Header Page 1 of 123.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

------

NGUYỄN QUỐC HUY

PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀNG – KINH
NGHIỆM THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

Chuyên ngành: KTTG&QHKTQT
Mã số:

LUẬN VĂN THẠC SỸ KTTG&QHKTQT
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC :
PGS.TS. NGUYỄN THỊ QUY

Hà Nội - 2011

Footer Page 1 of 123.


Header Page 2 of 123.
-i-

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU....................................................................................................1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ VÀNG VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH VÀNG..........................................................................................6

1.2.2.5. Nhóm sản phẩm ủy thác vàng……………………………33
CHƢƠNG 2. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH VÀNG TẠI MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC
CHO VIỆT NAM…….…………………………………………………….35
2.1. Hoạt động kinh doanh vàng tại Anh………………………………35
2.1.1. Tổng quan về thị trường…………………………………………35
2.1.2. Hoạt động kinh doanh……………………………………………36
2.1.2.1. Lĩnh vực hoạt động………………………………………36
2.1.2.2. Thành viên………………………………………………..36
2.1.2.3. Tiêu chuẩn giao hàng……………………………………..36
2.1.2.4. Ấn định giá……………………………………………….37
2.1.2.5. Hệ thống thanh toán vàng Loco London………………..38
2.1.2.6. Một số vấn đề cơ bản khác trong giao dịch tại thị trường
London…………………………………………………..39
2.2. Hoạt động kinh doanh vàng tại Mỹ………………………………….40
2.2.1. Tổng quan về thị trường…………………………………………40
2.2.2. Hoạt động kinh doanh…………………………………………..41

Footer Page 3 of 123.


Header Page 4 of 123.
- iii -

2.2.2.1. Thành viên……………………………………………….41
2.2.2.2. Thanh toán bù trừ………………………………………..46
2.2.2.3. Phí giao dịch và hạn mức trạng thái..……………………47
2.2.2.4. Chứng nhận trọng lượng và chứng nhận phân tích vàng….48
2.2.2.5. Lưu kho……………………………………………………48
2.2.2.6. Giao nhận vàng…………………………………………….49

2.4.2.5. Định giá theo giá thị trường………………………………61
2.4.2.6. Quá trình thanh toán bù trừ……………………..…………62
2.4.2.7. Hệ thống quỹ thanh toán bù trừ………………...………….63
2.4.2.8. Trường hợp mất khả năng thanh toán…………....………..63
2.4.2.9. Hệ thống ký quỹ…………………………………………...64
2.4.2.10. Yêu cầu hoàn lại tiền……………………………..………65
2.5. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam……………………………….…65
2.5.1. Chỉ duy trì một Sở giao dịch vàng duy nhất…..………………….65
2.5.2. Sở giao dịch vàng không thực hiện các hoạt động tự doanh để đảm
bảo tính khách quan, minh bạch…………………………………..66
2.5.3. Các loại hình giao dịch được cung cấp phù hợp với trình độ phát
triển của từng thị trường…………………………………………66
2.5.4. Ký quỹ là cần thiết và tỷ lệ ký quỹ có thể thay đổi tùy theo loại hình
giao dịch…………………………………………………………67
2.5.5. Việc thanh toán được thực hiện thông quan một trung tâm thanh
toán bù trừ………………………………………………………67
2.5.6. Xây dựng hệ thống các tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng vàng....68
2.5.7. Xây dựng hệ thống quản lý rủi ro đồng bộ, toàn diện…………..68

Footer Page 5 of 123.


Header Page 6 of 123.
-v-

2.5.8. Đối tượng tham gia giao dịch được giới hạn tùy theo khả năng và
chính sách quản lý của Nhà nước/Chính phủ……….……………68
CHƢƠNG 3. GIẢI PHÁP NHẰM VẬN DỤNG NHỮNG BÀI HỌC
KINH NGHIỆM TỪ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH VÀNG CỦA MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀO VIỆT

thị trường……………………………………….………………..93
3.4.6. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực……………………..……..94
3.5. Các giải pháp hỗ trợ…………………………………………….……..94
3.5.1. Nâng cao hiểu biết của người dân về các hoạt động kinh doanh
vàng…………………………………………………….………..94
3.5.2. Kiên quyết xóa bỏ các hình thức kinh doanh vàng tài khoản trái
phép…………..…………………………………………….……..94
3.5.3. Kiên quyết xóa bỏ hoạt động xuất, nhập lậu vàng……………….95
3.6. Một số kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nƣớc………………………95
3.6.1. Phối hợp chặt chẽ với các ngân hàng thương mại……………...…95
3.6.2. Quản lý xuất nhập khẩu vàng linh hoạt theo diễn biến thị trường và
lợi ích chung của nền kinh tế……………..…………………….…96
3.6.3. Từng bước nâng cao tỷ lệ dự trữ vàng……………………………97
KẾT LUẬN…………………………………………………………………98
TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………99

Footer Page 7 of 123.


Header Page 8 of 123.
- vii -

DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 2.1: Hệ thống thanh toán vàng Loco London…………………….……38
Hình 2.2: Mô hình tổ chức của SGE……………….………………..............50
Hình 2.3: Mô hình thành viên sàn TOCOM…………………………………59
Hình 2.4: Mô hình tổ chức sàn TOCOM…………………….........................60
Hình 3.1: So sánh giá vàng trong nước và quốc tế………………..................78
Hình 3.2: Chênh lệch giữa giá vàng trong nước với quốc tế quy đổi VND…79


14. TOCOM: Sàn giao dịch hàng hóa Tokyo
15. USD: Đồng Đô la Mỹ
Tiếng Việt:
1. KH: Khách hàng
2. NDT: Đồng nhân dân tệ Trung Quốc
3. NH: Ngân hàng
4. NHNN: Ngân hàng Nhà nước
5. NHTM: Ngân hàng Thương mại
6. NHTW: Ngân hàng Trung ương
7. TCN: Trước Công nguyên
8. TCTD: Tổ chức tín dụng
9. TK: Tài khoản
10. TMCP: Thương mại cổ phần
11. VN: Việt Nam
12. VND: Đồng Việt Nam đồng

Footer Page 9 of 123.


Header Page 10 of 123.
-1-

MỞ ĐẦU
1.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong lịch sử tiền tệ, vàng luôn là tài sản tài chính cơ bản của gần như

tất cả các Ngân hàng Trung ương, bên cạnh ngoại tệ và trái phiếu Chính phủ.
Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động về kinh tế, chính trị và xã hội,

giao dịch vàng trong nước. Tuy nhiên, với tâm lý và thói quen đặc thù của
người dân Việt Nam, các nhà đầu tư cá nhân vẫn đang thực hiện kinh doanh
thông qua các hình thức biến tướng như: ra mắt sản phẩm đầu tư vàng vật
chất; thành lập các công ty liên doanh mở sàn giao dịch vàng ở Campuchia;
song phổ biến nhất là hình thức kinh doanh vàng tài khoản tại nước ngoài trái
phép mà hạn chế lớn nhất chính là tình trạng chuyển vốn trái phép ra nước
ngoài, vi phạm nghiêm trọng các quy định về quản lý ngoại hối.
Để đối phó với thực trạng nói trên, Việt Nam cần xây dựng một hệ
thống các giải pháp, mà quan trọng nhất là chuẩn hóa mô hình kinh doanh
vàng. Tìm hiểu lịch sử phát triển các hoạt động kinh doanh trên thế giới, từ đó
đúc rút các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam sẽ là một bước đi khôn ngoan
đối với một nước đi sau như Việt Nam.
Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Phát triển hoạt động kinh doanh
vàng – Kinh nghiệm thế giới và bài học cho Việt Nam” là cấp thiết và người
viết đã chọn đề tài này làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình.
2.

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về thị trường vàng như: Weak-

form Efficiency In The Gold Market (Adrian Tschoegl - August 1978), Gold An Illustrated History (Vincent Buranelli - 1979), Gold Fever (Kenneth J.
Kutz - 1987), World of Gold (Timothy Green - 1991), The Gold Companion
(Timothy Green - 1993), The Impact Of Derivatives On The Gold Market
(Jessica Cross - Chief Executive, Virtual Metals Research & Consulting March 2002), The Price of Gold (Peter L. Bernstein - 2004), Gold Market
Lending (Neal R. Ryan - Vice President & Director of Economic Research

Footer Page 11 of 123.


Header Page 12 of 123.

NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để đạt được mục đích nghiên cứu nói trên, nhiệm vụ nghiên cứu của

đề tài là:

Footer Page 12 of 123.


Header Page 13 of 123.
-4-

 Tìm hiểu thị trường vàng và các nhân tố tác động đến thị trường
vàng;
 Phân tích hoạt động kinh doanh vàng tại một số nước trên thế giới
và bài học kinh nghiệm của các nước này;
 Đánh giá thực trạng các hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam;
 Trên cơ sở bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn phát triển hoạt
động kinh doanh vàng của một số nước trên thế giới và thực trạng kinh doanh
vàng của Việt Nam, đề xuất một số giải pháp vận dụng kinh nghiệm của các
nước trên nhằm nhằm phát triển hoạt động kinh doanh vàng tại Việt Nam.
5.

ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề liên quan đến

hoạt động kinh doanh vàng. Đối tượng nghiên cứu của luận văn cũng bao
gồm các phân tích những kinh nghiệm của các nước trong việc phát triển hoạt
động kinh doanh vàng và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.
6.


KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN
Ngoài lời mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn

gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan về vàng và các hoạt động kinh doanh vàng
Chương 2: Kinh nghiệm phát triển hoạt động kinh doanh vàng tại một số
nước trên thế giới và bài học đối với Việt Nam
Chương 3: Giải pháp nhằm vận dụng những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn
phát triển hoạt động kinh doanh vàng của một số nước trên thế giới vào Việt
Nam

Footer Page 14 of 123.


Header Page 15 of 123.
-6-

CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ VÀNG VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG KINH
DOANH VÀNG

1.1. Những vấn đề lý luận về vàng
1.1.1. Vàng
1.1.1.1. Khái niệm
Vàng

(1)

là tên nguyên tố hóa học có ký hiệu là Au và số nguyên tử


gần đây lên đến 160 nghìn tấn. Các quốc gia, ngân hàng và quỹ đầu tư trên
toàn thế giới tăng cường giữ vàng trong danh mục đầu tư của mnh để bảo toàn
vốn hoặc đầu cơ tích trữ và mua đi bán lại.
Đối với đời sống xã hội: Vàng là một kim loại không thể thiếu trong
sản xuất máy tính, thiết bị liên lạc, đầu máy bay phản lực, tàu không gian và
nhiều sản phẩm khác. Đồng thời, vàng cũng được dùng trong nha khoa phục
hồi cũng như nhiều tác dụng khác trong công nghiệp và y khoa trị liệu.
Đối với chính phủ: Hiện nay, các NHTW trên khắp thế giới dự trữ
khoảng 130.000 tấn vàng và không ngừng dự định tăng lên về khối lượng.
Hoa Kỳ có số vàng dự trữ cao nhất thế giới khoảng hơn 8.000 tấn, tổ chức
IMF dự trữ hơn 3000 tấn. Trung Quốc hiện vươn lên vị trí thứ hai với dự định
nâng mức dự trữ lên 4000 tấn vàng. Để đối phó với tình trạng mất ổn định
trong giá trị các đồng tiền và suy thoái kinh tế, các NHTW trên khắp thế giới
đều muốn dự trữ vàng trong danh mục dự trữ của mình để tránh nguy cơ giảm
giá trị do lạm phát và phá giá tiền tệ.
1.1.2. Thị trƣờng vàng
1.1.2.1. Khái niệm
Thị trường vàng (2) là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán
vàng và các phương tiện thanh toán có giá trị vàng khác. Đây cũng là nơi hình
thành giá vàng theo quan hệ cung cầu, là một bộ phận của thị trường tài chính
có trình độ phát triển cao.
(2)

Khái niệm lấy từ Cộng đồng kinh tế Việt Nam VnEcon Forum

Footer Page 16 of 123.


Header Page 17 of 123.
-8-

Header Page 18 of 123.
-9-

Vua Croesus đã cho phát triển công nghệ tinh luyện vàng để đúc ra
đồng tiền vàng tiêu chuẩn đầu tiên trên thế giới. Với trọng lượng như nhau
cho tất cả các đồng tiền, Croesids đã trở thành đơn vị tiền tệ được chấp nhận
và sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.
 Năm 300 TCN – Lần đầu tiên dùng hạt nano vàng
Người La Mã đã sử dụng vàng để tạo ra màu sắc đặc biệt cho chiếc
cốc Lycurgus nổi tiếng. Họ đã đun chảy bột vàng trong thủy tinh và làm nó
khuếch tán ra xung quanh. Sự khúc xạ ánh sáng đã làm cho chiếc cốc này có
màu đỏ rực rỡ.
 Năm 1300 – Tiêu chuẩn về vàng được thiết lập
Hệ thống tiêu chuẩn đầu tiên trên thế giới nhằm nghiên cứu và đảm
bảo chất lượng các kim lại quý đã được thành lập tại Goldsmith's Hall ở
london. Đây cũng là nơi đặt trụ sở của Phòng phân tích kim loại quý London
ngày nay.
 Năm 1370 – Cơn khát vàng đầu tiên trong lịch sử
Trong khoảng thời gian 1370 – 1420, rất nhiều mỏ vàng lớn quanh
khu vực châu Âu trở nên gần như cạn kiệt. Việc đào đãi và sản xuất vàng tại
vùng này giảm mạnh đến mức gây ra cả một thời kì mà người ta gọi là “Cơn
khát vàng lịch sử”.
 Năm 1422 – Năm kỷ lục tại Venice
Sở đúc tiền Venice đã lập kỷ lục khi cho sản xuất 1,2 triệu đồng tiền
vàng từ 4,26 tấn vàng lấy tại châu Phi và Trung Á. Những đồng xu nhỏ này
nhanh chóng trở nên phổ biến vì dễ đúc và giá trị lớn.
 Năm 1511 – Đội quân xâm lược của vua Ferdinand
Vua Ferdinand của Tây Ban Nha đã nói: “Phải lấy được vàng, nhân
đạo được thì càng tốt, nhưng bằng mọi giá, phải lấy cho được vàng”. Và sau


mình là nữ hoàng Maria Fedorovna. Việc này đã khởi đầu cho một truyền
thống kéo dài suốt cho đến tận những năm 1917.

Footer Page 19 of 123.


Header Page 20 of 123.
- 11 -

 Giai đoạn 1870/1900 – Thông qua chế độ bản vị vàng
Tất cả các quốc gia lớn trên thế giới trừ Trung Quốc đã chuyển sang
chế độ bản vị vàng mới và định giá cho vàng theo các đơn vị tiền tệ. Chế độ
hai bản vị bị bãi bỏ.
 Năm 1925 – Anh khôi phục chế độ bản vị vàng
Nước Anh quay về với chế độ bản vị vàng đặt ra từ trước chiến tranh
với 77 shilling và 10,5 xu cho mỗi ounce vàng, bãi bỏ chuẩn mực đặt ra từ 6
năm trước khi chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ.
 Năm 1933 – Roosevelt ra lệnh cấm vàng
Tổng thống Roosevelt ra lệnh cấm đổi USD ra vàng (giá tại thời
điểm đó là 20.67 USD/ounce). Việc xuất khẩu và nắm giữ vàng tư nhân bị
cấm hoàn toàn. Tháng 1/1934, Roosevelt đã định lại giá vàng ở mức 35
USD/ounce.
 Năm 1939 – Chiến tranh thế giới lần thứ 2 làm thị trường vàng
phải đóng cửa
Thị trường vàng ở London đã phải đóng cửa khi Chiến tranh thế giới
lần thứ 2 bùng nổ. Sau đó, cả thế giới đã quay về hệ thống tỉ giá hối đoái cố
định, lần này là cố định các đơn vị tiền tệ theo đồng USD và giá vàng cũng
được tính theo USD.
 Năm 1944 – Hội nghị Bretton Woods
Hội nghị Bretton Woods đã thiết lập nền tảng cho hệ thống tiền tệ

đã bào chế ra Auranofin, một loại thuốc có chứa vàng để điều trị bệnh viêm
khớp mãn tính. Loại thuốc này đã được cấp phép và đem bán ngay lần đầu
tiên.
 Năm 1999 – Thỏa thuận về vàng của các ngân hàng trung ương
15 ngân hàng trung ương châu Âu đã tuyên bố rằng vàng sẽ là thành
phần quan trọng trong dự trữ quốc gia và cùng nhau hạn chế tổng lượng vàng
bán ra ở mức tối đa là 400 tấn mỗi năm trong vòng 5 năm tiếp theo.
 Năm 2001 – Vàng được dùng trong phẫu thuật tim

Footer Page 21 of 123.


Header Page 22 of 123.
- 13 -

Boston Scientific đã làm ra loại ống stent bọc vàng dùng trong phẫu
thuật tim. Đây là loại ống được đặt bên trong động mạch, đóng vai trò như
một giá đỡ để giúp máu lưu thông bình thường.
 Năm 2003 – Vàng K (K-gold) xuất hiện tại Trung Quốc
Hội đồng Vàng thế giới đã tạo ra một phân khúc hoàn toàn mới với
việc đưa vàng K ra thị trường. Đây là loại vàng 18 carat ở Trung Quốc. Loại
trang sức này chủ yếu có hai màu vàng và trắng, nó được lấy cảm hứng từ các
thiết kế của người Italy.
 Năm 2004 – Quỹ đầu tư vàng SPDR® ra đời
Từ đây, thị trường chuyển sang một hướng đầu tư vàng mới tiên tiến,
an toàn và dễ dàng hơn. 6 năm sau khi thành lập, số tài sản được SPDR® nắm
giữ đã lên tới hơn 55 tỷ USD.
 Năm 2009 – Các ngân hàng trung ương lại mua vào
Trong quý 2 của năm, lần đầu tiên sau hai thập kỉ, các ngân hàng
trung ương lại trở thành người mua ròng vàng. Động thái này phản ánh đồng

Vàng tài khoản

(OTC, off - the - floor)

(Exchanges)

 London, Zunch, New York,

 COMEX: lớn nhất về precious

Hong Kong, Singapore, Trung

metal (Mỹ)
 CBOT (Mỹ)

Đông
 Trong hoạt động của thị trường

 TOCOM (Nhật Bản)

vàng vật chất cũng có hoạt

 MCX (Ấn Độ)

động vàng tài khoản => giảm

 DGCX (Dubai)

thiểu chi phí và rủi ro


Xét về nhu cầu vàng thì phải thấy rằng, toàn thế giới đều muốn có
thứ kim loại này và tùy vào mục đích sử dụng mà có những nhu cầu khác
nhau: phục vụ cho hoạt động chế tác trang sức, tích lũy, đầu tư, thanh toán…
Cầu về vàng bao gồm các nhu cầu tiêu thụ như: nhu cầu tích trữ, làm nữ
trang, dùng trong công nghiệp…ngày một tăng làm giá vàng tăng theo. Điều
này thể hiện rõ nét trong chu kỳ kinh doanh vàng đặc biệt của một số nước
như mùa cưới hỏi ở Ấn Độ, dịp tết ở Trung Quốc,…Thêm vào đó, chính vì
loại hàng hoá đặc biệt nên vàng có tính hấp dẫn đối với tất cả mọi người. Ai
cũng muốn sở hữu và tích luỹ chúng vào các mục đích riêng của mình: trang
sức, tích luỹ, đầu tư, thanh toán,… Đối với nền kinh tế đang bất ổn như hiện

Footer Page 24 of 123.


Header Page 25 of 123.
- 16 -

nay, việc đi tìm một công cụ đầu tư và tích trữ an toàn như vàng là điều rất dễ
hiểu, do đó nhu cầu vàng ngày càng gia tăng cao. Hiện tại, nhu cầu vàng đang
được hỗ trợ vững chắc bởi các yếu tố như nhu cầu mua vàng của một số ngân
hàng trung ương nhằm tăng dự trữ vàng; nhu cầu về đầu tư vàng thỏi và đầu
cơ theo chỉ số giá vàng (ETF) và nhất là nhu cầu nắm giữ vàng của các nhà
đầu tư…Tùy vào từng thời điểm mà nhu cầu tăng cao trong những thời kỳ
khác nhau và đôi khi xảy ra cùng lúc, do đó tác động mạnh đến cầu vàng
trong cùng thời điểm. Lượng cầu tăng làm giá vàng tăng và ngược lại.
Yếu tố cung cầu thường không đóng vai trò lớn trong việc quyết định
giá vàng như đối với các loại hàng hóa cơ bản khác, vì lượng vàng trên thế
giới là rất lớn. Ước tính, lượng vàng được nắm giữ trên toàn cầu hiện lên tới
160.000 tấn, nhiều gấp trên 60 lần sản lượng vàng hàng năm của thế giới.
Trong khi đó, vàng không phải là một hàng hóa mất đi theo quá trình tiêu thụ