hiện trên thực tế đã thỏa mãn yêu cầu của chủ
nợ. Về mặt hình thức pháp lí: Nghĩa vụ được tạo lập dưới hình thức nào thì
việc thực hiện xong nghĩa vụ cũng phải được thực hiện dưới hình thức đó –
Nếu nghĩa vụ được xác lập dưới hình thức thề - khi thực hiện xong phải giải
lời thề đó; nếu thiết lập dưới hình thức văn bản – phải hủy văn bản tạo lập
nghĩa vụ đó...
Ví dụ: Trong nghĩa vụ trả tiền thì bên có quyền đã nhận được tiền. bên
A đề nghị bên B cung cấp nguyên vật liệu để sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ
cho bên A. Trong đề nghị giao kết hợp đồng quy định thời hạn sau là 15 ngày,
kể từ ngày bên B nhận được đề nghị giao kết thì bên B phải có nghĩa vụ giao
đủ số nguyên vật liệu cho bên A. Và bên B đã hoàn thành việc thực hiện nghĩa
vụ khi bên A nhận đủ số nguyên vật liệu được bên B giao đến trong thời hạn
15 ngày.
Ví dụ: A bán cho B một con trâu với giá 50 cens, B sau khi kiểm tra xem
tình trạng của con trâu (có bị bệnh tật, có sức lao động hay không...) nếu thấy
đáp ứng được yêu cầu của mình sẽ đưa tiền cho A và A sẽ nhận được tiền.
Ví dụ: A cho B vay 1000 cens trong thời hạn là 30 ngày, sau 30 ngày B
mang tiền để trả A gồm cả gốc lẫn lãi. Như vậy B đã hoàn thành nghĩa vụ đối
với A.

5


Như vậy, Trong các căn cứ chấm dứt nghĩa vụ dân sự thì đây là
căn cứ tích cực nhất vì nghĩa vụ dân sự đã được thực hiện đầy đủ.
2. Đổi mới nghĩa vụ .
Đổi mới nghĩa vụ là hợp đồng theo đó nghĩa vụ ban đầu được chấm dứt
thay thế vào đó là một nghĩa vụ mới. Theo luật La Mã hình thức đổi mới

+ Trong trường hợp giá trị một nghĩa vụ lớn hơn thì một nghĩa vụ được chấm
dứt còn nghĩa vụ kia vẫn tồn tại.
Vi dụ: A nợ B số tiền là 500, B lại nợ A 1000. Sau khi bù trừ kết quả còn
lại sẽ là B chỉ còn nợ A 500 và A hết nợ đối với B.
Theo quan điểm của Luật La Mã, bù trừ nghĩa vụ không mặc nhiên
được coi là biện pháp chấm dứt nghĩa vụ mà là phương pháp để đơn giản
hoa việc thực hiện nghĩa vụ - cả hai bên đều phải trả nợ cho nhau và nếu
không thực hiện nghĩa vụ thì các bên đều kiện để yêu cầu bên kia thực hiện. Vì
vậy, việc giải quyết sẽ phức tạp và việc bù trừ nghĩa vụ đã đơn giản hóa nghĩa
vụ cách thức thanh toán và phương thức bảo vệ trong trường hợp các bên
không thực hiện đúng nghĩa vụ.
Điều kiện để áp dụng việc bù trừ nghĩa vụ bao gồm:
+ Các nghĩa vụ phải đối nhau về chủ thể (Chủ nợ của quan hệ này là con nợ
của bên kia và ngược lại).
+ Các nghĩa vụ đều phải có hiệu lực pháp luật (nghĩa vụ phải là hợp pháp;
căn cứ phát sinh hợp pháp, nội dung hợp pháp);
+ Phải là nghĩa vụ cùng loại (tiền – tiền; lúa mì – lúa mì);
+ Nghĩa vụ phải cùng đến thời hạn thực hiện
+ Các nghĩa vụ đều phải rõ ràng (chính xác về nội dung).

7


Ví dụ: A là thợ xây, vì hoàn cảnh khó khăn vay của B 100 cens k tính lãi.
Năm sau đó A đã trả 300 cens, còn lại 700 cens. Trong năm tiếp theo B xây
công trình phụ và thuê A làm với số tiền công 100 cens. Đồng ý nhận lời thuê
của B và A đc thanh toán 100cens. Trừ vào số nợ là 700 cens thì A còn nợ B
600 cens.
Ví dụ: Anh A là nông dân có vay anh B 500 cens để mua trâu và thóc,
nhưng sau đó anh B cần thuê người cày ruộng nên quyết định thuê anh A với