SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"DẠY CHƢƠNG 1 VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ MÔN CÔNG NGHỆ 11"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1-Cơ sở lý luận.
Phân môn Vẽ kĩ thuật cơ sở của Công Nghệ lớp 11 đòi hỏi trí tƣởng tƣợng không
gian tốt, là môn học góp phần giúp học sinh hình thành tính năng động, sáng tạo tiếp cận
với tri thức khoa học - kĩ thuật và định hƣớng tốt hơn cho ngành nghề của học sinh sau
này.
Môn học cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về vẽ kĩ thuật, học sinh
nắm đƣợc phƣơng pháp hình chiếu vuông góc, các hình biểu diễn (hình chiếu, hình cắt,
mặt cắt, hình chiếu trục đo, hình chiếu phối cảnh…) để thể hiện, biểu diễn một vật thể,
một chi tiết máy hay một sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh. Thông qua đó giúp các em đọc
đƣợc các bản vẽ kĩ thuật đơn giản, là cơ sở cho quá trình học tập lên cao sau này và giáo
dục học sinh trong lao động, sản xuất.
Vì tầm quan trọng của phân môn nêu trên nên cần đi sâu nghiên cứu, đổi mới
phƣơng pháp sao cho việc truyền thụ kiến thức tới học sinh đạt hiệu quả cao nhất.
2-Cơ sở thực tiễn
Môn Công Nghệ 11, ở phần Vẽ kỹ thuật cơ sở là nội dung khó. Nội dung kiến thức
kĩ thuật vừa cụ thể vừa trìu tƣợng: Kiến thức kĩ thuật thƣờng là những khái niệm, cấu tạo
và nguyên lý làm việc của máy móc thiết bị. Học sinh rất khó tiếp thu nếu không hiểu
đƣợc nội dung các hình vẽ mang nhiều yếu tố của môn vẽ kĩ thuật.
Kênh hình trong sách giáo khoa ở nhiều môn học đều mang kiến thức của môn VẼ
KĨ THUẬT nhƣ các hình không gian môn Vật lí, môn Toán (hình học không gian), hình
cắt (cắt dọc, cắt ngang) môn Sinh…Đặc biệt kênh hình của môn môn Công Nghệ có rất

3


Từ kinh nghiệm của bản thân dạy môn Công Nghệ, đặc biệt phần Vẽ kĩ thuật,
chƣơng Vẽ kĩ thuật cơ sở tôi muốn trao đổi cùng đồng nghiệp rất mong đƣợc sự góp ý,
trao đổi của các thày cô.
B. NỘI DUNG
I- ĐẶC ĐIỂM CHƢƠNG I: VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ.
Mỗi môn học đều có những đặc điểm riêng. Để tìm ra phƣơng pháp giảng dạy thích
hợp phải hiểu rõ mục tiêu của chƣơng, của từng bài cụ thể. Từ đó, ngƣời dạy phải lựa
chọn phƣơng pháp và xây dựng giáo án cho phù hợp.
Nhiều ý kiến của các thày cô đều cho rằng phần vẽ kỹ thuật của Công Nghệ lớp 11
vừa hay lại vừa khó. Khó cả :việc học” và cả “việc dạy”. Nhiều học sinh đầu tiên rất ngại
học vì cho rằng khó song khi thấy hay thích học thì kiến thức đã chuyển sang phần khác.
Chƣơng I cũng là chƣơng có nhiều bài thực hành với thời lƣợng 4 tiết thực hành.
Tuy vậy nếu học sinh không vẽ và luyện tập ở nhà thì vẫn không đủ thời gian để làm hết
các bài tập trong sách giáo khoa.
Nội dung rất khó do khó hình dung, khó vẽ hình, phải tƣ duy trìu tƣợng nhiều: Từ
vật thể phải hiểu rõ cách vẽ và vẽ đƣợc các hình chiếu vuông góc, vẽ đƣợc hình cắt mặt
cắt. Ngƣợc lại từ các hình chiếu học sinh phải hiểu cách vẽ và vẽ đƣợc hình chiếu trục đo
và hình chiếu phối cảnh của vật thể.
II-LỰA CHỌN NỘI DUNG KIẾN THỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP.
1-VỀ NỘI DUNG
1.1. Nội dung SGK theo chuẩn kiến thức và đề xuất.

4


Chƣơng I với tiêu đề VẼ KĨ THUẬT CƠ SỞ gồm 7 bài trong đó có 5 bài lý thuyết
và 2 bài thực hành. Các nội dung của chƣơng các em đã đƣợc học ở THCS nhƣng sơ

hành trang 21 nên cần bổ sung cách vẽ hình chiếu.
Tƣơng tự bài 5 của chƣơng chỉ cung cấp một cách vẽ hình chiếu trục đo trong khi
SGK nêu “ Căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách vẽ hình chiếu trục
đo thích hợp. Để giúp học sinh vẽ đƣợc hình chiếu trục đo phần bài tập thực hành cần
cung cấp thêm cho học sinh thêm cách vẽ khác.
1.2. Những vấn đề cần nghiên cứu, bổ sung.
1.2.1. Nguyên tắc bổ sung: Vì nội dung kiến thức SGK đã đƣợc các giáo sƣ dày
công đầu tƣ và đã đƣợc thẩm định nên việc bổ sung thêm kiến thức cần phải đƣợc cân
nhắc kỹ và trao đổi cùng đồng nghiệp và tuân thủ các nguyên tắc sau:
+ Thật sự cần thiết, nếu thiếu HS gặp khó khăn khi học và thực hành.
+ Cần và đủ, phù hợp thời gian, không làm nặng thêm kiến thức SGK.
+ Không đƣa ra mục riêng, khi nào cần giảng thì bổ sung khi đó.
1.2.2. Những kiến thức cần bổ sung:
- KIẾN THỨC VẼ NỐI TIẾP ĐƢỜNG THẲNG VỚI CUNG TRÒN:
Cách vẽ nối tiếp hai đƣờng thẳng với một cung tròn giúp các em có kiến thức vẽ
hình chiếu các bài tập trang 21, vẽ lại các hình chiếu trang 36. Cụ thể:

Bài tập 1 và 3 trang 21 Hình chiếu BẰNG cần vẽ nối tiếp
HÌNH CHIẾU BẰNG

20

R20

40

BÀI 1+3

6


thức vẽ nối tiếp đã có SGK cũ). Việc bổ sung này chỉ mất khoảng 5-7 phút.
- CÁCH VẼ HÌNH CHIẾU
Ngoài cách vẽ hình chiếu nhƣ SGK đã nêu ( vẽ khối bao ngoài và cắt bỏ từng phần”
giáo viên có thể bổ sung các cách vẽ mà nhiều thày cô đã giảng vẽ dựa vào định nghĩa
hình chiếu. Cách vẽ này giúp học sinh dễ dàng vẽ đƣợc các hình chiếu của bài tập vẽ hình
chiếu trang 21.
Sách giáo khoa cũ trang 38 có định nghĩa hình chiếu: “Hình chiếu là hình biểu diễn
bề mặt nhìn thấy của vật thể đối với ngƣời quan sát. Khi cần thiết phải thể hiện phần
không nhìn thấy của vật thể, cho phép dùng nét đứt để vẽ”
Có thể đƣa ra các bƣớc để vẽ hình chiếu nhƣ sau
Bƣớc 1: Xác định hƣớng chiếu
Cần lƣu ý bƣớc này có ý nghĩa rất quan trọng vì hình chiếu đứng là hình chiếu chính
của bản vẽ, phải phản ánh rõ nét, thể hiện nhiều thông tin nhất về hình dạng vật thể nên
phải chọn hƣớng chiếu từ trƣớc đảm bảo đƣợc yêu cầu này.
Bƣớc 2: Căn cứ vào mỗi hƣớng chiếu đã xác định xác định bề mặt nhìn thấy, nét
thấy, bề mặt khuất, nét khuất và tiến hành vẽ mờ theo thứ tự : Hình chiếu đứng, hình
chiếu bằng và hình chiếu cạnh.

8


Bƣớc 3: Tô đậm và ghi kích thƣớc
Trƣớc khi tô đậm cần kiểm tra sửa chữa sai sót bƣớc vẽ mờ (bỏ nét thừa, bổ xung nét
thiếu…) Dùng bút chì mềm tô đậm. Sau đó ghi kích thƣớc.
Xin lấy một vài ví dụ khi thực hiện bài tập vẽ hình chiếu đề 2 trang 21: Vẽ hình chiếu
tấm trƣợt dọc

1-Xác định hƣớng chiếu:
2- Quan sát xác định bề mặt thấy, khuất và tiến hành vẽ
a)Vẽ hình chiếu đứng

Kết quả ta đƣợc các hình chiếu nhƣ sau:

Để học sinh dễ làm bài tập hơn có thể vẽ lại hình chiếu trục đo vật thể nhƣ hình sau.
Với hình vẽ này việc xác định hƣớng chiếu tối ƣu ( Hình chiếu đứng thể hiện chiều dài
và chiều cao, hình chiếu bằng thể hiện chiều dài và chiều rộng, hình chiếu cạnh thể hiện
chiều rộng và chiều cao) và quan sát các bề mặt vật thể đƣợc dễ dàng nhất là bề mặt bên
Từ trên
trái để vẽ hình chiếu cạnh.

Từ trái
Từ trước
11


Cách vẽ này tôi đã trao đổi với nhiều đồng nghiệp và nhận đƣợc sự ủng hộ. Học sinh
vẽ cách này cũng dễ dàng hơn, không bị nhầm lẫn (không phải tẩy xoá nhiều)
Cũng cần lƣu ý học sinh các bề mặt vẽ bằng hình chiếu trục đo bị biến dạng góc
vuông thành góc nhọn hoặc góc tù nhƣng khi vẽ phải vẽ góc vuông..
- CÁCH VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO
Để vẽ hình chiếu trục đo của vật thể cần đọc đƣợc bản vẽ hình chiếu và hình dung đƣợc
vật thể và căn cứ đặc điểm hình dạng vật thể để chọn cách vẽ thích hợp.
Có thể chọn các cách vẽ sau;
1- Vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần nhƣ sách giáo khoa mới (Bảng 5-1 SGK)
trang 30
2- Vẽ trƣớc một mặt làm cơ sở (Mặt trƣớc hay mặt bên, mặt đáy..), từ đó dựng các
đƣờng và các mặt khác nhƣ sách giáo khoa cũ cùng tác giả (Bảng 3-2 trang 36)
Sách giáo khoa Công nghệ 11 chỉ đƣa ra một cách vẽ nhƣ đã nêu. Với các bài thực
hành trang 36 sẽ rất khó vẽ. Thời gian cho bài thực hành là 2 tiết nên có thể vẽ trƣớc bảng
3-2 SGK cũ để bổ sung thêm cách vẽ thứ hai . Thực tế tôi đã thực hiện nhƣ vậy và thu
đƣợc kết quả rất tốt. Có thể bổ sung thêm các hình vẽ, hƣớng dẫn thực hiện chi tiết cho


x/

y/
14

- Cắt bỏ phần đầu dạng hộp chữ nhật
O/
16

22
y/

13


- Cắt bỏ phần lỗ ở giữa
- Tẩy bỏ nét thừa, tô đậm ghi kích thƣớc (trên hình chƣa ghi kích thƣớc)

Cách 2: Vẽ một mặt làm cơ sở, vẽ tiếp các mặt khác, cắt bỏ lỗ rãnh nếu có. (Giới
thiệu thêm)
- Vẽ mặt cơ sở
+ Vẽ các trục đo (chọn vuông góc đều)
z/

+ Vẽ mặt trƣớc làm cơ sở

x/

y/


28

- Khoét lỗ chữ nhật
O/

z/

x/

y/

15


O/

- Tẩy bỏ nét thừa, tô đậm, đánh bóng, ghi kích thƣớc nếu cần

- Vẽ hình chiếu cạnh
+Từ hình chiếu trục đo đã vẽ trên dễ dàng vẽ đƣợc hình chiếu cạnh. Nếu đã quen và
hình dung đƣợc có thể vẽ HCC ngay bằng cách kẻ các đƣờng gióng từ hai hình chiếu
+ San đều kích thƣớc cho hình chiếu cạnh

16


- Vẽ hình cắt toàn phần thay thế hình chiếu đứng
- Chọn hình cắt toàn phần vì hình chiếu đứng không có trục đối xứng.
- Mô tả hình dạng sau cắt (học sinh tƣởng tƣợng hoặc vẽ phác giấy nháp để hình dung)


14

23

31

28

12
2

68

30

1
6

19


- CÁCH GỌT BÚT CHÌ, CÁCH SỬ DỤNG DỤNG CỤ VẼ....
Phần này giáo viên lồng trong bài thực hành và uốn nắn học sinh khi làm bài. Cụ thể:
- Cách chọn và gọt bút chì đúng quy định giúp các em vẽ đƣợc các đƣờng nét đẹp, đúng
tiêu chuẩn.
- Cách sử dụng dụng cụ vẽ: Sử dụng Êke, Com pa, thƣớc để dựng các đƣờng thẳng vuông
góc, các đƣờng thẳng song song...
- Cách vẽ các đƣờng nét đảm bảo tiêu chuẩn
Cách gọt bút chì và sử dụng dụng cụ vẽ SGK cũ đã hƣớng dẫn khá tỉ mỉ, có thể tham

vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò chủ động. Cũng cần thống nhất rằng học sinh không chỉ
học những kiến thức cụ thể mà cần học cách học cách tƣ duy và tƣ duy sáng tạo. Những
kiến thức kỹ thuật cụ thể sau này có thể không dùng đến nhƣng những “tƣ duy kĩ thuật”
bao giờ cũng cần và có ích.
Để gợi mở dẫn dắt đƣợc học sinh tìm kiến thức cần có “điểm xuất phát”, đó là các
kiến thức đã học, những kiến thức thực tế và kênh hình và kiến thức SGK.Từ các điểm
xuất phát này giáo viên vấn đáp, gợi mở (tuỳ theo đối tƣợng) để học sinh tháo gỡ, tìm
hiểu xây dựng nội dung kiến thức.

21


III. NHỮNG GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
BÀI 2- HÌNH CHIẾU VUÔNG GÓC
Để học sinh hiểu đƣợc khái niệm về phƣơng pháp hình chiếu vuông góc cần sử dụng
hiệu quả hình 2-1 qua việc lựa chọn các câu hỏi vấn đáp, gợi mở:
Hoạt động : Xây dựng nội dung phƣơng pháp góc chiếu thứ nhất:
1-Xem hình vẽ cho biết vật thể đặt trong góc tạo bởi các mặt phẳng nào?

22


Học sinh nhìn hình vẽ dễ dàng trả lời câu hỏi: Vật thể đƣợc đặt trong góc tạo bởi ba
mặt phẳng là mặt phẳng hình chiếu đứng, mặt phẳng hình chiếu bằng và mặt phẳng hình
chiếu cạnh.
2-Xem hình vẽ cho biết các hƣớng chiếu?
Trên hình vẽ đã ghi rõ các hƣớng chiếu đó là hƣớng chiếu từ trƣớc, từ trên và từ trái.
Học sinh dễ dàng trả lời.
3- Tên gọi các hình chiếu A, B, C trên các mặt phẳng hình chiếu?
HS: Hình chiếu đứng, hình chiếu bằng, hình chiếu cạnh

cơ sở, rồi vẽ tiếp các mặt còn lại. Cách vẽ này đã đƣợc nêu ở SGK cũ và đã đƣợc giảng
dạy nhiều năm và có nhiều ƣu điểm có thể áp dụng tốt cho bài thực hành trang 36.
Để vẽ HCTĐ cần căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể qua đọc bản vẽ hình chiếu,
phân tích tìm ra cách vẽ thích hợp. SGK mới đƣa ra cách vẽ vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ
từng phần theo bảng sau

Để phát
huy
tích
tích
cực
của
học
sinh giáo
viên cho
học sinh
đọc trƣớc
bảng 5-1,
tự tìm hiểu
các bƣớc ,
thày vấn
đáp, phân
tích làm rõ

25