Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản phải bắt đầu bằng giáo dục gia đình,
vai trò của cha mẹ, truyền thống, đạo đức, luật pháp của quốc gia, sau đó là kiến
thức cơ bản về cơ thể học, sinh lý học, các kỹ năng của con người để bước vào quan
hệ tình dục an toàn có trách nhiệm, nắm các thông tin về tình dục và sinh sản cơ
bản.
Muốn thực hiện được điều đó thì việc phổ biến các kiến thức chuyên môn về
cơ thể học, sinh lý học, tâm lý học và các quan điểm về đời sống tình dục phải trình
bày một cách công khai, khoa học.
Trong giảng dạy sinh học ngoài việc truyền thụ những kiến thức cơ bản, đồng
thời phải lồng ghép việc giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho học sinh có ý
thức bảo vệ cơ thể, có lối sống lành mạnh ….
Trong các năm học qua để giáo dục học sinh có kiến thức tốt trong việc bảo
vệ sức khỏe tôi luôn lồng ghép vấn đề này vào trong bài dạy và tôi nhận thấy đã đạt
được một số hiệu quả nhất định và tôi tiếp tục áp dụng phương pháp này vào trong
năm học và trong những năm học tiếp theo với hy vọng góp phần nâng cao được ý
thức cho học sinh để bảo vệ bản thân và gia đình thông qua môn học. Học sinh là
những người chủ nhân tương lai của đất nước, chúng ta phải làm sao bồi dưỡng
được cho các thế hệ học sinh có kỹ năng sống khoa học và góp sức mình vào công
cuộc xây dựng đất nước .
Vì vậy mà giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên hiện nay đã
trở thành một nhu cầu cấp bách của xã hội.
Đối với chúng ta giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên là một
môn học còn mới lạ, nó chưa được đưa vào dạy một cách công khai, có bài bản.
Tuy rằng, ở các trường đại học y khoa, nó chỉ mới được lồng ghép vào các môn sản
phụ khoa,nam khoa,tâm lý...Ở bậc trung học thì đang dạy thử nghiệm chỉ có tính
cung cấp cho học sinh thông tin về dân số và sức khỏe sinh sản, các biện pháp sinh
hoạt tình dục an toàn để tránh lây nhiễm HIV. Còn ngoài xã hội, trong các cơ sở tôn

- Nhiệm vụ giáo dục: Dạy học sinh 8 góp phần:
+Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho lứa tuổi học sinh lớp 8 để phòng được
môt số vấn đề nhạy cảm của lứa tuổi này.
+ Giáo dục thế giới quan khoa học, vạch rõ mối quan hệ giữa các cơ quan trong cơ
thể người.
+ Giáo dục tình cảm, đạo đức cho học sinh, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ vẻ đẹp là
góp phần giáo dục thẩm mỹ.
*Nhiệm vụ của giáo dục giới tính
-Nâng cao nhận thức đúng đắn cho học sinh THCS
+ Về giới
Page 2


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

+ Về giới tính
+Về những đặc tính của giới tính
+Về những vấn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa những người khác giới.
- Hình thành cho học sinh THCS có những thái độ, tình cảm và hành động đúng đắn
trong:
+Những vấn đề có liên quan đến giới tính.
+Quan hệ những người khác giới (nhất là bạn khác giới).
VD: +Tình trạng có thai sớm
+Phá thai vô ý thức
+Bệnh truyền nhiễm
+Bệnh lây qua đường tình dục
4. Đối tượng nghiên cứu.
- Áp dụng đối với học sinh THCS nói chung.
- Người thực hiện là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Sinh học tại trường
THCS Tiên Ngoại.

Những biến đổi về tâm sinh lý ảnh hưởng mạnh đến lối sống, nếp sinh hoạt,
quan hệ xã hội và sự phát triển nhân cách. Tuy nhiên, đây cũng là những vấn đề
chưa được nhiều bậc phụ huynh quan tâm. Phim ảnh, báo chí, những nếp sống, hoạt
động không lành mạnh, ăn chơi, ma túy... làm cho các em dễ bị lôi cuốn, bị sa ngã,
bị xâm hại tình dục.....
Vậy nên tôi chọn đối tượng nghiên cứu là học sinh khối lớp 8, thông qua giảng
dạy bộ môn sinh hoc lớp 8 để giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ sức khỏe của
mình. Bởi vì đây là lứa tuổi giao thời giữa thiếu niên và thanh niên, do vậy các em
có nhiều chuyển biến về nhận thức. Trong thực tế cho thấy đa số các em có ý thức
tốt , nhưng bên cạnh đó vẫn có những em nhận thức sự việc còn thiên về cảm tính,
bắt chước, chưa có sự chọn lọc nhưng các em lại không nhận thức được điều đó.
Trong những trường hợp như vậy giáo viên và phụ huynh cần có biện pháp giúp đỡ,
chỉ bảo, giáo dục cho các em để các em nhận thức được sự việc, sự tác hại của
những trò chơi, những việc làm, từ đó các em có ý thức cao hơn trong mọi hành vi,
việc làm của mình đối với cơ thể mình.
Với biện pháp vừa truyền thụ tri thức, vừa giáo dục cho học sinh có ý thức đối với
bản thân, để hình thành nhân cách, ý thức cho học sinh, để các em trở thành một
con người vừa có tri thức vừa có đạo đức. Đạo đức có thể nói là cái gốc của con
người. Người xưa đã có câu “ Nhân chi sơ tính bản thiện” nghĩa là con người khi
sinh ra ai cũng hiền, ai cũng thiện cả còn về sau có thể trở thành người tốt hay xấu
Page 4


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

đều do môi trường và giáo dục. Chính vì thế khi các em bước chân vào ghế nhà
trường ngoài việc truyền thụ kiến thức các thầy cô giáo cần phải dạy các em những
kỹ năng để thích nghi trong cuộc sống. Đối với bộ môn sinh học trong trường trung
học cơ sở góp phần cho học sinh có được những kiến thức cơ bản và cung cấp
những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

Hậu quả của sự thiếu hiểu biết về giới tính không phải ai khác mà chính các em
phải chịu. Theo thống kê của Hội Kế hoạch hóa gia đình thì Việt Nam là một trong
5 nước có tỷ lệ phá thai cao nhất thế giới (300.000 ca mỗi năm), trong đó 20%
thuộc lứa tuổi vị thành niên, thậm chí có em mới... 12 tuổi. Điều tra quốc gia về vị
thành niên và thanh niên Việt Nam cho thấy 7,6% trong độ tuổi này có quan hệ tình
dục trước hôn nhân. Đó là chưa kể tới rất nhiều ca nạo phá thai tại những cơ sở y tế
tư nhân nhưng không thể kiểm soát và thống kê được.

Chưa kể có khoảng 65% các ca nhiễm HIV là ở những người dưới 29 tuổi và
một phần không nhỏ rơi vào những đối tượng chưa lập gia đình,...
Cũng theo báo cáo, đây chỉ là số nổi, thực tế còn nhiều hơn vì các em không khai
đúng tuổi hay không dám đến bệnh viện để xử lí. Hậu quả của sự thiếu hiểu biết về
kiến thức giới tính làm các em dễ mang thai ngoài ý muốn, dễ mắc một số bệnh
như: Lậu, Giang mai, sùi mào gà, AIDS.
Xã hội hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề nên hay không nên
đưa chương trình giáo dục sức khoẻ giới tính vào chương trình giáo dục PTTH.
Có ý kiến cho rằng: Không nên vẽ đường cho hươu chạy, ý khác lại cho rằng:
Thà vẽ đường cho hươu chạy còn hơn để con em chúng ta lao xuống vực. Vấn đề
lớn được đặt ra ở đây là làm thế nào để lấp lỗ hổng trong công tác giáo dục giới
tính cho các em đang ở giai đoạn vị thành niên.
Theo ý kiến của GS.TS Trần Thị Tâm Đan, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn
hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng, nói rằng:“Nên có một địa chỉ
cụ thể, chuyên nghiệp. Nếu cứ giao chung cho nhiều đơn vị phối hợp thực hiện như
vừa qua sẽ không rõ trách nhiệm. Cuối cùng, chỉ có ngành y tế phải chịu trách
nhiệm, đó là đi giải quyết hậu quả cho các em!”( trích báo Tiền Phong)
Theo ý kiến của cá nhân tôi, việc cần thiết phải trang bị cho các em các kiến
thức về vấn đề giới tính là không cần phải bàn cải. Với vai trò là một giáo viên

CHƯƠNG III. MỘT SỐ VÍ DỤ CỤ THỂ
Một số khái niệm có liên quan đến giáo dục sức khỏe sinh sản và giới tính:
1. Định nghĩa sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục.
- Sức khỏe sinh sản(SKSS): Theo tổ chức Y tế thế giới, SKSS là trạng thái thoải
mái về thể chất, tinh thần và xã hội của tất cả những gì liên quan tới bộ máy sinh
sản chứ không phải là không có bệnh hay khuyết tật của bộ máy đó.
Như vậy SKSS bao hàm ý nghĩa là mọi người đều có thể có một cuộc sống
tình dục được thỏa mãn, có trách nhiệm và an toàn đồng thời họ phải có khả năng
sinh sản và sự tự do lựa chọn việc có sinh con hay không, thời điểm sinh con và số
con. Định nghĩa này cũng bao hàm cả quyền của phụ nữ và nam giới phải được
thông tin, tư vấn đầy đủ và được tiếp cận với các biện pháp kế hoạch hóa gia đình
an toàn, hiệu quả, phù hợp với khả năng và chấp nhận được theo sự lựa chọn của
Page 7


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

bản thân họ, và quyền tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp cho người
phụ nữ mang thai cũng như sinh đẻ an toàn.
- Sức khỏe tình dục(SKTD): Theo tổ chức Y tế thế giới, SKTD là trạng thái thoải
mái về thể chất, tình cảm, tinh thần và xã hội của tất cả những gì liên quan tới hoạt
động tình dục chứ không phải chỉ là không có bệnh, hoạt động bất thường hay yếu
ớt. SKTD đòi hỏi cách tiếp cận tích cực và tôn trọng đối với hoạt động tình dục và
các mối quan hệ giới tính, cũng như khả năng có được cuộc sống tình dục an toàn
và khoái cảm, không bị cưỡng bức, phân biệt và bạo lực. Để có và duy trì SKTD,
các quyền về tình dục của tất cả mọi người phải được tôn trọng, bảo vệ và đảm bảo.
2. Tìm hiểu sự phát triển thể chất.
Trong suốt thời trẻ em, các cơ quan sinh dục không thay đổi bao nhiêu, song
trong giai đoạn vị thành niên, sự tăng trưởng từ dạy thì đến chín muồi diễn ra theo
một trình tự nhất định.Tuổi dậy thì được phát khởi từ vùng dưới đồi, nó kích thích

Có 2 hoạt động nhỏ:
+ Tìm hiểu về vai trò của tinh hoàn: Ở phần này Gv hướng dẫn cho học sinh
quan sát hình vễ, sơ đồ trao đổi nhóm để hoàn thành phần điền từ.(GV dùng tranh
màu phóng to giới thiệu cho HS vị trí của các tế bào kẽ, chức năng của tế bào kẽ,
sau khi hoạt động GV cho đại diện HS nhóm báo cáo phần điền từ đồng thời chỉ
trên tranh vẽ vị trí của các tế bào kẽ, sự điều hòa hoạt động của các tuyến nội tiết là
cơ sở để các em học bài 59 dễ hơn)
Kết luận: Vai trò nội tiết của tinh hoàn là tiết hoocmôn phụ sinh dục nam:
Testosteron.
Tìm hiểu vai trò của hoocmôn do tế bào kẽ tiết ra để thực hiện tốt phàn này GV
cho các em HS nam chuẩn bị trước ở nhà phiếu học tập ( bảng 58.1) GV thu lại đề
phát hiện một số em phát triển không bình thường để kịp thời có lời khuyên thích
hợp cho các em.
+ Tìm hiểu vai trò của buồng trứng: Cách tiến hành như hoạt động 1 song Gv
đặc biệt chú ý giới thiệu kỹ hình 58.3 ( buồng trứng, ống dẫn trứng, phễu dẫn trứng,
trứng và các nang trứng gốc, sự phát triển của trứng, trứng chín và rụng trứng sự
hình thành thể vàng, vai trò của thể vàng) đây là cơ sở để các em học tốt bài 62.
Đặc biệt GV cần lưu ý các em gái trong việc vệ sinh cơ quan sinh dục.
Kết luận: Vai trò nội tiết của buồng trứng là tiết hoocmôn phụ sinh dục nữ:
Ơstrogen
Sau hai hoạt động Gv cần lưu ý cho HS: Trong các dấu hiệu biến đổi của cơ thể
ở tuổi dậy thì , thì dấu hiệu quan trọng nhất là xuất tinh lần đầu ở các em nam và sự
hành kinh lần đầu ở nữ. Đây là dấu hiệu có khả năng sinh sản, song các em chưa thể
sinh sản được, vì sao? Gv giải thích rõ cho các em vì sao ở tuổi các em chưa sinh
sản được. Đồng thời qua đó giáo dục các em cần có lối sống trong sáng lành mạnh,
trong quan hệ bạn bè, trong phim ảnh, vui chơi....
Gv: Giải thích một số thắc mắc của HS cũng như một số hiện tượng thực tế:
Pêđê là do rối loạn hoạt động nội tiết ( các tế bào kẽ không tiết hoocmon
Testostêrôn hoặc tiết qua ít đối với các em nam, hoặc nang trứng không tiết ra
Page 9



Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

+ Vú căng tức thường xuyên.
+ Dùng que thử thai nhúng vào nước tiểu thấy xuất hiện hai vạch đỏ.
Hoạt động: Tìm hiểu sự nuôi dưỡng thai khi mang thai
- Để thực hiện tốt hoạt động này giáo viên cho HS điều tra trước thực tế: Sức
khỏe, độ tuổi bà mẹ mang thai, chế độ dinh dưỡng của người mang thai, sức khỏe
của trẻ sơ sinh: Người phụ nữ có sức khỏe tốt chế độ dinh dưỡng đầy đủ, không bị
đau đớn trong thời gian mang thai, không sử dụng các chất gây nghiện... thì đứa trẻ
sinh ra có sức khỏe tốt, cân nặng đảm bảo, không thiếu cân và chiều cao, trí tuệ
phát triển tốt...)
GV cho HS đọc thông tin SGK dùng tranh giới thiệu sự thai sinh ở người, sau
đó cho HS đọc báo cáo kết quả điều tra thực tế:
+ Sức khỏe của thai tùy thuộc vào sức khỏe của mẹ. Do đó, trong thời gian
mang thai( cũng như thời kỳ cho con bú người mẹ cần bồi dưỡng đủ chất, đủ lượng
để đảm bảo đủ dinh dưỡng cho thai nhi phát triển tốt ( không bị suy dinh dưỡng)
không dùng các chất gây nghiện như rượu bia, thuốc lá... có ảnh hưởng trực tiếp
đến sự phát triển của thai.
Hoạt động : Tìm hiểu và giải thích hiện tượng kinh nguyệt

-GV: cho HS đọc thông tin nội dung SGK sau đó dùng tranh màu phóng to
Hình 62.3 giới thiệu và giải thích rõ hiện tượng và chu kỳ kinh nguyệt
+ Trứng chín và rụng là hoạt động tiết hoocmôn của tuyến yên
+ Thời gian từ khi trứng bắt đầu phát triển đến khi chín và rụng là 14 ngày
+ Khi trứng rụng nang trứng hình thành thể vàng.
+ Ơstrôgen do lớp trong của nang trứng tiết ra tăng dần và cao nhất ở ngày thứ
14, Prôgenstêrôn do thể vàng tiết ra từ ngày thứ 14 tăng dần và tăng cao nhất ở
Page 11


Hoạt động : Tìm hiểu các biện pháp tránh thai
Nhóm 1: Phương pháp truyền thống:
- Xuất tinh ngoài âm đạo.
- Tính ngày trứng rụng.

1

14

28

Tranh : Sơ đồ chu kì kinh nguyệt của nữ giới.

Page 12


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

- Cơ chế tác dụng của phương pháp tính ngày rụng trứng: Yêu cầu trình bày như
phần nội dung (Học sinh dùng tranh : Sơ đồ chu kì kinh nguyệt của nữ giới để giải
thích).
*Nhóm 2: Bao cao su
- Bao cao su cho nam giới, nữ giới
*Nhóm 3: Sử dụng thuốc tránh thai
- Cơ chế tác dụng của thuốc tránh thai: Trình bày như phần nội dung.
- Một số loại thuốc tránh thai: Postino (ngừa thai khẩn cấp),olag, Ky, Exluton.
*Nhóm 4: Sử dụng vòng tránh thai: Cơ chế tác dụng của phương pháp dụng cụ tử
cung: Phần nội dung, HS dùng tranh minh hoạ để trình bày:
* Nhóm 5: Các biện pháp triệt sản

96

4

- Kĩ năng:
+ Phần lớn học sinh lớp 8 đã biết vận dụng kiến thức đã học vào đời sống trong việc
vệ sinh cơ thể của bản thân; có kiến thức cơ bản về những vấn đề có liên quan đến
sức khỏe sinh sản....

Page 13


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

+ Có kĩ năng vận dụng kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng ở cơ thể ở tuổi
dậy thì.
PHẦN III. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
I. Kết luận:
Dạy học bằng cách lồng ghép là một trong những phương pháp dạy học tích
cực nhằm tổ chức cho học sinh tự tìm tòi, phát hiện, giải quyết các vấn đề nhận thức
có hiệu quả, học sinh phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo
trong học tập. Để tổ chức các hoạt động học tập có hiệu quả giáo viên phải lựa chọn
nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học phù hợp với mục tiêu bài học và trình
độ nhận thức của học sinh. Có làm được như vậy mới góp phần giúp học sinh yêu
thích và say mê học tập bộ môn Sinh học, đưa bộ môn Sinh học trở thành bộ môn
công cụ trong nhà trường.
Với tâm huyết và nhiệt thành của một giáo viên sinh học, tôi mạnh dạn nêu lên
điều băn khoăn, thôi thúc và những suy nghĩ, giải pháp về một phạm vi nhỏ trong
dạy học về sức khỏe sinh sản và rèn kĩ năng sống cho trẻ trong độ tuổi vị thành niên
nhằm góp tiếng nói của mình vào công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung

1. Lí do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3.Nhiệm vụ nghiên cứu
4. Đối tượng nghiên cứu
5. Phạm vi nghiên cứu
6. Phương pháp nghiên cứu
Phần II. Nội dung

MỤC LỤC
Trang
1
1
2
2
3
3
3
4
Page 15


Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên trong giảng dạy môn Sinh học 8

Chương I. Cơ sở lí luận
Chương II. Thực trạng và giải pháp
I Thực trạng
II. Giải pháp
Chương III. Một số ví dụ cụ thể
Chương IV. Những kết quả đạt được
Phần III. Kết luận và kiến nghị