MẤY SUY NGHĨ VỀ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ
HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
Phát triển kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa hiện là mô hình kinh tế tổng quát của nước
ta trong giai đoạn hiện nay. Trải qua một quá trình hoàn thiện tư duy lý luận kinh tế và tổng kết thực
tiễn, đến nay chúng ta đã xác đònh được về cơ bản khái niệm, nội dung, bản chất, mục tiêu của kinh tế thò
trường đònh hướng xã hội chủ nghóa.
1. Đến nay, chúng ta có thể khẳng đònh, kinh tế thò trường là một thành tựu chung của văn minh nhân loại chứ
không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghóa tư bản. Kinh tế thò trường là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội đạt ở
trình độ cao, phản ánh trình độ văn minh của nhân loại và là kết quả của sự phát triển của lòch sử xã hội loài
người. Nhờ kinh tế thò trường chủ nghóa tư bản đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, đem lại sự
phồn thònh cho các nước tư bản phát triển. Ngày nay, kinh tế thò trường đã trở thành mô hình phát triển kinh tế
của hầu khắp các nước trên thế giới, mặc dù việc áp dụng mô hình phát này ở mỗi nước có sự khác nhau. Một số
nước theo mô hình thể chế kinh tế thò trường tự do như Mỹ, Anh, Úc... Một số nước theo mô hình thể chế kinh tế
thò trường xã hội mà chủ yếu là các nước Bắc Âu như Đức, Thụy Điển, Na uy ... Một số nước lại áp dụng mô hình
thể chế kinh tế của nhà nước phát triển, tiêu biểu là các nước Pháp, Nhật Bản...
Tuy nhiên, loài người đã được chứng kiến sự thắng lợi vó đại của Cách mạng tháng 10 năm 1917 ở nước Nga.
Sự ra đời của nhà nước Xô viết đầu tiên trên thế giới này đã dẫn đến việc xuất hiện hai nhóm nước: một nhóm
nước phát triển theo hướng tư bản chủ nghóa và một nhóm nước phát triển theo hướng xã hội chủ nghóa. Vì vậy,
khi nhà nước Liên Xô sụp đổ, bên cạnh khái niệm phát triển kinh tế thò trường mà trước kia thường được hiểu là
kinh tế thò trường tư bản chủ nghóa, còn có khái niệm kinh tế thò trường xã hội chủ nghóa hay kinh tế thò trường
đònh hướng xã hội chủ nghóa. Thuật ngữ này thường dùng để chỉ cho xu hướng phát triển kinh tế thò trường ở các
nước xã hội chủ nghóa trước mà điển hình là Trung Quốc và Việt Nam.
Vậy kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa được hiểu như thế nào? Đây chưa là một tiền lệ trong các
nước xã hội chủ nghóa. Vì vậy, đến nay chưa có ai đưa ra khái niệm về kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ
nghóa một cách khái quát. Tuy nhiên, qua những cách mô tả về bản chất, mục đích của kinh tế thò trường đònh
hướng xã hội chủ nghóa ở Trung Quốc và Việt Nam có thể thấy rằng, mô hình kinh tế thò trường này vừa bao hàm
những nhân tố của kinh tế thò trường, lại vừa có những nhân tố đònh hướng xã hội chủ nghóa, với mục đích cuối
cùng là phát triển kinh tế đạt hiệu quả cao nhưng vẫn đảm bảo thực hiện công bằng xã hội ngày một tốt hơn,
nhằm nâng cao đời sống cho nhân dân, thực hiện dân chủ, công bằng xã hội, xây dựng đất nước văn minh và
thònh vượng. Vì vậy, về khái niệm kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa có thể đưa ra như sau: kinh tế
thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa là một phạm trù kinh tế chính trò, phản ánh bản chất và mục đích của nền

nước ta có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, nhưng các thành phần kinh tế này đều do Nhà nước quản lý
theo đònh hướng xã hội chủ nghóa và kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế. Kinh tế nhà nước
đóng vai trò chủ đạo thể hiện bằng sức mạnh kinh tế của mình để điều tiết nền kinh tế. Để bảo đảm tính chủ đạo
của kinh tế nhà nước thì Nhà nước phải nắm giữ các ngành, lónh vực và các đơn vò kinh tế chủ chốt, có khả năng
chi phối, điều tiết hoạt động kinh tế của đất nước.
Cùng với việc dựa trên nền tảng công hữu về tư liệu sản xuất là chủ yếu, tính chất đònh hướng xã hội chủ
nghóa còn biểu hiện ở chỗ Nhà nước sẽ quản lý nền kinh tế nhằm đảm bảo sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với
thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, vừa khuyến khích làm giàu một cách hợp pháp, vừa cố
gắng xóa đói, giảm nghèo. Sự quản lý của Nhà nước sẽ được thực hiện qua các chủ trương, chính sách, công cụ,
luật pháp để phát huy được sự tham gia tối đa của các thành phần kinh tế, song vẫn theo các đònh hướng phát
triển kinh tế của Nhà nước và điều quan trọng nhất là bảo đảm sự điều tiết, quản lý nền kinh tế của Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghóa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Chế độ phân phối là khía cạnh quan trọng khác phản ánh tính đònh hướng xã hội chủ nghóa trong phát triển
nền kinh tế thò trường ở nước ta. Trong kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa ở nước ta sẽ thực hiện
nhiều hình thức phân phối, trong đó phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu, đồng thời có
sự kết hợp các hình thức phân phối khác (phân phối theo vốn, theo phúc lợi xã hội, theo tài năng đóng góp...); bởi
lẽ, nền kinh tế của chúng ta còn tồn tại nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh. Với nhiều hình thức phân phối khác
nhau chúng ta có thể vừa khuyến khích người lao động hăng hái đóng góp tài năng của mình cho phát triển kinh
tế đất nước, trả công xứng đáng cho các chủ thể kinh tế và người lao động làm ăn có hiệu quả, đồng thời bảo
đảm lợi ích cho những người đã có công đóng góp cho đất nước và trợ cấp cho các đối tượng không có khả năng
lao động thông qua các quỹ phúc lợi xã hội nhằm giảm khoảng cách giàu nghèo trong xã hội, thể hiện bản chất
ưu việt của chủ nghóa xã hội.
Đònh hướng xã hội chủ nghóa trong phân phối không chỉ là cung cấp cho người nghèo cái họ cần mà còn là tạo
ra nhiều cơ hội, khả năng để họ tham gia vào các hoạt động kinh tế nhằm tăng thu nhập, nâng cao mức sống,
khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại một cách thụ động vào sự giúp đỡ của Nhà nước và xã hội.
Tính đònh hướng xã hội chủ nghóa trong phân phối còn được thể hiện ở việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã
hội ngay trong từng chính sách phát triển ở từng giai đoạn, chính sách đối với các vùng, miền, lónh vực và bảo
đảm tăng trưởng kinh tế phải gắn với phát triển y tế, văn hóa, giáo dục và giải quyết các vấn đề xã hội nhằm
nâng cao đời sống nhân dân ở mọi vùng đất nước, giảm bớt khoảng cách giàu nghèo, phát triển con người một
cách toàn diện, phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của con người vào phát triển đất nước.

(3)
và khẳng đònh rõ ràng: “Phát triển kinh tế thò
trường đònh hướng xã hội chủ nghóa là đường lối chiến lược nhất quán, là mô hình kinh tế tổng quát trong suốt
thời kỳ quá độ đi lên chủ nghóa xã hội ở Việt Nam”.
(4)
Đến nay, xây dựng nền kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa ở nước ta vẫn tiếp tục được Đảng
khẳng đònh tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X như sau: “Để đi lên chủ nghóa xã hội, chúng ta phải phát triển
nền kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa; xây dựng nền văn
hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng tinh thần của xã hội; xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghóa,
thực hiện đại đoàn kết dân tộc; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghóa của nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh; bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; chủ động
và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế”
(5)
. Đồng thời, những vấn đề lý luận liên quan đến xây dựng thể chế kinh tế
thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa được làm sáng rõ hơn, cụ thể với 4 nội dung cơ bản là:
- Nắm vững đònh hướng xã hội chủ nghóa trong nền kinh tế thò trường ở nước ta hiện nay.
- Nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý của Nhà nước.
- Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành của các loại thò trường cơ bản theo cơ chế cạnh tranh
lành mạnh.
- Phát triển mạnh các thành phần kinh tế, các loại hình tổ chức kinh doanh.
Nhận thức về chủ nghóa xã hội và con đường đi lên chủ nghóa xã hội ở nước ta trước đây được Đảng khẳng
đònh trong Cương lónh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghóa xã hội (năm 1991) với 6 đặc trưng cơ
bản, đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X được sáng tỏ hơn với 8 đặc trưng là: Là một xã hội dân giàu, nước
mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản
xuất hiện đại và quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nền văn hóa tiên
tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người được giải phóng khỏi áp bức, bất công, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh
phúc, phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tương trợ và giúp đỡ nhau
cùng tiến bộ; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghóa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo
của Đảng Cộng sản; có quan hệ hữu nghò và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới.
Tóm lại, tư duy về kinh tế thò trường đònh hướng xã hội chủ nghóa của Đảng ta, cũng như nhận thức về con

phát triển của đất nước.
Đỗ Mai Thành

(1)
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, H.1997, tr 21
(2)
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trò Quốc gia, H.1996, tr 26
(3)
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trò Quốc gia, Hà Nội, 2001, tr 86
(4)
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trò Quốc gia, H.2001, tr 86
(5)
Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb Chính trò Quốc gia, Hà Nội, 2006, tr 69
Trồng rau an toàn

Công nghiệp dệt may phát triển khá mạnh ở Hưng Yên