A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Thơ trước hết là cuộc đời, sau đó mới là nghệ thuật.
(V.Biêlinxki)
Thơ là tiếng nói đầu tiên, tiếng nói thứ nhất của tâm hồn khi động
chạm tới cuộc sống.
(Nguyễn Đình Thi)
Không ai có thể phủ nhận vai trò của thơ ca trong đời sống con người.
Thơ là người bạn tâm tình, thân thiết, gần gũi với tất cả chúng ta, thơ thấu
hiểu nỗi lòng chúng ta, giúp ta chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, thơ giúp ta thổ lộ
những cảm xúc riêng tư thầm kín…
Thơ ca là tất cả những gì thuộc tình cảm và lý trí, chịu sự chi phối của
cảm xúc con người. Khi nào còn rung động với cuộc sống nghĩa là tâm hồn
còn chất thi ca, còn thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn.
Nhưng trong cuộc sống hiện đại, mọi người đều bận rộn với biết bao
công việc mưu sinh, những lo toan, suy nghĩ đời thường. Điều đó khiến người
ta không có thì giờ nghĩ đến thơ, nói đến thơ chưa kể là yêu thơ. Người lớn
như vậy thì việc dạy học làm thơ trong nhà trường đôi khi trở thành chuyện
“phù phiếm”. Và thậm chí ngay với một số giáo viên dạy văn cũng dễ coi
những tiết dạy học tập làm thơ như một trò chơi vô bổ (nhất là trong tình hình
dạy học hiện nay, khi học sinh không mấy hứng thú với môn Ngữ văn). Rất ít
người nhìn thấy vai trò của những tiết dạy học tập làm thơ trong chương trình
Ngữ văn THCS nói chung, dạy học tập làm thơ 8 chữ cho học sinh lớp 9 nói
riêng. Mặc dù chương trình Ngữ văn THCS đã dành một thời lượng phù hợp
cho những tiết dạy – học tập làm thơ nhưng với cả giáo viên và học sinh thì
đây vẫn là một kiểu bài học tuy không mới nhưng rất khó thực hiện một cách
hiệu quả.
Với đối tượng học sinh trường THCS Chu Văn An Nga Sơn (nơi có bộ
phận học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu được tuyển chọn từ các trường
THCS trong Huyện nhà) thì việc coi trọng những tiết dạy tập làm thơ để
hướng các em vào những hoạt động tập thể bổ ích lại vô cùng cần thiết. Chính
những hoạt động đó sẽ bồi dưỡng thêm cho các em tình yêu đối với văn

3. Dạy tập làm thơ 8 chữ cho học sinh lớp 9:
Mục đích là giúp các em nắm được đặc điểm, khả năng miêu tả, biểu
hiện phong phú của thể thơ 8 chữ. Qua hoạt động tập làm thơ 8 chữ phát huy
tinh thần sáng tạo, sự hứng thú trong học tập, rèn luyện thêm năng lực cảm
thụ thơ ca cho các em.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1. Về việc dạy của giáo viên:
Chương trình Ngữ văn THCS đã dành một thời lượng thích hợp cho hoạt
động Ngữ văn tập làm thơ (riêng chương trình Ngữ văn 9 có 3 tiết cho tập làm
thơ 8 chữ: 54, 87, 88), nhằm góp phần làm tăng hứng thú cho học sinh với
môn Ngữ văn.
Song trong thực tế nhiều giáo viên đã coi nhẹ tiết day- hoc tập làm thơ,
chưa xác định đúng mục đích. Thậm chí không ít giáo viên còn cho rằng nó
2


khó lại không phải là nội dung liên quan nhiều đến thi cử, không “thiết thực”
nên dẫn đến việc dạy còn sơ sài.
Là một giáo viên dạy văn nhiều năm (nhất là môn Ngữ văn 9), thực tình
cũng đã có lúc bản thân tôi dạy những tiết tập làm thơ 8 chữ một cách chiếu lệ
bởi cho rằng chỉ có nhà thơ mới làm được thơ. Tôi vô tình đã để những tiết
dạy học tập làm thơ trôi qua không có tác dụng, không gây được hứng thú với
học trò. Và người dạy đã không phát huy được tác dụng vốn có của những tiết
dạy học tập làm thơ.
2. Về việc học của học sinh:
Trong những tiết học tập làm thơ, một bộ phận lớn học sinh nghĩ mình
không có năng khiếu thơ nên đứng ngoài cuộc. Các em cũng chẳng mấy quan
tâm tới những tiết học này. Kết quả sản phẩm thơ tạo ra thường do sưu tầm
hoặc copy trên mạng, may mắn lắm mới có những câu thơ vụng về, non nớt.
Như vậy cả người dạy và người học đều chưa hiểu được rằng: trước

III. GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
3


Để dạy tốt tiết tập làm thơ 8 chữ cho học sinh lớp 9 THCS, tôi đã thực
hiện các bước sau:
1. Xác định rõ mục đích, yêu cầu:
Việc xác định rõ mục đích yêu cầu giúp giáo viên lựa chọn những
phương pháp phù hợp với kiểu bài, mang lại niềm yêu thích văn chương và
khơi dậy khả năng sáng tạo cho học sinh.
Hình thức hoạt động ngữ văn qua tập làm thơ đã được học sinh làm
quen từ các lớp trước (ở lớp 6: tập làm thơ 4 chữ, năm chữ; ở lớp 7: tập làm
thơ lục bát; ở lớp 8: tập làm thơ 7 chữ). Mục đích của bài này giúp học sinh
nắm được đặc điểm của thể thơ 8 chữ, hiểu về vần, nhịp, học sinh năng khiếu
có cơ hội để tập làm thơ 8 chữ. Vì vậy khi dạy, giáo viên cần tạo được không
khí vui tươi, kích thích sự hứng thú, sáng tạo của học sinh, qua đó tăng cường
luyện nói, luyện tập cách trình bày miệng và đọc diễn cảm.
Thông qua bài dạy, giáo viên củng cố cho học sinh các khái niệm về vần
thơ (vần chân, vần lưng, vần liên tiếp, vần gián cách…), chỉ cho các em thấy
cách ngắt đoạn, tách khổ, ngắt nhịp đa dạng của thể thơ 8 chữ.
Chúng ta không mong các em trở thành nhà thơ, chỉ mong thông qua
các bài học đó, tình yêu thơ ca của các em sẽ được tăng lên, tâm hồn các em
được bồi dưỡng, vốn sống và ý thức về các giá trị cuộc sống của các em được
xây đắp. Các em còn có thể hiểu biết và thực hành được những kỹ năng trong
công việc của một người làm thơ để từ đó nâng cao việc cảm thụ và phân tích thơ.
2. Thiết kế bài soạn:
Đây là công việc cần phải được đầu tư một cách công phu, nghiêm
túc. Chỉ khi nào giáo viên tìm được hướng đi đúng, hình dung những tình
huống nảy sinh trong quá trình lên lớp, chuẩn bị tiết dạy chu đáo thì mới gặt hái
được thành công.

nhận diện thể thơ giáo viên rèn cho học sinh khả năng phân tích, đánh giá
được giá trị biểu đạt của thể thơ trong việc biểu đạt cảm xúc. Việc lựa chọn
thể thơ là ý đồ của tác giả trong quá trình sáng tác góp phần đắc lực vào thể
hiện chủ đề tác phẩm. Sau đây là một số bài tập cụ thể:
Bài tập 1: Phân tích cách ngắt nhịp, cách gieo vần ở những đoạn thơ sau:
*Đoạn 1
Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
-Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
( Thế Lữ- Nhớ rừng)
*Đoạn 2:
5


Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?
( Bằng Việt- Bếp lửa)
(Gợi ý: * Đoạn 1: HS đọc kỹ đoạn thơ, dựa vào nội dung ý nghĩa của
từng câu thơ mà chỉ ra kiểu ngắt nhịp đa dạng trong từng câu thơ nhưng đặc

Sau đây là một số bài tập cụ thể:
Bài tập 1: Hãy tìm các từ phù hợp: thân thiết, đất Việt, cao khiết, bao nhiêu,
cao siêu, tình yêu, thương yêu để điền vào chỗ trống trong đoạn thơ sau đây
của Sóng Hồng:
Hoa thơm ngát trong vườn xuân…………..
Là thi sĩ phải là hồn……………….
Chí kiên cường và sứ mệnh……………..
Ca tự do, tiến bộ về…………………………
(Gợi ý: học sinh sắp xếp các từ sau đây cho đúng vần, đúng nội dung ý
nghĩa của bài thơ: cao siêu, cao khiết, đất Việt, tình yêu)
Bài tập 2: Hãy điền vào chỗ trống đoạn thơ sau cho đúng vần, đúng nhịp và
có nội dung ý nghĩa:
Hãy…………………những bước chân thần tốc
Cả…………………..như thác chảy khắp nơi
Cờ giải phóng…………….đã mọc
Mùa xuân…………………Tổ quốc ơi!
(Gợi ý: Bài tập này yêu cầu các em bước đầu làm quen với cách làm
thơ 8 chữ thông qua vần, nhịp điệu, thanh điệu. Căn cứ vào số chữ hiện có ở
các dòng thơ học sinh có thể xác định được nhịp thơ ở mỗi câu. Tiếp đó học
sinh hoàn chỉnh các câu thơ còn thiếu cho đúng, chú ý nhịp, luân phiên thanh
điệu và nội dung.
Mẫu:
Hãy xốc tới những bước chân thần tốc
Cả đoàn quân như thác chảy khắp nơi
Cờ giải phóng khắp miền Nam đã mọc
Mùa xuân này toàn thắng Tổ quốc ơi!
Bài tập 3:
Đoạn thơ sau trích trong bài Chiều xuân của Anh Thơ. Bài thơ được
làm theo thể loại thơ 8 chữ. Em hãy điền các từ ngữ sau: tràn biếc cỏ, nước
sông trôi, trong vắng lặng, rụng tơi bời, mổ vu vơ, trôi trước gió, cúi ăn mưa,

cùng của nhịp phải có sự luân phiên thanh điệu (T-B-T hoặc B- T- B), chữ sau
cùng giữa các câu cần đảm bảo vần liền hoặc vần gián cách.)
4. Tổ chức hoạt động ngoại khoá: Thi sáng tác thơ 8 chữ
Đây là một hoạt động được học sinh rất yêu thích và hưởng ứng tích
cực. Hoạt động này được tôi tổ chức ở quy mô lớp theo chủ đề nhất định với
mục đích gợi mở, kích thích ở học sinh niềm đam mê sáng tạo, có thể qua đó
phát hiện năng khiếu thơ văn ở các em.
Cách thức tiến hành:
- Giáo viên gợi ý đề tài: Về quê hương, gia đình, mái trường, bè bạn…
(đôi khi chấp nhận các chủ đề ngẫu hứng)
- Có thể làm cá nhân hoặc chia lớp thành các nhóm (do chính các em
lựa chọn thành viên vì làm thơ phải tôn trọng cảm xúc) lúc này giáo viên chỉ
đóng vai là trọng tài.
- Sau thời gian làm bài, giáo viên cho học sinh trình bày tác phẩm của
cá nhân (hoặc nhóm). Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh nhận xét bài
8


thơ của bạn trên các phương diện: thể thơ, vần, luật, cách ngắt nhịp, chủ đề
bài thơ, thông điệp người viết muốn gửi tới bạn đọc…
Đi kèm với sáng tác là việc các em tham gia bình chính tác phẩm của
mình, của bạn mình. Công việc sáng tác có thể được các em chuẩn bị trước
trong một khoảng thời gian (có qui định tối đa- tối thiểu) nhưng cũng không
ràng buộc lắm. Và tất nhiên sau hoạt động đó, giáo viên phải có sự động viên
kịp thời bằng những con điểm hoặc những phần quà có ý nghĩa.
Về nhà, giáo viên tiếp tục khuyến khích học sinh tập sáng tác, tập bộc lộ
cảm xúc, lựa chọn những đề tài quen thuộc, gần gũi bên mình. Hoặc các em
cũng có thể tập cảm nhận về những bài thơ 8 chữ trong và ngoài chương trình.
Giáo viên thu, chấm, góp ý và sửa chữa kịp thời cho các em. Tôi hy vọng từ
đề tài này có thể triển khai, tổ chức được những buổi ngoại khóa qui mô lớn

2 SGK.
Bài tập a: Nhận xét về số chữ trong
mỗi dòng ở các đoạn thơ ( SGK)

Yêu cầu cần đạt
1. Nhận diện thể thơ tám chữ.

a) Mỗi dòng thơ của các đoạn trên
đều có 8 chữ (tiếng)
b) Gieo vần:
- Đoạn a: Vần chân gieo liên tiếp:
tan-ngàn, mới-gội, bừng-rừng,
Bài tập b: Tìm các chữ gieo vần trong gắt-mật.
mỗi đoạn. Nhận xét về cách gieo vần - Đoạn b: Vần chân gieo liên tiếp:
của từng đoạn.
học- nhọc, bà, xa.
- Đoạn c: Gieo vần chân nhưng
gián cách:
ngát-hát, non-son, đứng-dựng,
tiên-nhiên.
Bài tập c: Nhận xét về cách ngắt nhịp ở c) Ngắt nhịp:
các đoạn thơ trên?
Rất phong phú, đa dạng, linh hoạt.
- HS đọc- hiểu.
Nhiệm vụ 3: Đọc mục ghi nhớ trong
SGK.
Hoạt động 2: Luyện tập nhận diện thể 2. Luyện tập:
thơ 8 chữ
Nhiệm vụ 1: Làm bài tập 1 trong SGK Bài1:
Các từ cần điền lần lượt: ca hát,

Hoa lựu nở đầy một /…/ đỏ nắng
Lũ bướm vàng lơ đãng lướt bay
Lũ bướm vàng lơ đãng lướt bay/…/
qua
Bài tập 2: Viết tiếp khổ thơ của Huy
Cận:
Bài tập 2: Câu thơ có thể viết là:
Yêu cầu: 8 chữ, vần ương
- Và lúa đồng theo gió
thoảng đưa hương
- Ánh mai hồng hớn hở chạy
Hoạt động 2: Trình bày kết quả làm
tung tăng…
thơ ở nhà.
2.
Nhiệm vụ 1: HS trao đổi, chọn trong a) HS đọc diễn cảm và bình bài thơ
nhóm một bài thơ khá nhất trình bày của nhóm mình trước tập thể.
trước lớp.
b) Cả lớp tham gia nhận xét dựa
vào hướng dẫn đã trình bày trong
Nhiệm vụ 2: GV hướng dẫn, sửa chữa SGK( số chữ, vần, nhịp, kết cấu,
và nhận xét.
chủ đề,…)
Hoạt động 3: Tổng kết, dặn dò.
3. Nhận xét khách quan, nghiêm túc
- GV nhận xét tiết học.
và nên khích lệ học sinh.
- GV khuyến khích HS tiếp tục - Động viên, khuyến khích những
tập sáng tác thơ 8 chữ.
HS năng khiếu và muốn phát triển

Hứng thú
25/42
59,5%
Bình thường
15/42
35,7%
Không hứng thú
2/42
4,8%
Nhìn vào kết quả thống kê trên ta thấy các em đã hứng thú hơn với tiết
học tập làm thơ 8 chữ nói riêng, bộ môn Ngữ văn nói chung. Chính từ tình
yêu với văn chương, tâm hồn các em được bồi đắp, kỹ năng sống được nâng
lên, niềm đam mê sáng tạo được khơi dậy ... Đó cũng là đích hướng đến của
người giáo viên dạy văn.
Và để khẳng định thêm hiệu quả của việc áp dụng các phương pháp
trên, tôi đã cho học sinh hai lớp 9A, 9B làm một bài kiểm tra với yêu cầu:
Cảm nhận của em về bài thơ “ Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt. Đây là một
bài thơ 8 chữ nên thông qua bài làm của học sinh giáo viên sẽ đánh giá được
kết quả của việc cho các em tìm hiểu thể thơ, tập làm thơ. Đã có nhiều bài viết
lập luận tốt, hiểu được vai trò của thể thơ trong việc biểu hiện chủ đề của bài
thơ, bộc lộ cảm xúc, hồi tưởng và suy ngẫm của tác giả.
12


Kết quả cụ thể như sau:
Lớp

TSHS

Giỏi

68,4
1
2,6
0
0
Những kết quả trên là cơ sở để khẳng định vai trò, tác dụng của các tiết
dạy học tập làm thơ 8 chữ.
Tôi xin được trích một số sản phẩm sau những tiết dạy học tập làm
thơ của các em.

13


14


15


16


17


C. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận

18


XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hoá, ngày 10 tháng 4 năm 2015
CAM KẾT KHÔNG COPY
Nguyễn Thị Bùi Huyền

19