i h c Qu c gia Hà N i
Tr

Quan h th

ng đ i h c kinh t

ng m i Vi t Nam - Nh t B n

(th i k 1990 - 2007)
T ng Thùy Linh

Lu n v n ThS. Kinh t th gi i và quan h kinh t qu c t

Hà N i 2009


M

U

1. Tính c p thi t c a đ tài
Ng

c dòng l ch s chúng ta có th th y r ng Vi t Nam và Nh t B n v n có

quan h th
th

ng m i t hàng tr m n m nay. Ngay t th k th XVI đã có nh ng



ng m i song ph

ng xã h i ch

ng phát tri n m nh h n

c bi t, t đ u th p k 90 c a th k XX đ n nay, quan h th

ng m i Vi t

Nam – Nh t B n đã đ t đ

c nhi u thành t u r t đáng khích l . Nh t B n luôn là

m t trong nh ng đ i tác th

ng m i hàng đ u c a Vi t Nam trong nh ng n m g n

đây v i t tr ng kim ng ch xu t nh p kh u chi m kho ng 1/5 t ng kim ng ch
ngo i th

ng c a Vi t Nam. Tuy nhiên, quan h ngo i th

ng gi a hai n

còn khá nhi u h n ch b t c p đòi h i s c g ng chung c a c hai n

cv n



ng m i Vi t Nam - Nh t B n (Th i k 1990 – 2007)” làm đ tài lu n v n

th c s .
2. Tình hình nghiên c u
Cho đ n nay, đã có nhi u tài li u đ c p đ n quan h th

ng m i Vi t Nam -

Nh t B n. Tuy nhiên, các tài li u này ch t p trung v t ng m t hàng c th nh :
nông s n, thu s n, th công m ngh , s n ph m g ho c khái quát quan h kinh t ,
th

ng m i.
a. Th

ng m i m t s m t hàng

- Nguy n Th Vinh, Thúc đ y quan h th

ng m i Vi t Nam - Nh t B n,

i

h c Kinh t Qu c dân, Hà n i 2006. N i dung lu n v n t p trung vào các gi i pháp
nh m thúc đ y xu t kh u m t hàng thu s n t Vi t nam sang Nh t B n.
- Ph m Th Ph

ng Nga, Xu t kh u đ g n i th t Vi t Nam sang Nh t B n,



ông B c Á, s 5, tháng


10/2004. Bài vi t tìm hi u v tình hình xu t kh u hàng may m c Vi t Nam sang
Nh t B n và m t s gi i pháp nh m đ y m nh xu t kh u m t hàng này sang Nh t
B n.
oàn T t Th ng, Xu t kh u hoa t

-

nhi u tri n v ng, T p chí Nghiên c u

i sang Nh t B n - M t th tr

ng có

ông B c Á, s 2, tháng 4/2006. Bài vi t

khái quát nhu c u nh p kh u hoa c a Nh t B n và nh ng quy đ nh v vi c nh p
kh u hoa vào Nh t B n.
- Tr n Thu Cúc, Th c tr ng th tr

ng nh p kh u tôm c a Nh t B n và gi i

pháp đ i v i Vi t Nam, T p chí Nghiên c u Nh t B n &
6/2003. N i dung đ c p t i th tr
nh m t ng c

ông B c Á, s 3, tháng

ng m i Vi t Nam - Nh t B n: Ti n

trình phát tri n và v n đ đ t ra, 25 n m quan h Vi t Nam - Nh t B n 1973 1998, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà n i 1999. N i dung bài vi t khái quát
quan h th

ng m i, đ u t gi a Vi t Nam - Nh t B n t n m 1973 -1998 và t ng

k t nh ng h n ch còn t n t i trong trao đ i m u d ch song ph

ng nh : quy mô

buôn bán còn nh h p, c c u hàng hoá trao đ i còn nhi u b t c p…


- Tr n Quang Minh, Quan h th

ng m i Vi t Nam - Nh t B n: Thành t u,

v n đ và gi i pháp, T p chí Nghiên c u Nh t B n &

ông B c Á, s 5, tháng

10/2005. N i dung bài vi t đánh giá th c tr ng quan h th
Nh t B n, nêu ra m t s gi i pháp thúc đ y m i quan h th

ng m i Vi t Nam ng m i gi a hai n

c.

- Nguy n Duy D ng, Th c tr ng và tri n v ng quan h kinh t Vi t Nam –

hai n

ng m i gi a

c.
Nhi m v nghiên c u chính c a lu n v n là t ng h p, th ng kê s li u, so

sánh và phân tích nh m làm rõ th c tr ng quan h th
B n trong th i k nói trên.

ng m i Vi t Nam – Nh t


4.

it
it

ng và ph m vi nghiên c u
ng nghiên c u c a lu n v n là quan h th

ng m i gi a Vi t Nam và

Nh t B n (th i k 1990 – 2007).
Trong ph m vi nghiên c u quan h xu t nh p kh u, lu n v n ch n m t s m t
hàng ch y u đ phân tích. C th là 6 m t hàng xu t kh u ch y u c a Vi t Nam
sang Nh t B n và 6 m t hàng nh p kh u ch y u c a Vi t Nam t Nh t B n. Các
m t hàng ch y u này thay đ i theo t ng n m.
5. Ph


c nh ng thành t u, nh ng t n t i và nguyên nhân c a chúng.

xu t m t s gi i pháp nh m thúc đ y quan h th

h n n a trong t

ng m i song ph

ng

ng lai.

7. K t c u c a lu n v n
Ngoài ph n m đ u, k t lu n, danh m c các ch vi t t t, danh m c b ng bi u,
danh m c tài li u tham kh o, lu n v n g m 3 ch

ng.


Ch

ng 1. C s lý lu n và th c ti n c a quan h th

ng m i Vi t Nam -

Nh t B n.
Ch

ng 2. Th c tr ng quan h th


Các nhà kinh t c a ch ngh a tr ng th

ng đã coi ti n là tiêu chu n c n b n

c a c a c i. Theo h , m t qu c gia giàu là ph i có nhi u ti n, m i n
đ

c s th nh v

Nh ng ng

c mu n đ t

ng trong phát tri n kinh t thì ph i gia t ng kh i l

i theo ch ngh a tr ng th

th t ng lên nh phát tri n th
tri n buôn bán v i n

ng cho r ng c a c i c a m t n

ng nghi p, đ c bi t là ngo i th

c ngoài. B i h quan ni m l i nhu n th

ng ti n t .
c ch có

ng, t c là phát

c trong vi c đi u ti t ho t đ ng kinh t xã

h i thông qua các công c thu quan, lãi su t đ u t v n, .v.v…
1.1.1.2. Lý thuy t v l i th tuy t đ i
Theo lý thuy t v l i th tuy t đ i do Adam Smith phát hi n: “M i qu c gia
ch nên s n xu t các m t hàng mà h có l i th tuy t đ i, t c là s d ng nh ng l i
th tuy t đ i đó h có th s n xu t ra s n ph m v i chi phí th p h n các n

c

khác”. Theo đó, qu c gia nào có đ t đai phì nhiêu thì nên t p trung s n xu t trong
ngành tr ng tr t, nh p kh u các m t hàng công nghi p t i các n
n

c khác. M i

c nên s n xu t chuyên môn hóa, d a vào l i th tuy t đ i s n có c a qu c gia

thì s có l i nh t. Khi các ngu n l c c a t ng n

cđ

c s d ng hi u qu nh t thì

t ng s n ph m c a hai qu c gia s t ng lên. S s n ph m t ng thêm này có đ
do s chuyên muôn hóa s n xu t và s đ
th

c phân b gi a hai n



Pháp có l i th tuy t đ i v s n xu t g o, vì n ng su t lao đ ng s n xu t g o
c a Pháp g p 6 l n n

c Nh t nên chi phí đ s n xu t 1 kg g o ch b ng 1/6. N

Pháp s chuyên môn hóa s n xu t g o. N

c Nh t có l i th tuy t đ i v s n xu t

v i, vì n ng su t lao đ ng s n xu t v i c a n
chi phí s n xu t 1 m v i ch b ng 4/5. N

c

c Nh t g p 5/4 l n n

c Pháp nên

c Nh t s chuyên môn hóa v s n xu t

v i.
Pháp và Nh t cùng ti n hành trao đ i s n ph m cho nhau, c hai s đ t đ
l i ích th

ng m i nh sau:

+N
n


c Pháp thì n

c Nh t

ph i b ra 6 gi công lao đ ng. V i th i gian đó, Nh t ch chuyên môn hóa s n
xu t v i thì đ

c 30 m v i (6 gi công x 5 m v i = 30 m v i). Nh t dùng 6 m v i đ

đ i l y 6 kg g o thì s còn d 24 m v i, hay ti t ki m đ

c g n 5 gi công lao

đ ng.
V y là c hai qu c gia, Pháp và Nh t đ u có l i khi trao đ i th

ng m i v i

nhau khi chuyên môn hóa s n xu t. Lý thuy t c a Adam Smith đã gi i thích đ
nguyên nhân c a trao đ i th

ng m i gi a các qu c gia mà m i qu c gia đ u có

m t l i th tuy t đ i nào đó. Tuy nhiên, lý thuy t trên không gi i thích đ
t

ng: trao đ i th

v im tn



c đó s

chuyên môn hóa s n xu t và xu t kh u s n ph m mà vi c s n xu t chúng ít b t l i
nh t, t c là chúng có l i th t

ng đ i và nh p kh u các s n ph m mà vi c s n

xu t chúng b t l i nh t, t c là s n ph m không có l i th t

ng đ i. Lý thuy t c a

ông d a trên 5 gi thi t:
+ Th gi i ch có 2 n

c và 2 lo i s n ph m.

+ Lao đ ng là y u t s n xu t duy nh t có th di chuy n trong m i qu c gia,
nh ng không di chuy n gi a các n
+ Th

c.

ng m i hoàn toàn t do gi a hai n

c.

+ Chi phí s n xu t là c đ nh, không có chi phí v n chuy n.
+ Công ngh s n xu t t i hai qu c gia là c đ nh.



ng Danh Dy (2005), “Nh t B n qua con m t m t s ng

i Trung Qu c”,

T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (2), tr. 15.
7. Nguy n Thanh

c (2004), “Nh t B n - Th tr

ng m cho xu t kh u hàng may

m c c a Vi t Nam”, T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (5), tr 73 77.
8. V V n Hà (2000), “Quan h kinh t Vi t Nam - Nh t B n nh ng n m g n đây”,
T p chí nghiên c u Nh t B n, (1), tr 35 - 36.
9. Hoàng Minh H ng (2001), “

u t tr c ti p c a Nh t B n vào ASEAN trong

th p k 90 v a qua”, T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (5), tr. 71
– 76.
10. Hi p h i Qu c t v Thông tin Giáo d c (1993), Nh t B n ngày nay, Xingapo,
tr. 50 – 52.
11. Nguy n Th Thu H

ng (2007), “Bài h c kinh nghi m t Trung Qu c cho

ngành d t may Vi t Nam khi gia nh p WTO”, T p chí Nghiên c u
Á, (1), tr 34 – 35.


– 23.
17. Tr n Quang Minh (2007), “Quan h Nh t B n – ASEAN trong b i c nh h i
nh p châu Á”, T p chí Nghiên c u ông B c Á, (9), tr. 6 – 9.
18. Tr n Quang Minh (2005), “Quan h th

ng m i Vi t Nam – Nh t B n: Thành

t u, v n đ và gi i pháp”, T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (5),
tr. 3 – 11.
19. Tr n Quang Minh (2001), “Ph c h i kinh t Nh t B n: Nh ng thách th c và
tri n v ng”, T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (6), tr. 9.
20. Kim Ng c – Nguy n Ng c M nh (2003), “H p tác Nh t B n – ASEAN nh ng
th p k đ u th k 21”, T p chí Nghiên c u Nh t B n & ông B c Á, (3), tr.
61 – 67.


21. Phan Ti n Ng c (2005), “Xu t kh u th y s n c a Vi t Nam – Th c tr ng và
thách th c”, T p chí Nh ng v n đ kinh t th gi i, (1), tr. 70 – 71.
22. Nguy n Th Nhi u (ch nhi m) (2004), Gi i pháp ch y u nh m phát tri n
xu t kh u nông, thu s n và hàng th công m ngh sang th tr
B n, Vi n Nghiên c u Th
23. D

ng Nh t

ng m i, Hà N i.

ng H ng Nhung - Tr n Thu Cúc (2005), “Xu t kh u rau qu c a Vi t Nam

vào th tr

ch ng đ

ng phát tri n”, T p chí nghiên c u ông B c Á, (8), tr.11 – 16.


32. Trung tâm Nghiên c u Nh t B n (1999), 25 Quan h Vi t Nam – Nh t B n,
Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà N i.
33. Trung tâm Nghiên c u Nh t B n (1999), Quan h Nh t B n – ASEAN: Chính
sách và tài tr ODA, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà N i.
34. Trung tâm Nghiên c u Nh t B n (2004), Quan h kinh t Vi t Nam – Nh t B n
trong b i c nh qu c t m i, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà N i.
35. Trung tâm Nghiên c u Nh t B n (2000), Lý thuy t v l i th so sánh: S v n
d ng trong chính sách công nghi p và th

ng m i c a Nh t B n 1955 –

1990, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà N i.
36. Trung tâm Nghiên c u Nh t B n (2005), Quan h Vi t Nam – Nh t B n: Quá
kh , hi n t i và t

ng lai, Nhà xu t b n Khoa h c Xã h i, Hà N i.

37. Vi n Nghiên c u ông B c Á (2008), Quan h Vi t Nam – Nh t B n trong b i
c nh h i nh p ông Á, Hà N i.
38. Nguy n Th Vinh (2006), Thúc đ y quan h th
Lu n v n th c s kinh t ,
39.
40.
41.