CHƯƠNG 5:
MỘT SỐ KỸ NĂNG THAM VẤN CƠ BẢN


MỤC TIÊU
Học viên có thể:
1. Hiểu về một số kỹ năng cơ bản
-KN chú tâm và quan sát.
-KN lắng nghe tích cực.
-KN đặt câu hỏi.
- Thấu cảm và trung thực.
2. Thực hành được các kỹ năng.


B.NỘI DUNG:
I. KỸ NĂNG CHÚ TÂM VÀ QUAN SÁT:

1. Chú tâm: - Là dành cho họ toàn bộ sự chú ý
của mình đến người nào đó. Lắng nghe bất cứ
điều gì họ nói và làm, không lời và có lời.
-Chú tâm giúp hiểu được về thân chủ; thân chủ
biết được rằng mình đang được lắng nghe;
truyền thông điệp rằng chúng ta đang quan
tâm đến họ.


2.Biểu hiện của chú tâm:
•
•
•
•

• Tránh:
- Cắt ngang lời.
- Ghi chép.
- Đưa lời khuyên (chúng ta phải để thân chủ tự
khám phá giải pháp).


Hoạt động : Soi gương
• Các học viên xếp theo từng cặp. Các cặp ngồi
hoặc đứng.
• Lần 1: Một người trong cặp đóng vai là người
dẫn và làm bất cứ động tác, cử chỉ, nét mặt gì
mà mình muốn. Người còn lại bắt chước theo
động tác của người kia.
• Lần 2: Sau 2-3 phút, đổi lại vai người dẫn và
người làm theo.
• Lần 3: Không ai là người dẫn và người làm
theo, 2 người chú ý và chuyển động đồng nhất
với nhau như là hình ảnh soi gương đồng thời.


Hoạt động : Kịch câm
• Chia thành các nhóm, mỗi nhóm 4-5 người.
• Mỗi nhóm tự chọn một cảnh diễn chỉ có ngôn
ngữ cơ thể, KHÔNG LỜI và diễn lại cảnh đó.
Các thành viên trong nhóm đều phải tham dự
vào cảnh đó.


Hoạt động: Không chú tâm


3.Cách thức lắng nghe tích cực:
• Đối diện thân chủ: ngồi thẳng hoặc nghiêng người
ra phía trước để thể hiện sự chú tâm .
• Duy trì giao tiếp mắt mắt, thể hiện chúng ta quan
tâm đến họ và điều họ nói.
• Cố gắng thấu hiểu cảm xúc của thân chủ đằng sau
những thông tin hoặc suy nghĩ mà thân chủ nói ra.
• Đáp trả phù hợp, có lời (như gật đầu, nhíu lông
mày…) và có lời để khuyến khích thân chủ nói tiếp.
• Với đáp trả có lời, tập trung vào vấn đề then chốt
giúp CBTVTLHĐ theo dõi được dòng câu chuyện.
• Hạn chế đặt câu hỏi. Nghe nhiều hơn nói.


4.Các kỹ thuật lắng nghe tích cực:
•
•
•
•

Nhắc lại.
Diễn đạt lại.
Tóm tắt.
Phản ánh.


4.Các kỹ thuật trong lắng nghe tích cực:
• Nhắc lại: chú ý đến nội dung (một câu) mà
thân chủ nói mà theo CBTVTLHĐ đánh giá là

Các kỹ thuật trong lắng nghe tích cực
• Phản ánh cảm xúc như thế nào?
- Gọi tên cảm xúc: Dùng những từ thân chủ đã sử dụng
hoặc qua việc quan sát hành vi không lời của TC.
VD: Có vẻ như em cảm thấy buồn bực/ chán nản/ đau khổ
khi…không làm đúng ý bố mẹ dù em đã rất cố gắng.
+ Sử dụng cấu trúc câu như: “em có vẻ đang cảm
thấy…”, “tôi nhận thấy em đang cảm thấy…”
+ Sử dụng cách diễn đạt lại để làm sáng tỏ hơn.
+ Kiểm tra lại: “điều đó có sát thực không?”, “điều đó có
đúng không?” “đó có phải là cách em đang cảm nhận
không?”.


Hoạt động : Phân biệt lắng nghe tích cực
và lắng nghe thụ động
• Bước 1: Chia thành nhóm, mỗi nhóm 4-5
người. Các nhóm ghi lại những điểm khác biệt
giữa lắng nghe tích cực và lắng nghe thụ động.
• Bước 2: Các nhóm chuẩn bị.
• Bước 3: Trình bày ý kiến của nhóm và thảo
luận.


Luyện tập: Lắng nghe tích cực
• Chia nhóm thành 3 người: một cán bộ TVTLHĐ, một
thân chủ, một người quan sát. Làm 3 lượt để đổi vai lẫn
nhau. Mỗi lượt 10 phút
• Thân chủ: chọn một vấn đề cá nhân có thật, mức độ vừa
phải để trao đổi. Trung thực nhất để cán bộ TVTLHĐ

“Có thể”: bức tranh tổng quan.
VD: Em có thể cho biết tình hình học tập của em từ khi em thích chơi
game?
• Câu hỏi tập trung vào thân chủ (quá khứ, hiện tại, tương lai,
vấn đề, giải pháp).
• Có thể hỏi các câu hỏi có giả định, chẳng hạn các thay đổi tích cực nào
họ có để ý trong tuần qua. Điều này giả định là có thay đổi tích cực và
hướng sự chú ý đến sự thay đổi.


2.Những lưu ý khi sử dụng câu hỏi:
• Hỏi tới tấp, tra hỏi: quá nhiều câu hỏi sẽ đẩy
người ta vào thế tự vệ, đồng thời làm người
phong vấn quá nhiều sự kiểm soát.
• Hỏi nhiều câu hỏi một lúc:
• Các câu hỏi có chức năng như những lời khẳng
định: “cháu không nghĩ là học hành siêng năng
hơn sẽ giúp ích cho cháu rất nhiều hay sao”.
• Câu hỏi “tại sao”: trong tư vấn, câu hỏi “Tại
sao” thường đặt người ta vào thế tự vệ và tạo
ra sự không thoải mái
• Các câu hỏi và sự kiểm soát.


Luyện tập: đặt câu hỏi khéo léo
• Chia nhóm 3 người: một cán bộ TVTLHĐ, một
thân chủ, một người quan sát. Làm 3 lượt để đổi vai
lẫn nhau. Mỗi lượt 10 phút. Sau 3 lượt, dành 15
phút để chia sẻ, trao đổi.
• Thân chủ: Chọn 1 vấn đề cá nhân có thật, mức độ