ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG
___________________________

VƢƠNG THỊ LỆ MIỀN

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG, ẢNH HƢỞNG
CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA LÊN CÁC DỊCH VỤ HỆ
SINH THÁI VÀ ĐA DẠNG SINH HỌC CỦA HỒ TÂY,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG

Hà Nội – Năm 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG
___________________________

VƢƠNG THỊ LỆ MIỀN

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG, ẢNH HƢỞNG
CỦA QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA LÊN CÁC DỊCH VỤ HỆ
SINH THÁI VÀ ĐA DẠNG SINH HỌC CỦA HỒ TÂY,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Môi trƣờng và phát triển bền vững
(Chƣơng trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG



LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc
cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn

Vƣơng Thị Lệ Miền

ii


MỤC LỤC
Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt………………………………………….

vi

Danh mục các bảng………………………………………………………….

vii

Danh mục các hình vẽ, đồ thị………………………………………………..

viii

MỞ ĐẦU .................................................................................................................. 1

3.2.1 Đặc điểm hệ sinh thái hồ Tây................................................................... 38
3.2.2 Dịch vụ hệ sinh thái hồ Tây ..................................................................... 47
3.3 Đô thị hóa ở quận Tây Hồ .............................................................................. 54
3.4 Ảnh hƣởng của phát triển đô thị và đô thị hóa tới dịch vụ hệ sinh thái và sự đa
dạng sinh học của hồ Tây ..................................................................................... 61
3.4.1 Làm thu hẹp diện tích và không gian...................................................... 61
3.4.2 Làm giảm khả năng trao đổi nƣớc ............................................................ 62
3.4.3 Ảnh hƣởng đến quang cảnh, chất lƣợng nƣớc, sinh cảnh, đa dạng sinh học
của hồ ............................................................................................................... 62
3.4.4 Suy giảm chất lƣợng nƣớc bởi chất thải ................................................... 65
3.4.5 Ô nhiễm từ hoạt động tâm linh, tín ngƣỡng ............................................. 66
3.4.6 Sự xuất hiện của các động vật ngoại lai ................................................... 67
3.4.7 Mất nguồn thu nhập từ thủy sản do ô nhiễm chất lƣợng nƣớc ................. 68
3.5 Các động lực, áp lực, tác động và phản hồi trong quản lý, bảo tồn hồ Tây .... 69
3.5.1 Động lực .................................................................................................. 69
3.5.2 Áp lực ...................................................................................................... 69
3.5.3 Tác động .................................................................................................. 70
3.5.4 Phản hồi ................................................................................................... 71
3.6 Đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững hồ Tây ......... 76
3.6.1 Giải pháp về chính sách ........................................................................... 76
3.6.2 Giải pháp quy hoạch khu vực .................................................................. 77
3.6.3 Giải pháp phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa ........................................... 79
3.6.4 Giải pháp về nâng cao nhận thức của cộng đồng ..................................... 83
3.6.5 Giải pháp giám sát, đánh giá .................................................................... 83
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ....................................................................... 85
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 87

iv



ĐDSH

Đa dạng sinh học

4

ĐNN

Đất ngập nƣớc

5

ĐVKXSCL

Động vật không xƣơng sống cỡ lớn

6

HST

Hệ sinh thái

7

IUCN

Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên thế giới

8




DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Đất ngập nƣớc thƣờng tồn tại tại những nơi chuyển tiếp giữa HST trên
cạn và HST thủy sinh thƣờng xuyên ......................................................................... 6
Hình 1.2. Mối liên quan giữa các dịch vụ HST với các thành tố của cuộc sống thịnh
vƣợng ...................................................................................................................... 10
Hình 2.1. Sơ đồ hành chính Hà Nội và vị trí của hồ Tây ......................................... 28
Hình 3.1. Biểu đồ thể hiện sự gia tăng dân số qua các năm quận Tây .................... 55
Hình 3.2. Cơ cấu sử dụng đất qua các năm ............................................................. 57
Hình 3.5. Trạm xử lý nƣớc thải hồ Tây ................................................................... 61
Hình 3.6. Rác thải vứt bừa bãi ở lòng đƣờng, vỉa hè hồ Tây ................................... 63
Hình 3.7. Hoạt động kinh doanh ven hồ Tây ........................................................... 63
Hình 3.8. Cá chết trôi nổi ở hồ Tây ......................................................................... 65
Hình 3.9. Ngập rác mùa Vu Lan.............................................................................. 66
Hình 3.10. Rùa tai đỏ .............................................................................................. 67
Hình 3.11. Trứng ốc bƣơu vàng .............................................................................. 67
Hình 3.12. Đánh bắt cá trái phép tại hồ Tây ............................................................ 71
Hình 3.13. Các tòa nhà chung cƣ mọc sát hồ Tây ................................................. ..71

viii


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tiếng Việt
1. Ban Quản lý hồ Tây (2014), Báo cáo tổng hợp thực hiện đề án Điều tra, đánh giá
hiện trạng ô nhiễm môi trường nước, hệ sinh thái hồ Tây, đề xuất các giải pháp
giảm thiểu và sử dụng hợp lý, Hà Nội, 2014.
2. Bộ Tài Nguyên và Môi trƣờng (1995), Quy chuẩn chất lượng quốc gia về chất
lượng nước mặt, Hà Nội, 1995.

Huân, (2005), Đất ngập nước, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2005.
14. Phan Thị Hƣơng Linh (2008), Đánh giá tính hợp lý về môi trường của khu đô
thị mới Linh Đàm trong quá trình đô thị hóa Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ khoa học,
Đại học Khoa Học Tự Nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
15. Quốc hội Nƣớc Cộng Hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2014), Luật Bảo vệ Môi
trường số 55/2014/QH13, Hà Nội.
16. Nguyễn Ngọc Lý (2011), “Nghiên cứu thể chế về quản lý hồ Hà Nội: thách thức
và sự cần thiết về sự tham gia của cộng đồng”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia
(2011), Nhà xuất bản Khoa Học Kĩ Thuật, Hà Nội, 2013.
17. Nguyễn Ngọc Lý (2011), “Vai trò hồ Hà Nội nhƣ công cụ thích ứng biến đổi
khí hậu trong kiểm soát ngập lũ”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia (2011), Nhà
xuất bản Khoa Học Kĩ Thuật, Hà Nội, 2013.
18. Lê Minh (2009),

Diệt ốc bươu vàng và chuột, Nông nghiệp Việt Nam,

http://nongnghiep.vn/diet-oc-buou-vang-va-chuot-post40366.html (15/10/2015).

88


19. Khánh Nguyên (2013), Hà Nội xây dựng một loạt nhà máy xử lý nước thải, Hà
Nội

Mới,

http://hanoimoi.com.vn/Tin-tuc/Moi-truong/573923/ha-noi-xay-dung-

mot-loat-nha-amay-xu-ly-nuoc-thai (23/4/2015).
20. Phòng Tài nguyên và Môi trƣờng quận Tây Hồ (2014), Báo cáo tình hình phát

dụng

đất

(2014),

quận

Tây

Hồ-Quy

hoạch

sử

dụng

đất,

http://tnmt.cloudgis.vn/geditor.aspx?mapid=266>oken=D3219DDCA8C13D712
4A75DF711093E5327F1243FC6EEDE359E486CBCDD108D9539DD1B2AC3077
035C2F4405794AF641F9541ABDB6E61073985B5107FD0873F78F67993BC075
9E706DA015A118B4020B98B144EFD (1/6/2016).
24. Hoàng Văn Thắng (2011), “Bảo tồn đất ngập nƣớc trong bối cảnh biến đổi khí
hậu”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia (2011), Nhà xuất bản Khoa học Kĩ thuật,
Hà Nội, 2013.
25. Hoàng Văn Thắng và nnk (2002), Quản lý bền vững và bảo tồn đất ngập nước
Hà Nội, Báo cáo CRES, SWP - IUCN Hà Lan.




36. Nhƣ Ý (2012) Hồ Tây: cá chết hàng loạt vì ô nhiễm, Kết nối sức mạnh Việt,
http://baodatviet.vn/khoa-hoc/ho-tay-ca-chet-hang-loat-vi-nuoc-o-nhiem-2221799
(15/8/2015).
37. Mai Đình Yên (2011), “Sơ bộ phân tích biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái Hồ
Tây, thành phố Hà Nội”, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia (2011), Nhà xuất bản
Khoa Học Kĩ Thuật, Hà Nội, 2013.
Tài liệu tiếng Anh
38. Alain Lambert (1971), The Convention on Wetlands (Ramsar, 1971): An Active
Player in the Fight Against Poverty, Ramsar.
39. Convention on Biological Diversity (1992), Text of the the Convention on
Biodiversity Diversity, Rio de Janeiro.
40. IUCN (1994), IUCN Red List Categories and Criteria, Prepared by the IUCN
Species Survival Commission, IUCN, Gland, Swizerland.
41. Millennium Ecosystem Assessment (2005), Ecosystems and Human Well-being,
Malaysia and United States.
42. Ramsar (1971), Convention on Wetlands of International Importance Especially
as Waterfowl Habitat, Ramsar, 2000.
43. Ramsar Convention Bureau (1997), The Ramsar Convention Manual: A Guide
to the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran , 1971), 2nd edition, Gland,
Swizerland, pp.161.
44. William J.M and JG. Gosselink (2000), The value of wetlands -importance of
scale and landscape setting, Ecological Economics 35, pp. 25 – 33, US.
45. Wong M. L., Le Quoc Hung, Tran Thi Kim Loan, Nguyen Thi Phuong Tao,
Easton P. (2001), “Participatory Environmental Assessment of Aquatic Resources,
West Lake, Hanoi, Vietnam”, Report in Proceeding of International Workshop on
Biology, Hanoi, pp. 257 - 279.

91