BAN SOẠN THẢO

1. Ông Hoàng Đức Minh, Cục trưởng Cục NG&CBQLCSGD - Chủ biên
2. Bà Nguyễn Thị Minh Phương, NCVCC Viện KHGD Việt Nam - Đồng chủ biên
3. Ông Lê Trần Tuấn, Chuyên viên chính Vụ Giáo dục Trung học.
4. Bà Trần Thị Minh Hằng, Phó Trưởng khoa Quản lý Học viện Quản lý giáo dục
5. Bà Nguyễn Thị Tuyết Hạnh, Phó Trưởng khoa Quản lý Học viện Quản lý giáo dục
6. Bà Vũ Thị Ngọc Anh, NCVC Viện Khoa học giáo dục Việt Nam
7. Ông Phạm Quang Huân, Phó Viện trưởng Viện NCSP -Trường ĐHSP Hà Nội
8. Bà Trần Thị Hải Yến, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú, Hà Nội
9. Ông Phạm Tuấn Anh, Trưởng phòng CBQLCSGD Cục NG&CBQLCSGD
10. Ông Nguyễn Đức Luyện, Chuyên viên chính Cục NG&CBQLCSGD

BẢNG KÊ CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Bộ Giáo dục và Đào tạo

Bộ GD&ĐT

Kế hoạch cá nhân

KHCN

Cán bộ quản lý giáo dục

CBQLGD

Kế hoạch chuyên môn

KHCM



Phổ thông

PT

Đại học sư phạm

ĐHSP

Phương pháp

PP

Đồng chí

Đ/c

Phương pháp dạy học

PPDH

Giáo dục

GD

Sở Giáo dục và Đào tạo

Sở GD&ĐT

Giáo viên


Học sinh

HS

Trang

Tr

Hướng dẫn

HD

Trung học cơ sở

THCS

Hướng dẫn viên

HDV

Trung học phổ thông

THPT

Kế hoạch

KH

Khoa học quản lý

I. Mục tiêu
1. Mục tiêu chung
2. Mục tiêu cụ thể
II. Nội dung
1. Phần 1. Những vấn đề chung xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn
2. Phần 2. Xây dựng kế hoạch hoạt động trong năm học của tổ chuyên môn
3. Phần 3. Hướng dẫn giáo viên xây dựng kế hoạch chuyên môn cá nhân
4. Một số kỹ thuật có thể vận dụng hiệu quả vào việc xây dựng KHTCM và
KHCN
5. Phần 4. Thực hành tổng hợp: Xây dựng kế hoạch năm học của tổ chuyên môn
Chuyên đề 3. Tổ trưởng chuyên môn với công tác quản lý hoạt động dạy học
trong trường trung học
I. Mục tiêu
1. Mục tiêu chung
2. Mục tiêu cụ thể
II. Nội dung
1. Hoạt động dạy học và chương trình giáo dục phổ thông
2. Tổ trưởng chuyên môn với công tác quản lý dạy học
3. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của tổ trưởng chuyên môn
Chuyên đề 4. Tổ trưởng chuyên môn với công tác quản lý phát triển chuyên
môn nghiệp vụ cho giáo viên trong trường trung học
I. Mục tiêu
1. Mục tiêu chung
2. Mục tiêu cụ thể
II. Nội dung
1. Vai trò của tổ trưởng chuyên môn trong việc phát triển chuyên môn nghiệp vụ
cho giáo viên
2. Những yêu cầu về đội ngũ giáo viên của trường THCS, THPT
3. Phát triển đội ngũ giáo viên trong tổ chuyên môn và các hoạt động bồi dưỡng
chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên

166
166
166
166
168
170
188
197


LỜI GIỚI THIỆU
Ở các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông, tổ chuyên môn đóng một vai trò hết
sức quan trọng trong việc chuẩn bị các điều kiện thực hiện các hoạt động dạy - học trong nhà
trường. Người tổ trưởng chuyên môn được ví như “cánh tay nối dài của Lãnh đạo nhà trường”,
trực tiếp điều hành các công việc cụ thể trong hoạt động dạy - học. Công tác lãnh đạo, quản lý
của tổ trưởng chuyên môn là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt động của tổ
chuyên môn, góp phần quan trọng đến chất lượng giáo dục của các nhà trường.
Trong những năm qua, vấn đề bồi dưỡng tăng cường năng lực cho đội ngũ hiệu trưởng,
phó hiệu trưởng và giáo viên trong các nhà trường đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo hết sức quan
tâm. Tuy nhiên, đối với đội ngũ tổ trưởng chuyên môn thì chưa có sự quan tâm thỏa đáng, chưa
có những tài liệu mang tính đặc thù để tập huấn bồi dưỡng. Trước yêu cầu thực tiễn hiện nay,
việc bồi dưỡng tăng cường năng lực quản lý cho tổ trưởng chuyên môn là vấn đề cấp thiết, là một
trong những giải pháp có tính đột phá nâng cao chất lượng dạy - học ở các nhà trường nói chung
và trường trung học nói riêng.
Nhận thức được tầm quan trọng đó, ngày 19 tháng 5 năm 2011, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và
Đào tạo đã ban hành Kế hoạch số 242/KH-BGDĐT triển khai tập huấn bồi dưỡng cốt cán các
tỉnh, thành phố về công tác của tổ trưởng chuyên môn trong trường THCS, THPT với mục tiêu:
Bồi dưỡng cho cốt cán cấp tỉnh, thành phố về kiến thức, kỹ năng công tác tổ trưởng chuyên môn
trường THCS, THPT; hướng dẫn đội ngũ cốt cán cấp tỉnh, thành phố tiếp tục triển khai bồi
dưỡng cho giáo viên làm công tác tổ trưởng chuyên môn ở trường THCS, THPT.

BAN SOẠN THẢO

5


CHUYÊN ĐỀ 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ
TỔ CHUYÊN MÔN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC

I. MỤC TIÊU
1. Mục tiêu chung: Nâng cao hiểu biết cho TTCM về lãnh đạo, quản lý, quản lý giáo dục;
Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của TCM trong trường THCS và THPT; Làm rõ chức năng nhiệm vụ,
quyền hạn của TTCM trong quản lý TCM thực hiện các nhiệm vụ theo các qui định hiện hành để
định hướng cho việc học tập, bồi dưỡng tăng cường năng lực thực hiện nhiệm vụ đáp ứng yêu
cầu phát triển giáo dục hiện nay.
2. Mục tiêu cụ thể:
- Nắm được một số khái niệm về lãnh đạo, quản lý, quản lý giáo dục, người quản lý và vai trò
của họ.
- Hiểu được một số vấn đề khái quát về nhà trường phổ thông; vị trí vai trò, nhiệm vụ của
TCM trong trường THCS và THPT (sau đây gọi là trường trung học).
- Hiểu rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của TTCM trường trung học theo quy định
hiện hành.
- Ý thức rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền hạn của TTCM trong trường trung học, chủ động
tích cực học tập để thực hiện tốt vai trò của mình trong điều hành hoạt động TCM đạt hiệu quả.
II. NỘI DUNG
1. Khái quát về quản lý, lãnh đạo, quản lý giáo dục
1.1. Lãnh đạo

6


3 nhóm chính:
+ Vai trò quan hệ con người (interpersonal roles): bao hàm những công việc trực tiếp
với những người khác. Nhà quản lý là người đại diện cho đơn vị mình trong các cuộc gặp chính
thức (vai trò người đại diện); tạo ra và duy trì động lực cho người lao động nhằm hướng cố gắng
của họ tới mục tiêu chung của tổ chức (vai trò người lãnh đạo); đảm bảo mối liên hệ với các đối
tác (vai trò người liên lạc).
+ Vai trò thông tin (informational roles): bao hàm sự trao đổi thông tin với những người
khác. Nhà quản lý tìm kiếm những thông tin cần thiết cho quản lý (vai trò người giám sát); chia

7


sẻ thông tin với những người trong đơn vị (vai trò người truyền tin); và chia sẻ thông tin với
những người bên ngoài (vai trò người phát ngôn).
+ Vai trò quyết định (dicisional roles): bao hàm việc ra quyết định để tác động lên con
người. Nhà quản lý tìm kiếm cơ hội để tận dụng, xác định vấn đề để giải quyết (vai trò người ra
quyết định); chỉ đạo việc thực hiện quyết định (vai trò người điều hành); phân bổ nguồn lực cho
những mục đích khác nhau (vai trò người đảm bảo nguồn lực); và tiến hành đàm phán với những
đối tác (vai trò người đàm phán).
TTCM muốn hoàn thành nhiệm vụ quản lý tổ theo qui định cần làm tốt tất cả các vai trò
này.
Yêu cầu về phẩm chất, năng lực của người quản lý
Về phẩm chất:
- Tận tâm với nghề nghiệp và công việc được giao.
- Sống có đạo đức, có văn hóa, tuân thủ pháp luật và các chuẩn mực đạo đức xã hội.
- Có bản lĩnh, tự chủ, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Về năng lực:
- Năng lực chuyên môn kĩ thuật (hiểu biết về nội dung chuyên môn và phương pháp tác
nghiệp có liên quan, có khả năng hướng dẫn, kiểm tra người khác thực hiện, có khả năng sử dụng
ngoại ngữ, tin học và ứng dụng các công nghệ hiện đại trong công tác..).

Nội dung chức năng chỉ đạo:
- Thực hiện quyền chỉ huy, giao việc và hướng dẫn triển khai nhiệm vụ.
- Đôn đốc, động viên, kích thích tạo động lực làm việc cho nhân viên.
- Giám sát, sửa chữa đảm bảo các hoạt động đúng hướng, bám sát yêu cầu thực thi kế hoạch
của tổ chức.
- Xây dựng môi trường thúc đẩy các hoạt động phát triển.
1.4.4.Chức năng kiểm tra là quá trình xem xét thực tiễn, đánh giá thực trạng, khuyến khích
những cái tốt, phát hiện những sai phạm, điều chỉnh nhằm đạt tới những mục tiêu đặt ra và góp
phần đưa toàn bộ hệ thống được quản lý lên một trình độ cao hơn.
Nội dung thực hiện chức năng kiểm tra:
- Xác định các tiêu chuẩn để đánh giá
- Đánh giá kết quả thực tế: thu thập thông tin về đối tượng được kiểm tra;
- So sánh kết quả đo đạc thực tế với chuẩn để phát hiện mức độ thực hiện tốt, vừa, xấu của
các đối tượng quản lý:
- Điều chỉnh. Bao gồm: tư vấn (uốn nắn, sửa chữa); thúc đẩy (phát huy thành tích tốt);
hoặc xử lý.
1.5. Phương pháp quản lý
Là tổng thế các cách thức tác động có thể có và có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối
tượng quản lý để triển khai thực hiện các nhiệm vụ của tổ chức đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Theo nội dung và cơ chế tác động có thể đề cập đến 3 phương pháp quản lý chủ yếu:
- Phương pháp hành chính.
- Phương pháp tâm lý- xã hội.
- Phương pháp kinh tế.
Tùy theo điều kiện, đối tượng quản lý, tình huống, khả năng …mà TTCM lựa chọn, kết
hợp các phương pháp quản lý để đạt hiệu quả quản lý.
2. Khái quát về trường THCS và THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân
2.1 Mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục

9


bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọi HS còn có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát
triển năng lực, đáp ứng nguyện vọng của HS.
Phương pháp giáo dục
Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả
năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình
cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS.
10


2.2. Cơ cấu tổ chức và mô hình hoạt động
Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ cấu và mô hình hoạt động của nhà trường trung học hiện nay
Thông tin cơ bản cho hoạt động 2:
Cơ cấu tổ chức: Tổ chức được hiểu như là tập hợp của hai hay nhiều người cùng hoạt
động trong những hình thái và cơ cấu nhất định để đạt được mục đích chung. Như vậy có thể hiểu
tổ chức như một nhóm người có những cấu trúc nhất định, có mục đích hoạt động chung.
Hệ thống tổ chức quản lý của trường trung học là một chỉnh thể gồm các bộ phận có chức
năng, quyền hạn trách nhiệm cụ thể, có mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau, được bố trí thành từng tổ,
thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt được mục tiêu xác định. Mỗi bộ phận của trường có
tính độc lập tương đối, có chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn nhất định. Cơ cấu tổ chức các
trường trung học Việt Nam hiện nay thường sử dụng là cơ cấu trực tuyến- chức năng- tham mưu.
Mô hình hoạt động:
Theo qui định tại điều 4 của Điều lệ, trường trung học được tổ chức theo hai loại hình
công lập và tư thục.
Có 3 kiểu trường:
* Các trường có một cấp học gồm:
- Trường trung học cơ sở.
- Trường trung học phổ thông.
* Các trường phổ thông có nhiều cấp học gồm:
- Trường tiểu học và trung học cơ sở.

Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhà trường lãnh đạo nhà trường và hoạt động trong
khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật.
Công đoàn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí
Minh và các tổ chức xã hội khác trong nhà trường hoạt động theo quy định của pháp luật nhằm
giúp nhà trường thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục.
3. Tổ chuyên môn trong trường THCS và THPT
3.1. Khái niệm và phân loại
Hoạt động 3: Suy nghĩ cá nhân và trình bày hiểu biết về:
- Thế nào là tổ chuyên môn?
- Các loại TCM môn trong trường trung học hiện nay?
Thông tin cơ bản cho hoạt động 3:
Theo Thông tư số 12/2011/QĐ-BGD&ĐT ngày 28 tháng 3 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ
GD&ĐT về việc ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường
phổ thông nhiều cấp học (gọi tắt là Điều lệ trường trung học), quy định ở Điều 16:
“Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị
giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức thành tổ
chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS,
THPT. Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu
trưởng, do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào
đầu năm học”
12


Như vậy theo qui định của Điều lệ có thể hiểu:
- Tổ chuyên môn là một bộ phận của nhà trường, gồm một nhóm giáo viên (từ 3 người trở
lên) cùng giảng dạy về một môn học hay một nhóm môn học hay một nhóm viên chức làm công
tác thư viện, thiết bị giáo dục, tư vấn học đường…được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các
nhiệm vụ theo qui định tại khoản 2 điều 16 của Điều lệ nhà trường.
- Mỗi TCM có tổ trưởng và từ 1-2 tổ phó do hiệu trưởng bổ nhiệm vào đầu năm học
- Trong trường trung học có 2 loại TCM phổ biến: Tổ đơn môn và tổ liên môn. Đối với



- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho GV thuộc tổ quản lý.
- Tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp
GV trung học và các quy định khác hiện hành.
- Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó.
- Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên.
- Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc
hay khi Hiệu trưởng yêu cầu.
Căn cứ theo qui định này, mỗi trường có thể qui định cụ thể hơn các nhiệm vụ của TCM
phù hợp với điều kiện và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ từng năm học.
3.2.4. Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoạt động TCM
Theo Thông tư số 12/2009/TT-BGDĐT ngày 12/5/2009 về việc ban hành quy định tiêu
chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường THCS và Quy định về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng
trường THPT ban hành theo Quyết định số 80/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 30/12/2008 của Bộ
trưởng Bộ GD&ĐT, TCM của nhà trường được đánh giá hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định,
nếu:
a) Có kế hoạch công tác và hoàn thành các nhiệm vụ theo quy định tại Điều lệ trường trung
học. Được đánh giá qua các minh chứng: Có kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng,
học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác; Kế
hoạch cụ thể dạy chuyên đề, tự chọn, dạy ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS
yếu kém; Kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng, đủ theo các tiết
trong phân phối CT; Văn bản của lãnh đạo nhà trường về việc nhận xét thực hiện các nhiệm vụ
năm học của TCM; Các minh chứng khác (nếu có). Ở nội dung này cần so sánh những hoạt động
của TCM với các nhiệm vụ theo quy định của Điều lệ trường trung học; so sánh những hoạt động
của TCM với các nhiệm vụ do lãnh đạo nhà trường giao.
b) Sinh hoạt ít nhất hai tuần một lần về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động
giáo dục khác: Minh chứng là các biên bản sinh hoạt chuyên môn của tổ hoặc nhóm chuyên môn;
Sổ nhật ký hoặc biên bản đánh giá chất lượng về hiệu quả hoạt động giáo dục của các thành viên
trong tổ; Biên bản đánh giá, xếp loại GV; Các thông tin, minh chứng khác liên quan đến chỉ số.

Bộ GD&ĐT; Tổ trưởng CM có nhiệm vụ, quyền lợi, trách nhiệm…qui định tại điều 30,31, 32 và
33 của Điều lệ trường trung học.
Tổ trưởng CM phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành tổ chức, hoạt động
của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm
học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề
xuất khen thưởng, kỉ luật GV thuộc tổ mình quản lý. Do đó, TTCM phải đảm bảo các tiêu chuẩn
sau:
Về phẩm chất
- Có phẩm chất đạo đức tốt.
- Có uy tín đối với đồng nghiệp, HS.
- Vững vàng về tư tưởng chính trị.
- Có ý thức tổ chức kỉ luật và tinh thần trách nhiệm cao.
- Sống trung thực, lành mạnh, là tấm gương tốt cho HS và đồng nghiệp.
- Đoàn kết và hợp tác với đồng nghiệp.
- Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
15


- Công bằng, trung thực và có sức khỏe tốt.
Về năng lực
- Đạt trình độ chuẩn về chuyên môn, giảng dạy đạt từ khá trở lên.
- Có năng lực lãnh đạo, quản lý (tập hợp lực lượng, định hướng dẫn dắt, lập kế hoạch, tổ
chức thực hiện, kiểm tra đánh giá…)
- Có năng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn;
- Có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương
mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử.
- Có năng lực tổ chức hoạt động chuyên môn.
- Có năng lực kiểm tra đánh giá chuyên môn.
- Có năng lực tư vấn chuyên môn cho lãnh đạo trường …
4.1.3.Nhiệm vụ của TTCM

- Dự giờ GV trong tổ theo quy định (4 tiết/GV/năm học).
- Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại GV; đề xuất khen thưởng, kỉ luật giáo viên... Việc
này đỏi hỏi TTCM phải nắm thật rõ về tổ viên của mình, về ưu điểm hạn chế trong việc thực hiện
nhiệm vụ giảng dạy được phân công).
Quản lý học tập của học sinh
- Nắm được kết quả học tập của HS thuộc bộ môn quản lý để có biện pháp nâng cao chất
lượng dạy học, giáo dục.
- Đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa cho học sinh để thực
hiện mục tiêu giáo dục.
Quản lý cơ sở vật chất của TCM
Các hoạt động khác (theo sự phân công của Hiệu trưởng).
Nhiệm vụ của TTCM rất đa dạng, phong phú nhiều công việc, không ít những khó khăn.
Các loại công việc là sự kết hợp chuyên môn với công tác quản lý. Tổ trưởng vừa có trách nhiệm
với các thành viên trong tổ, vừa có trách nhiệm trước lãnh đạo trường.
4.1.4. Quyền hạn của tổ trưởng chuyên môn
- Quyền quản lý, điều hành các hoạt động của tổ: lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ, triệu
tập, hội ý, họp tổ.
- Quyền quyết định các nội dung sinh hoạt tổ trên cơ sở các kế hoạch.
- Quyền theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở, động viên và kiểm tra thực hiện các nhiệm vụ của
các thành viên trong tổ, giúp Hiệu trưởng có cơ sở đánh giá giáo viên một cách chính xác.
- Quyền được tham dự các cuộc họp, hội nghị chuyên môn có liên quan đến chương trình
của các môn của tổ khi cấp trên tổ chức.
- Quyền được ưu tiên bồi dưỡng về chuyên môn do Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT tổ chức,
được hưởng các chế độ chính sách về mặt vật chất và tinh thần theo các văn bản pháp luật hiện
hành.
- Quyền tư vấn, đề xuất với Hiệu trưởng những vấn đề về chuyên môn. Đề nghị Hiệu
trưởng tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho việc dạy - học của các môn học mà tổ phụ trách.
- Quyền tham gia vào hội đồng thi đua khen thưởng của nhà trường, là một trong những
17


chỉ đạo toàn bộ hoạt động quản lý. (Điều 6- Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam đã nêu rõ: Quốc
hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên
tắc tập trung dân chủ). Tinh thần của nguyên tắc này trong quản lý giáo dục là ở chỗ phải thường
xuyên kết hợp sự lãnh đạo tập trung với sự tham gia của quảng đại quần chúng lao động vào công
việc tổ chức quản lý giáo dục.
18


+ Nội dung nguyên tắc:
Phải đảm bảo mối quan hệ chặt chẽ và tối ưu giữa tập trung và dân chủ trong quản lý. Tập
trung và dân chủ là hai mặt của một thể thống nhất, tập trung phải trên cơ sở dân chủ và dân chủ
phải thực hiện trong khuôn khổ tập trung:
Nguyên tắc này đòi hỏi thực hiện nghiêm túc chế độ thủ trưởng kết hợp với chế độ lấy ý
kiến tập thể.
Trong tất cả các trường hợp không có ngoại lệ, tính tập thể phải đi đôi với việc xác định
một cách chính xác nhất trách nhiệm cá nhân của mỗi người đối với một công việc được xác định.
Trong các cuộc thảo luận, lấy ý kiến tập thể cần đi đến kết luận rõ ràng, dứt khoát, người
quản lý cần cố gắng làm cho những quyết định của thủ trưởng phù hợp với ý kiến tập thể, để nó
trở thành một quyết tâm, một tiếng nói, một hành động chung. Điều này đòi hỏi ở người quản lý
phải có trình độ và nghệ thuật quản lý.
Tăng cường kỉ luật, mở rộng dân chủ, đề cao trách nhiệm, làm rõ trách nhiệm cá nhân,
trách nhiệm tập thể trong từng công việc cụ thể. Tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm cho tập thể,
thảo luận, “thương lượng” kéo dài không đi đến kết luận rõ ràng làm công việc không tiến triển
đồng thời tránh độc đoán chuyên quyền, gia trưởng, xa rời quần chúng, quan liêu, mất dân chủ;
trong các cơ sở giáo dục phải thực hiện tốt qui chế dân chủ cơ sở
- Bảo đảm tính khoa học, cụ thể và thiết thực: Để đảm bảo nguyên tắc này người TTCM
trong các hoạt động của mình phải có căn cứ khoa học, biết sử dụng các kiến thức khoa học (KH
QL, tâm lý học, kinh tế học, triết học..) trong điều hành tổ. Tính cụ thể được thể thể hiện trong
xây dựng kế hoạch, phân công, giao việc, đánh giá…; tính thiết thực thể hiện trong lựa chọn mục
tiêu, xây dựng KH triển khai, luôn bám sát các điều kiện cụ thể của tổ, của trường và gắn với yêu

tâm cụ thể đến từng GV, tạo điều kiện để họ phát huy ở mức cao khả năng làm việc của mỗi
người và phấn đấu rèn luyện hoàn thiện bản thân. Khi triển khai nhiệm vụ phải nêu rõ ràng nội
dung, yêu cầu, thời gian, địa điểm tiến hành và thời điểm phải hoàn thành và phân công cụ thể đến
từng người hoặc nhóm người. Mục tiêu nhiệm vụ phải phù hợp tình hình thực tế của đơn vị, với
mục tiêu phát triển của đơn vị... nghĩa là phải khả thi.
- Đảm bảo tính kế hoạch: Phải đưa mọi hoạt động của tổ vào kế hoạch để tăng tính chủ
động và khả năng phối hợp giữa các cá nhân và bộ phận khi thực thi nhiệm vụ. Kế hoạch phải
được xây dựng dựa trên các căn cứ lý luận, pháp lý và thực tiễn xác đáng; chỉ rõ việc cần làm,
thời gian, nguồn lực và biện pháp thực hiện phù hợp.
+ TTCM phải được trang bị những kiến thức cơ bản về kế hoạch, hiểu và nắm được các
loại kế hoạch trong quản lý giáo dục và biết xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ, hướng dẫn mọi
thành viên xây dựng kế hoạch cá nhân và bộ phận, kiên trì thực hiện kế hoạch đã vạch ra.
+ Phải rèn thói quen làm việc có kế hoạch cho mình và cho mọi thành viên trong tổ chức.
Khi tiến hành bất cứ một hoạt động nào đều phải xây dựng kế hoạch và hình thành cho người dưới
quyền thói quen làm việc có kế hoạch. TTCM phải biết lựa chọn, nêu ra được và giải quyết hợp lý
những khâu chủ yếu. Việc giải quyết khâu này sẽ đảm bảo kết quả của việc thực hiện các nhiệm
vụ khác
- Coi trọng công tác giáo dục, thuyết phục kết hợp với việc động viên khuyến khích về mặt
tinh thần. Chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của mỗi thành viên trong tổ chuyên môn..
Khi thực hiện nguyên tắc này cần coi trọng khen thưởng kết hợp với sự đánh giá công việc một
cách công khai, công bằng.
4.2.2. Nội dung quản lý TCM trong trường trung học:
Căn cứ vào qui định của Điều lệ trường học về nhiệm vụ của TCM và của TTCM có thể
xác định các nội dung cơ bản quản lý TCM gồm:
20


- Xây dựng và tổ chức thực hiện các kế hoạch hoạt động của tổ (KH năm học, KH tháng,
KH tuần; KH dạy học, KH thao giảng, KH kiểm tra, KH ôn thi, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo
học sinh yếu; KH bồi dưỡng đội ngũ, sinh hoạt chuyên đề, KH thực tế, giao lưu học hỏi…);

Hội đồng trường đối với trường trung học công lập, Hội đồng quản trị đối với trường tư
thục (sau đây gọi chung là Hội đồng trường) là tổ chức chịu trách nhiệm quyết định về phương
21


hướng hoạt động của nhà trường, huy động và giám sát việc sử dụng các nguồn lực dành cho nhà
trường, gắn nhà trường với cộng đồng và xã hội, bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục. Hiệu
trưởng có trách nhiệm thực hiện nghị quyết của hội đồng trường trong điều hành các hoạt động
của nhà trường. Do đó quan hệ giữa TTCM với hội đồng trường được thể hiện:
- Là quan hệ chấp hành khi TTCM thực hiện các nhiệm vụ do hiệu trưởng phân công để
triển khai Nghị quyết của Hội đồng trường.
- Là quan hệ tham gia khi TTCM là thành viên Hội đồng trường.
- Là quan hệ tham mưu khi TTCM thông qua đại diện của mình trong Hội đồng trường để
đề xuất, kiến nghị hoặc góp ý về các chủ trương hoạt động của nhà trường về các vấn đề liên quan
như chương trình, nội dung, PPDH , giáo dục…
5.2 .Quan hệ với hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng
Tổ chuyên môn, TTCM trong trường trung học do Hiệu trưởng trực tiếp cơ cấu và quyết
định. Điều này xác định tính chất mối quan hệ giữa TTCM với hiệu trưởng và các phó hiệu
trưởng.
- Là cầu nối giữa Hiệu trưởng và GV trong tổ về thông tin 2 chiều nhằm mục tiêu cuối
cùng là nâng cao chất lượng giáo dục. Hiệu trưởng có thông tin để đánh giá chính xác GV, trình
độ chuyên môn, nghiệp vụ của họ từ đó phân công GV hợp lý, đạt hiệu quả tốt; chuyển tải cho
GV trong tổ các chỉ đạo chuyên môn của Hiệu trưởng và cơ quan quản lý cấp trên.
- Tổ chức thực hiện chỉ đạo chuyên môn của Hiệu trưởng và cơ quan quản lý cấp trên về
các hoạt động dạy học, giáo dục: Thực hiện kế hoạch, CTGD, chuẩn kiến thức kĩ năng, đổi mới
PPDH, đổi mới kiểm tra, đánh giá…qua các hoạt động cụ thể như bồi dưỡng GV, HS, dự giờ,
thăm lớp…
- Tham mưu cho Hiệu trưởng để có những quyết định chính xác, kịp thời; bố trí, sắp xếp
công việc, kế hoạch rõ ràng, hợp lý trong điều hành các hoạt động của nhà trường. Công tác tham
mưu của TTCM cần tập trung vào một số nội dung cụ thể sau đây:

kịp thời điều chỉnh các quyết định đã ban hành chỉ đạo hoạt động dạy và học cho phù hợp với điều
kiện thực tế và các qui định trong việc thực hiện CT, nội dung, PPDH bộ môn, hình thức tổ chức
các hoạt động giáo dục khác, thời gian tiến hành phù hợp với mục tiêu đề ra…như: tổ chức hoạt
động chuyên đề ở TCM; các hoạt động giáo dục ngoại khóa; các câu lạc bộ tiếng Anh, Văn,
Toán…Bên cạnh đó, TTCM còn phải thực hiện đúng, đủ các yêu cầu của công tác kiểm tra, đánh
giá kết quả dạy và học theo sự chỉ đạo, phân công của Hiệu trưởng.
- Xây dựng phương án và trực tiếp thực hiện công tác bồi dưỡng chuyên môn cho GV
trong tổ nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của TCM nói riêng và chất lượng giảng
dạy của nhà trường nói chung. Tổ trưởng CM đề nghị chính xác người cần được bồi dưỡng thành
GV giỏi, GV yếu cần được kèm cặp, cụ thể:
+ Xây dựng kế hoạch, phân công cụ thể, chi tiết, có nghĩa là phải trả lời được các câu hỏi:
Ai tham gia? Ai phụ trách? Nội dung bồi dưỡng/ kèm cặp? Thời gian – thời điểm? Biện pháp thực
hiện? Dự báo kết quả?
+ Đề xuất nhân sự để xây dựng cơ cấu tổ chức, cơ chế hoạt động, sắp xếp công việc của
TCM đảm bảo tính khoa học, tính kế thừa trong các hoạt động của nhà trường.
+ Trong trường hợp cần thiết có thể đề nghị lãnh đạo giải quyết những “vướng mắc” kịp
thời như: mua sắm trang thiết bị, đồ dùng dạy học phục vụ hoạt động dạy học; hoặc điều chỉnh kế
hoạch phân công khi cần thiết.
Tham mưu cho hiệu trưởng về công tác phân công giáo viên

23


Để công tác phân công đạt hiệu quả cao nhất, Hiệu trưởng cần có những thông tin cần
thiết, có thể bằng chính sự nắm bắt của bản thân và sự tham mưu hiệu quả của các thàn viên trong
tổ. Hơn ai hết, TTCM là người có cơ hội nắm bắt được những thông tin chính xác nhất về đối
tượng quản lý của mình, qua đó đề xuất, tư vấn cho Hiệu trưởng những phương án phân công GV
khác nhau, giúp Hiệu trưởng có cơ sở để cân nhắc, chọn lựa và đi đến quyết định sau cùng.
Những nội dung tham mưu
- Cung cấp cho Hiệu trưởng đầy đủ, chính xác, kịp thời những thông tin về phẩm chất



phải chấp hành ý kiến của cấp trên.
Với vai trò, chức năng, nhiệm vụ của TTCM, trên cơ sở nghiên cứu cẩn thận, đầy đủ các
nguồn thông tin cơ bản trên kết hợp với kinh nghiệm của bản thân qua thực tiễn công tác, TTCM
nhận xét, đánh giá chính xác, khách quan về từng GV trong tổ để có cơ sở phân công hợp lý.
5.3. Quan hệ của tổ trưởng chuyên môn với các tổ trưởng chuyên môn khác
Là mối quan hệ ngang hàng, phối hợp, học hỏi, hỗ trợ lẫn nhau trong công tác. Được thể
hiện qua các hoạt động:
- Phối hợp với các TTCM khác trong tổ chức các sinh hoạt chuyên môn chuyên đề có tính
chất chung như: đổi mới PPDH, ứng dụng CNTT trong dạy học, phương pháp phát hiện, bồi
dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS có khó khăn....
- Phối hợp trong việc bố trí dạy thay, dạy bù.
- Phối hợp trong tổ chức ôn thi, hội nghị khoa học, báo cáo sáng kiến kinh nghiệm; hội
giảng, thi GV giỏi...
- Cam kết thi đua và thực hiện các hoạt động chung khác theo phân công của Hiệu trưởng
5.4. Quan hệ Tổ trưởng chuyên môn với giáo viên chủ nhiệm
Các thành viên trong TCM cũng thực hiện công tác chủ nhiệm. Mối quan hệ này sẽ giúp
giáo viên trao đổi chuyên môn và trao đổi về công tác quản lý HS, hiểu rõ hơn học sinh, từ đó góp
phần vào công tác giáo dục toàn diện HS và như vậy sẽ giúp công tác giảng dạy đạt kết quả tốt
hơn.
Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp quản lý và điều hành hoạt động của GV – thành viên TCM
về mọi mặt, không chỉ chú trọng tới chuyên môn giảng dạy của người GV đó mà coi nhẹ công tác
chủ nhiệm, quản lý lớp HS của người GV. Từ những hoạt động như: tổ chức lớp, quản lý sĩ số, tổ
chức phong trào hoạt động trong và ngoài giờ học của HS, giúp đỡ hoạt động của chi đoàn, chi
đội, liên hệ với gia đình HS,…đều là công việc của GV chủ nhiệm. Những việc này đóng góp
phần quan trọng tới kết quả học tập của HS và chất lượng giáo dục chung của nhà trường. Tổ
chuyên môn khi chú trọng những công việc này của GV chủ nhiệm trong tổ không còn thuần túy
là giải quyết vấn đề chuyên môn nữa mà đã giúp cho tổ chủ nhiệm hoàn thành kế hoạch của mình.
Mặt khác, khi GV trong Tổ chủ nhiệm với nội dung chính là quản lý lớp HS ở tất cả các hoạt