I.

ĐẶT VẤN ĐỀ.

1. Lí do chọn đề tài:
Hiện nay trong ngành giáo dục nước ta nói chung, bộ môn địa lí nói riêng, đổi
mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh là nhiệm
vụ chiến lược. Để dạy học theo hướng phát huy tinh tích cực của học sinh đòi hỏi
phải có phương tiện dạy học cần thiết. Phiếu học tập được xem là phương tiện cần
thiết và rất quan trọng. Bởi vì khi sử dụng phiếu học tập, học sinh phải tích cực tìm
tòi, chủ động trong việc lĩnh hội tri thức mới cũng như việc hình thành và rèn luyện
kỉ năng địa lí…Hiện nay, trong dạy học địa lí, đa số giáo viên còn hạn chế trong việc
thiết kế và sử dụng phiếu học tập. Xuất phất từ những vấn đề trên, tôi chọn đề tài:
“ Thiết kế phiếu học tập trong dạy học địa lý lớp 12- phần địa lý tự nhiên”
nhằm góp phần đẩy mạnh công tác đổi mới phương pháp dạy học, từ đó nâng cao
chất lượng dạy học địa lí trong nhà trường
2. Mục đích nghiên cứu:
- Nghiên cứu phương pháp xây dựng và sử dụng phiếu học tập phục vụ cho
dạy học địa lí
- Xây dựng phiếu học tập phục vụ cho dạy học địa lí 12- phần tự nhiên. Đồng
thời xác định cách sử dụng chúng.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Phân tích, chọn lọc tài liệu làm cơ sở lí luận cho đề tài
- Nghiên cứu nguyên tắc, quy trình xây dựng và sử dụng phiếu học tập trong
dạy học địa lí
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để xác định tính khả thi của đề tài
4. Đối tượng nghiên cứu:
- Nguyên tắc, quy trình xây dựng và sử dụng phiếu học tập dạy học địa lí
- Xây dựng và sử dụng phiếu học tập dạy học địa lí 12- Phần địa lí tự nhiên
5. Thời gian nghiên cứu:
Đề tài được nghiên cứu trong thời gian từ tháng 9 đến tháng 12 năm 2011

Hai chức năng này có thể cùng thực hiện trên một phiếu học tập, nhưng cũng
có thể được thực hiện ở các phiếu độc lập với nhau: phiếu có chức năng cung cấp
thông tin riêng, phiếu có chức năng công cụ hoạt động và giao tiếp riêng. Trong

2


trường hợp này, các phiếu chứa đựng câu hỏi, bài tập,… được gọi là phiếu hoạt
động.
* Phân loại phiếu học tập:
Phiếu học tập có hai loại khác nhau:
+ Dựa vào mục đích sử dụng phiếu, có thể xếp thành phiếu học, phiếu củng
cố, phiếu ôn tập, phiếu kiểm tra.
+ Dựa vào nội dung được trình bày ở phiếu, có thể có các kiểu phiếu khác
nhau như: phiếu thông tin (nội dung gồm những thông tin bổ sung, mở rộng, minh
hoạ cho kiến thức cơ bản của bài), phiếu bài tập (nội dung gồm các bài tập), phiếu
yêu cầu (nội dung gồm các vấn đề và tình huống cần phải giải quyết), phiếu thực
hành (nội dung gồm những nhiệm vụ thực hành, rèn luyện kỉ năng),…
Việc thực hiện các phiếu học tập trong bài học trên lớp của tài liệu mới nhằm
mục đích nắm kiến thức mới, do vậy các bài tập/câu hỏi/nhiệm vụ trong phiếu đươc
gọi là bài tập/câu hỏi/nhiệm vụ nhận thức.
1.2. Thực trạng của việc xây dựng và sử dụng phiếu học tập trong dạy học
địa lí 12.
Qua quá trình điều tra, phỏng vấn giáo viên và học sinh ở trường A cho thấy
việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học địa lí có những ưu điểm và nhược điểm
sau:
* Ưu điểm:
- Đa số giáo viên đều khẳng định rằng phiếu học tập là một công cụ để học
sinh tích cực chủ động khai thác kiến thức, giáo viên đổi mới phương pháp dạy học.
Hầu hết giáo viên đều ý thức được tính cần thiết của việc xây dựng và sử dụng phiếu

phiếu học tập.
Dựa vào mục tiêu dạy học, kiến thức cơ bản của bài học sinh cần phải nắm,
phân bố thời gian theo từng đơn vị kiến thức, đối tượng học sinh, phương pháp dạy

4


học, môi trường lớp học, giáo viên xác định nội dung của phiếu học tập, khối lượng
và cách biểu đạt trong phiếu học tập cho phù hợp với từng điều kiện.
- Bước 3: Tổng hợp thông tin, dữ liệu trong phiếu học tập để hoàn thành phiếu học
tập.
- Bước 4: Thiết kế phiếu học tập.
Các thông tin, yêu cầu, câu hỏi, bài tập… trên phiếu học tập phải ghi rõ ràng,
ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu, không tạo ra nhiều cách hiểu khác nhau. Phần dành
cho học sinh điền các thông tin phải có khoảng trống thích hợp. Cách trình bày phiếu
cần đảm bảo tính thẩm mĩ, tạo hứng thú cho học sinh.
2.2. Phương pháp sử dụng phiếu học tập trong dạy học địa lí 12
2.2.1. Nguyên tắc sử dụng:
Để sử dụng phiếu học tập trong dạy học địa lí hiệu quả cần đảm bảo các
nguyên tắc sau:
- Sử dụng phiếu học tập cần phải kết hợp các phương pháp dạy học một cách
hợp lí. Tùy vào từng nội dung và loại bài mà giáo viên có thể áp dụng các phương
pháp dạy học thích hợp
- Sử dụng phiếu học tập phải phù hợp với các hình thức dạy học như cá nhân,
nhóm, cả lớp….
- Sử dụng phiếu học tập cần phải kết hợp với các phương tiện dạy học: bản đồ,
biểu đồ, bảng số liệu, hình vẽ…
- Sử dụng phiếu học tập phải phát huy tính chủ động tích cực của học sinh,
đảm bảo tính bao quát và toàn diện trong dạy học, đảm bảo kiến thức, kỉ năng bài địa
lí mà học sinh cần đạt được.

Vùng Trường

Vùng Trường

Đông Bắc

Tây Bắc

Sơn Bắc

Sơn Nam

Giới hạn

Hướng núi

Cấu trúc

6


Hình thái

Thông tin phản hồi
Đặc điểm
Giới hạn

Vùng núi

Vùng núi

Vòng cung

Cấu trúc

Có

4

cung

sông
TB- ĐN.

Bạch Mã
TB- ĐN

nam
Vòng cung

cánh Có địa hình Các dãy núi song Gồm các khối núi
lớn cao nhất nước song và so le và

chụm đầu về ta,

Hình thái

giữa Từ

có


địa hình núi

bằng phẳng, bán

thấp

bình nguyên...

Bài 7: ĐẤT NƯỚC NHIỀU ĐỒI NÚI( tiếp theo)
2: b, Khu vực đồng bằng:

7


Quan sát bản đồ tự nhiên Vệt Nam, đọc sgk hãy trình bày đặc điểm địa hình các
đồng bằng châu thổ của nước ta?
Đặc điểm

Đồng bằng sông Hồng

Đồng bằng sông Cửu Long

Diện tích
Nguồn gốc
Đặc điểm hình
thái
Khả năng bồi
tụ
Thông tin phản hồi
Đặc điểm

Bài 10 : THIÊN NHIÊN NHIỆT ĐỚI ẨM GIÓ MÙA
1. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa
c. Gió mùa:
Dựa vào sgk, Át lat địa lí Việt Nam hãy hoàn thành bảng sau :
8


Gió mùa Hướng
gió

Nguồn

Phạm vi

Thời gian Tính

Ảnh hưởng

gốc

hoạt

hoạt

đến khí hậu

động

động



động
Gió mùa

Đông

Từ TT

Từ dãy

Từ tháng

+Nửa đầu

Ở miền Bắc: có

mùa

bắc

cao áp

Bạch Mã

XI – tháng

mùa lạnh

một mùa đông



Tây

TT cao

Cả nước

mùa hạ

Nam

áp Ấn

V- tháng

nóng ẩm

mùa khô,mưa.

Độ

X

- Miền

- Ở vùng đ= ven

trung nóng

biển MT: có mùa


Khí hậu

Cảnh quan

Kết luận

Phía Bắc

Phía Nam

Thông tin phản hồi
Phần lãnh thổ

Từ dãy Bạch

Nhiệt

độ

Mã trở ra

năm trên 20ºC. mùa nhiệt

mang sắc thái

có

của vùng khí



Từ dãy Bạch

nóng mưa nhiều.
khí hậu xích Đới rừng gió

Thiên nhiên

Mã trở vào

đạo, nhiệt độ tb mùa cận xích

mang sắc thái

trên

của vùng khí

25°C

và đạo :

không tháng nào + Sinh vật của hậu cận xích
dưới 20°C.

vùng xích đạo đạo gió mùa.

- Trong năm có
2 mùa rõ rệt:
Mùa mưa, mùa

Thông tin phản hồi
Đai cao

Đai

Đặc điểm

Lớp phủ

độ cao

Khậu

thổ nhưỡng

Nhiệt

Lớp phủ SV

Mùa hạ nóng,

+ Đất phù sa

+Hệ sinh thái rừng nhiệt

đới gió

+MB dưới

độ ẩm thay đổi


nhiệt đới gió mùa: rừng

vàng,nâu đỏ.

thường xanh ,rừng nửa
rụng lá và rừng thưa
nhiệt đới khô.

11


Cận

+ MB 600-

Mát mẻ, mưa

+ Độ cao 600-

+Độ cao 600-700m đến

700m đến

nhiều, độ ẩm

700m đến 1600-

1600-1700m rừng cận



Từ 2600m

Có tính chất

Chủ yếu đất mùn

Các loài thực vật ôn

gió mùa

trở lên

khí hậu ôn đới

thô

đới : đỗ quyên ,lãnh sam

( t0
7
9
10

8
15
8

9
8
1

10
1
0

Xtb
7,3
6,2

T/số
48
48

Fi: là số học sinh đạt điểm Xi
Xtb: Điểm trung bình các bài kiểm tra
Như vậy, việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học đã đem lại kết quả cao hơn
dạy học thông thường. Trong quá trình dạy học, học sinh tích cực chủ động lĩnh hội
tri thức, tham gia xây dựng bài tốt hơn, tiếp thu bài tốt hơn. Điều đó chứng tỏ đề tài
có tính khả thi

Đối với học sinh:
Cần tích cực chủ động trong quá trình hoàn thành các phiếu học tập, tránh tình
trạng ỷ lại công việc cho học sinh khác trong nhóm
Đối với nhà trường:
Trong các buổi họp chuyên môn cần khuyến khích, đánh giá cao công tác đổi mới
phương pháp dạy học bằng việc sử dụng phiếu học tập, tạo điều kiện tốt để giáo viên
nâng cao tần suất xây dựng và sử dụng phiếu học tập trong các tiết dạy
2. Hướng phát triển của đề tài:
Do điều kiện về thời gian nên đề tài chỉ dừng lại trong giới hạn xây dựng và sử
dụng phiếu học tập trong dạy học địa lí 12- phần đại lí tự nhiên.Trên cơ sở những nội
dung nghiên cứu của đề tài, chúng ta có thể nghiên cứu các phần còn lại của địa lí 12
nói riêng và chương trình địa lí nói chung
Do điều kiện thời gian có hạn, tài liệu tìm hiểu về phiếu học tập chưa nhiều.
Vì vậy đề tài nghiên cứu phạm vi còn hẹp và trong quá trinh nghiên cứu sẽ không
tránh khỏi những thiếu sót, kính mong đồng nghiệp tham khảo, góp ý để đề tài hoàn
thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn.
LÊ NGỌC ANH- TỔ ĐỊA LÝ

14