Header Page 1 of 89.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ BÍCH HẰNG

LèI SèNG TI£U CùC CñA MéT Bé PHËN GIíI TRÎ
VIÖT NAM HIÖN NAY D¦íI L¡NG KÝNH HäC THUYÕT
HµNH VI CON NG¦êI CñA FREUD

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2015

Footer Page 1 of 89.


Header Page 2 of 89.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN THỊ BÍCH HẰNG

LèI SèNG TI£U CùC CñA MéT Bé PHËN GIíI TRÎ
VIÖT NAM HIÖN NAY D¦íI L¡NG KÝNH HäC THUYÕT
HµNH VI CON NG¦êI CñA FREUD

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ....................................................................... 8

1.1. Những nghiên cứu về giới trẻ và lối sống của giới trẻ Việt Nam
trong thời kỳ đổi mới............................................................................. 8
1.2. Tổng quan các nghiên cứu về học thuyết Freud ở Việt Nam .................... 16
1.3. Giá trị tham khảo của các công trình nghiên cứu trong tổng quan
và những vấn đề luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu ................................. 34
CHƯƠNG 2: LỐI SỐNG TIÊU CỰC CỦA MỘT BỘ PHẬN GIỚI TRẺ VIỆT
NAM HIỆN NAY VÀ KHÁI LƯỢC HỌC THUYẾT HÀNH VI
CON NGƯỜI CỦA FREUD ................................................................ 38

2.1. Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay........... 38
2.2. Khái lược học thuyết hành vi con người của Freud ............................. 52
CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON NGƯỜI CỦA FREUD
ĐỂ PHÂN TÍCH NHỮNG BIỂU HIỆN LỐI SỐNG TIÊU CỰC
CỦA MỘT BỘ PHẬN GIỚI TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY ................ 77

3.1. Hành xử bạo lực từ góc nhìn của xung lực bản năng eros và thanatos ........ 78
3.2. Vấn nạn đua xe trái phép từ góc nhìn triết học của tâm lý học đám
đông của Freud .................................................................................... 88
3.3. Đồng tính luyến ái với cách nhìn nhận của Freud .............................. 107
CHƯƠNG 4: GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ TRONG HỌC THUYẾT HÀNH VI CON
NGƯỜI CỦA FREUD VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CÓ TÍNH ĐỊNH
HƯỚNG, NHẰM HẠN CHẾ LỐI SỐNG TIÊU CỰC CHO GIỚI
TRẺ VIỆT NAM HIỆN NAY ............................................................ 116

4.1. Một số giá trị trong học thuyết hành vi con người của Freud ............ 116
4.2. Một số hạn chế trong học thuyết hành vi con người của Freud ......... 125
4.3. Một số giải pháp có tính định hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu


GS

:

Giáo sư

NCS

:

Nghiên cứu sinh

NCKH

:

Nghiên cứu khoa học

Nxb

:

Nhà xuất bản

LGBT

:

Viết tắt tiếng Anh của các từ:

tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam, do UNICEF,
WHO, Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê tiến hành năm 2010

TDĐG

:

Tình dục đồng giới

TLĐĐ

:

Tâm lý đám đông

TP.HCM :

Thành phố Hồ Chí Minh

TS

Tiến sĩ

Footer Page 5 of 89.

:


Header Page 6 of 89.


gậm nhấm tinh thần và thể chất của họ. Có nhiều xu hướng sống khác nhau đang len lỏi
trong mọi thành phần của giới trẻ như: học sinh phổ thông, sinh viên, công nhân, viên
chức, thanh thiếu niên ở thành thị, nông thôn và miền núi. Từ tình trạng lười học tập,

Footer Page 6 of 89.


Header Page 7 of 89.

2

lười lao động tới ăn chơi đua đòi, sống buông thả bản thân, sống thác loạn với các tệ
nạn ma túy, mại dâm, sinh hoạt theo kiểu bầy đàn rồi đi tới tuyệt vọng, bế tắc, mất
phương hướng. Tình dục đồng giới, chuyển giới, thậm chí hôn nhân đồng giới trong
giới trẻ có xu hướng ngày càng gia tăng. Lối sống ích kỷ, thờ ơ, vô cảm, thiếu trách
nhiệm; không quan tâm tới người khác; không quan tâm tới tương lai, vận mệnh đất
nước; không quan tâm tới chính trị, tư tưởng, khác hẳn với tính cách vốn có của thanh
niên trước đây. Tình trạng bạo lực, coi thường pháp luật, tội phạm vị thành niên, tội
phạm học đường ngày càng phát triển và diễn biến phức tạp với nhiều dạng rất nguy
hiểm như hành động của các kẻ sát nhân máu lạnh trẻ tuổi Lê Văn Luyện, Nguyễn
Đức Nghĩa, Nguyễn Hải Dương trong mấy năm gần đây.
Tình hình trên đặt ra cho Đảng và Nhà nước ta nhiệm vụ cấp bách là phải giáo
dục chính trị tư tưởng cho thế hệ trẻ. Cùng với các biện pháp nhằm từng bước đẩy lùi
sự lây lan của lối sống tiêu cực này, nhiều cuộc điều tra xã hội học đánh giá thực trạng,
nhiều nghiên cứu về thanh thiếu niên đã được tiến hành. Việc mổ xẻ tìm nguyên nhân
của hiện tượng này dưới góc nhìn của các lĩnh vực khoa học khác nhau như tâm lý học,
xã hội học, tội phạm học cũng đã có. Tuy nhiên, trước những diễn biến vô cùng phức
tạp với hình thức lan truyền của dạng virus khó kiểm soát, cùng với mối nguy hiểm
như tảng băng trôi, các nghiên cứu đánh giá về thực trạng và nguyên nhân lối sống tiêu
cực của một bộ phận giới trẻ vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Hầu hết các nghiên cứu

được kích hoạt bởi xung lực bên trong của mỗi con người, Freud gọi đó là libido, là
năng lực tính dục nguyên thủy, đó là nguồn gốc dẫn tới mọi hành vi của con người.
Từ libido, Freud đã xác định được hai bản năng đối lập song lại gắn bó với nhau là
eros, được gọi là bản năng sống, đó là những ham muốn, dục vọng và đòi hỏi sự
sinh tồn của con người và thanatos, được gọi là bản năng chết là nguồn gốc dẫn tới
hành vi giận dữ, đập phá, hủy hoại, bạo lực, chém giết bất chấp mọi nguyên tắc, kỷ
cương, luật pháp. Những luận thuyết cơ bản nêu trên cùng với các luận đề quan
trọng của học thuyết Freud như tâm lý đám đông, tình dục đồng giới… đều có thể
vận dụng để lý giải tìm căn nguyên hành vi, lối sống của con người.
Từ góc độ triết học có thể vận dụng học thuyết hành vi con người của Freud
như là một lăng kính để phân tích, nhận diện các hành vi lối sống tiêu cực, suy thoái
đạo đức, ham vật chất, hành xử bạo lực, coi thường pháp luật của một bộ phận giới
trẻ Việt Nam hiện nay.
Khác với cách tiếp cận theo hướng chỉ tìm hiểu từ nguyên nhân ngoại sinh mà
các nghiên cứu hiện nay về lối sống của giới trẻ thường tiếp cận, NCS cố gắng tìm
hiểu nguyên nhân nội sinh, tức là đi tìm hiểu bản năng gốc rễ của mỗi con người hoặc
mỗi nhóm cộng đồng đã hình thành hành vi tính cách của mình để lý giải hành vi lối
sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ.

Footer Page 8 of 89.


Header Page 9 of 89.

4

Tuy nhiên, cũng cần hiểu rõ thêm rằng, bản năng gốc rễ luôn tồn tại tiềm ẩn
trong mỗi con người và là khởi nguồn cho tính cách, hành vi tốt hay xấu của con
người. Ở thời đại nào cũng vậy, con người nói chung và giới trẻ nói riêng, đều bộc lộ
ở các mức độ khác nhau những hành vi tích cực hoặc tiêu cực của mình. Nhưng vào



Header Page 10 of 89.

5

Ba là, từ các luận thuyết, luận đề phù hợp trong học thuyết hành vi con người
của Freud, nhận diện, phân tích, lý giải căn nguyên của một số lối sống tiêu cực của
một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay.
Bốn là, phân tích, chỉ ra những mặt giá trị và mặt hạn chế trong học thuyết
hành vi con người của Freud và đề xuất một số giải pháp có tính định hướng, nhằm
hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1. Đối tượng nghiên cứu
- Lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay, bao gồm
thanh niên và thiếu niên trong độ tuổi học đường.
- Các luận thuyết cơ bản và các luận đề chính của học thuyết Freud được
chọn để phân tích vận dụng.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu những luận thuyết cơ bản của học thuyết hành vi con người của
Freud về vô thức, về cấu trúc bộ máy tâm lý, về libido, về cái ấy, cái tôi, cái siêu
tôi, về bản năng eros và thanatos cùng các luận đề về tâm lý đám đông, về tình dục
đồng giới. Từ đó soi rọi tìm ra căn nguyên hành vi lối sống tiêu cực của một bộ
phận giới trẻ Việt Nam và đề xuất một số giải pháp mang tính định hướng nhằm hạn
chế lối sống tiêu cực của giới trẻ.
- Nghiên cứu tập trung vào lối sống tiêu cực phổ biến của một bộ phận giới trẻ
Việt Nam trong thời kỳ đổi mới. Tuy nhiên, do có nhiều lối sống khác nhau trong đó có
nhiều dạng biểu hiện của lối sống khác nhau và học thuyết Freud lại rất rộng lớn, đề
cập tới nhiều vấn đề, nên luận án chỉ tập trung đi sâu vào ba lối sống tiêu cực điển hình

cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay. Từ đó, nhìn nhận rõ hơn những mặt giá trị
cũng như mặt hạn chế của học thuyết Freud, đồng thời đề xuất một số giải pháp
mang tính định hướng xây dựng môi trường sống lành mạnh, tăng sức đề kháng
cho giới trẻ trong thời kỳ hội nhập quốc tế.
5. ĐÓNG GÓP MỚI VỀ KHOA HỌC CỦA LUẬN ÁN

1. Nghiên cứu xác định được nguyên nhân nội sinh dẫn đến hành vi của một
số lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay, khác biệt với các
nghiên cứu về thanh thiếu niên trước đây chỉ nghiên cứu nguyên nhân ngoại sinh
với các tác động ngoại cảnh.
2. Lần đầu tiên có một nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud để phân tích,
lý giải tâm lý hành vi của lối sống tiêu cực của giới trẻ, khác với các nghiên cứu
trước đây ở Việt Nam chỉ nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud trong văn học
nghệ thuật, tôn giáo, tâm linh, tính cách dân tộc.
3. Làm sâu sắc hơn tính khoa học cho các giải pháp của Đảng và Nhà nước ta
nhằm giảm thiểu lối sống tiêu cực của giới trẻ. Các giải pháp mang tính định hướng
trong luận án, có thể tương tự như các giải pháp hiện có, song nó được xây dựng trên
cơ sở của một học thuyết nổi tiếng về hành vi con người là học thuyết Freud.

Footer Page 11 of 89.


Header Page 12 of 89.

7

6. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN

1. Góp phần nghiên cứu về giới trẻ Việt Nam, trong đó nghiên cứu sâu về
căn nguyên hình thành ba lối sống tiêu cực với những biểu hiện của nó của một bộ

1.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ GIỚI TRẺ VÀ LỐI SỐNG CỦA GIỚI TRẺ
VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Ở mọi giai đoạn của cách mạng Việt Nam, thanh niên là lực lượng xung
kích, luôn đi đầu trong các phong trào và luôn sống theo lý tưởng cách mạng. Trong
công cuộc chống ngoại xâm, giành độc lập và bảo vệ Tổ quốc, đã có hàng triệu
thanh niên Việt Nam lên đường ra trận, dũng cảm chiến đấu, đổ xương máu và hy
sinh tuổi thanh xuân đẹp nhất của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và thống
nhất đất nước. Sau ngày hòa bình lập lại, thanh niên lại là lực lượng tiên phong
trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Có rất nhiều tấm gương thanh
niên tiêu biểu trong lao động sản xuất, làm kinh tế, trong hoạt động văn hóa xã hội,
trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật và trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Các phong
trào Thanh niên tình nguyện, Thanh niên làm theo lời Bác, Thanh niên với biển đảo
quê hương đã thể hiện vai trò và ý chí của giới trẻ muốn đưa đất nước ta tiến kịp với
các nước tiên tiến trên thế giới.
Tuy nhiên, khi đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới, mở cửa, bước vào kinh
tế thị trường và hội nhập quốc tế thì lối sống thực dụng cùng các trào lưu văn hóa,
tư tưởng sống hưởng thụ, sống thác loạn, hành xử bạo lực coi thường pháp luật khác
xa với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta đã len lỏi, xâm nhập vào một bộ phận
không nhỏ giới trẻ nước ta. Bệnh dịch này lan tỏa, lây nhiễm rất nhanh trong giới
trẻ không chỉ thanh niên mà cả thiếu niên còn ngồi trên ghế nhà trường ở khắp mọi
miền đất nước.
1.1.1. Các tổng kết đánh giá về thanh thiếu niên hiện nay
Trong suốt quá trình lãnh đạo, nhất là từ Đại hội lần thứ VI (1986), Đảng ta
luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới công tác thanh niên và giáo dục thanh niên.
Đảng ta nhìn rõ cả mặt tích cực lẫn mặt hạn chế của thanh niên trong thời kỳ hội
nhập. Nghị quyết của các kỳ Đại hội của Đảng, của Đoàn đều khẳng định rằng,

Footer Page 13 of 89.


lối sống, tình trạng tội phạm và tệ nạn xã hội của thanh thiếu niên là bức xúc lớn
của xã hội.
1.1.2. Điều tra xã hội học về thanh thiếu niên
Bước sang thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, khi nước ta hội nhập quốc tế sâu
rộng hơn, khi toàn cầu hóa trở thành xu thế không thể đảo ngược, khi kinh tế và

Footer Page 14 of 89.


Header Page 15 of 89.

10

xã hội Việt Nam có những bước phát triển vượt bậc thì bắt đầu xuất hiện những
vấn đề bức xúc về xã hội nói chung và về thanh thiếu niên nói riêng, đã có một
số cuộc điều tra xã hội học về tình hình thanh thiếu niên. Trước hết, phải kể tới
cuộc điều tra của Ban Tuyên giáo Trung ương và Viện Nghiên cứu Thanh niên
vào năm 2002, có tên là “Điều tra khảo sát về thực trạng văn hóa thanh niên”.
Kết quả cuộc điều tra đã đưa ra các con số về thực trạng và lối sống của một bộ
phận thanh niên vào những năm đầu thế kỷ mới, bao gồm cả mặt tích cực và cả
mặt còn hạn chế. Phạm vi của cuộc điều tra chỉ tập trung vào một nhóm đối
tượng là sinh viên, thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân. Đặc biệt, vào
năm 2003 và năm 2010, tổ chức WHO và UNICEF phối hợp với Bộ Y tế và
Tổng cục Thống kê tiến hành cuộc điều tra xã hội học về thanh thiếu niên trên
phạm vi toàn quốc với quy mô toàn diện và công phu hơn rất nhiều, có tên là
“Cuộc điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam” (Survey
Assessment of Vietnamese Youth - SAVY1) [151].
Trong cuộc điều tra SAVY1 tiến hành từ năm 2001 tới năm 2003, SAVY1
đã thu thập tới 7.584 phiếu điều tra, với nhiều hạng mục khác nhau về thanh thiếu
niên tuổi từ 14 đến 25. Thanh thiếu niên từ 42 tỉnh, thành trên cả nước, bao gồm

ở thành thị và nông thôn, dân tộc thiểu số; chưa kết hôn. Các vấn đề điều tra rất
đa dạng với nhiều góc cạnh cuộc sống như giáo dục, việc làm, tình trạng sức
khoẻ, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và một số vấn đề khác như
HIV/AIDS, sử dụng các chất gây nghiện, tai nạn thương tích, bạo hành gia đình,
sức khoẻ thể chất, sức khỏe tinh thần…[152].
Tại Hội nghị công bố kết quả cuộc điều tra SAVY2, bà Trần Thị Thanh Mai, Vụ
trưởng Vụ Truyền thông Giáo dục, Tổng cục Dân số và Kế hoạch hóa gia đình đánh giá:
Qua kết quả của cuộc điều tra cũng như những quan sát trong cuộc sống hàng
ngày, tôi thấy đa số vị thành niên và thanh niên của ta là tốt. Còn những hiện
tượng vi phạm pháp luật, bất cần đời, phóng túng, bạo lực... chỉ là một tỉ lệ
nhỏ không thể đại diện cho 2,4 triệu vị thành niên và thanh niên.Phần lớn các
em đều có thái độ không chấp nhận những hiện tượng trên [51 ].
Mặc dù SAVY1và SAVY2 đề cập nhiều về các vấn đề y tế, sức khỏe, học
đường, hôn nhân, giới tính, song cũng dành một phần nhỏ cho điều tra về tâm tư
tình cảm, thái độ và hoài bão của thanh thiếu niên trong tình hình hiện nay. Các số
liệu thu được từ hai cuộc điều tra này rất phong phú, có độ tin cậy cao, có giá trị
thực tiễn và khoa học. Đó là nguồn thông tin tư liệu vô cùng quý giá. Tuy nhiên, các
cuộc điều tra xã hội học chỉ cung cấp những thông tin qua con số về thực trạng tình
hình mà chưa đi sâu vào tìm hiểu lối sống, nếp sống của giới trẻ, đặc biệt chưa có
những phân tích, lý giải tìm nguyên nhân dẫn đến lối sống của họ.

Footer Page 16 of 89.


Header Page 17 of 89.

12

1.1.3. Nghiên cứu về thanh thiếu niên và lối sống của thanh thiếu niên
trong thời kỳ đổi mới



Header Page 18 of 89.

13

sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ tới phát triển kinh tế xã hội. Vì vậy, cần thiết phải hoạch
định một chiến lược phát triển con người, bắt đầu từ giới trẻ, cả về thể lực và trí tuệ,
để họ có đủ năng lực đáp ứng với đòi hỏi của phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật
trong giai đoạn công nghiệp hóa đất nước theo hướng hiện đại.
Trong tác phẩm “Tập hợp đoàn kết rộng rãi thanh niên vì mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” của tác giả Vũ Oanh [112] đã nêu lên
truyền thống anh dũng của thế hệ trẻ và kinh nghiệm tập hợp quần chúng, trong đó
có phong trào thanh niên của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn cách
mạng. Đứng trước tình hình mới, cần phát huy thế mạnh của thế hệ trẻ là sự nhiệt
tình, năng động, ham học hỏi, có chí tiến thủ, tạo mọi điều kiện cho họ được tham
gia vào các mặt trận kinh tế - xã hội trong thời kỳ mở cửa.
Ngoài ra, trong giai đoạn này còn có nhiều công trình khác nghiên cứu về
thanh niên. Nhìn chung, các công trình đều tập trung vào việc xác định vai trò và
nhiệm vụ của thanh niên trong giai đoạn đổi mới, mở cửa, đồng thời đề ra đường lối
mang tính chiến lược phát triển toàn diện con người và phương pháp giáo dục rèn
luyện thanh niên đáp ứng với yêu cầu đòi hỏi của thời kỳ mới.
Giai đoạn từ 2000 đến nay
Đây là giai đoạn đất nước ta đang dần dần hội nhập sâu vào kinh tế thế giới.
Các mặt tích cực của hội nhập đã thể hiện khá rõ, các mặt tiêu cực, nhất là các tiêu
cực trong lối sống của giới trẻ cũng đã bắt đầu lộ diện. Các công trình nghiên cứu
về thanh thiếu niên trong giai đoạn này rất phong phú và chuyên sâu hơn giai đoạn
trước, đặc biệt đã có nhiều công trình nghiên cứu về lối sống của thanh thiếu niên
trong thời kỳ đổi mới. Chẳng hạn, Đặng Cảnh Khanh có công trình “Về việc khắc
phục hiện tượng xa lánh của lớp trẻ với văn hóa văn nghệ dân gian truyền thống”

trong thời kỳ mở cửa hội nhập, còn được thể hiện trong tác phẩm “Tính cộng đồng,
tính cá nhân và cái tôi của thanh niên” của Đỗ Long và Phan Thị Mai Hương [102].
Trong tác phẩm này, các tác giả đã phân tích sâu các mặt tích cực của thanh niên là
luôn nhiệt tình, hăng hái tiên phong trong mọi hoạt động và tính đoàn kết, tính cộng
đồng rất cao. Trong mỗi con người thanh niên luôn thể hiện bản lĩnh cá nhân, say
mê sáng tạo, ưa mạo hiểm và thích thể hiện cái tôi. Đồng thời, các tác giả cũng nêu
lên những hạn chế của tính cá nhân và tính thích thể hiện cái tôi của thanh niên, đó
là mầm mống dẫn đến các hành động tiêu cực trong giới trẻ hiện nay.
Trong thời gian này, còn có một số nghiên cứu về thanh niên và lối sống của
thanh niên đựợc thể hiện trong các luận án tiến sỹ, như luận án tiến sỹ tâm lý học
của Nguyễn Ánh Hồng có tên “Phân tích về mặt tâm lý học lối sống của sinh viên
Thành phố Hồ Chí Minh ” [81] ; luận án tiến sỹ xã hội học của Đặng Quang Thành
có tên “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh trong
công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [129].

Footer Page 19 of 89.


Header Page 20 of 89.

15

Đặc biệt, đề tài NCKH cấp nhà nước mã số KX03.16/06-10 “Thực trạng và xu
hướng biến đổi lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập
quốc tế” do Phạm Hồng Tung làm chủ nhiệm [144] có báo cáo tổng hợp rất công phu,
nêu nhiều nét mới và những vấn đề mới được đặt ra về thanh niên. Dựa trên nhiều
nguồn tài liệu khác nhau, với cách tiếp cận đa ngành, sự nghiên cứu nghiêm túc, đề
tài tập trung làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và cách tiếp cận khi nghiên cứu về
thanh niên và lối sống của thanh niên, nêu rõ những xu hướng biến đổi lối sống của
thanh niên trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế. Tác phẩm “Thanh

Tóm lại, các nghiên cứu và điều tra về lối sống của thanh niên nói riêng và
giới trẻ nói chung là khá phong phú, trong đó đưa ra những đánh giá xác đáng về
nhiều mặt tích cực cũng như tiêu cực, chỉ ra những tác động và đề ra một số giải
pháp bồi dưỡng ý thức, tâm lý giúp thanh niên phát huy những mặt tích cực, hạn
chế mặt tiêu cực, giúp họ hình thành nhân cách và năng lực phục vụ cho sự nghiệp
cách mạng trong giai đoạn tới. Bước đầu các nghiên cứu đã phân tích nguyên nhân
dẫn đến những hạn chế tiêu cực trong lối sống của một bộ phân giới trẻ trong xu thế
toàn cầu hóa hiện nay. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mới chỉ đưa ra các nguyên
nhân ngoại cảnh tác động dẫn đến hành vi tiêu cực đó như thiếu sự giáo dục của gia
đình và nhà trường, ảnh hưởng của văn hóa phẩm ngoại lai, của internet… mà chưa
đi sâu vào nội tâm con người, chưa đi sâu vào căn nguyên gốc rễ dẫn đến các hành
vi tiêu cực nói trên. Cụ thể hơn, chưa có một nghiên cứu nào vận dụng học thuyết
Freud, học thuyết nổi tiếng về tâm lý hành vi con người, để phân tích hành vi lối
sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ Việt Nam hiện nay.
1.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HỌC THUYẾT FREUD Ở VIỆT NAM

1.2.1. Sự tiếp nhận và đánh giá chung tình hình nghiên cứu học thuyết
Freud ở Việt Nam
Học thuyết Freud xuất hiện ở châu Âu và Bắc Mỹ từ đầu thế kỷ XX. Điều ngạc
nhiên là một xứ thuộc địa có vẻ như rất xa vời với văn hóa phương Tây, nhất là triết
học phương Tây hiện đại, nhưng ngay từ đầu những năm 40, học thuyết Freud đã có
mặt ở Việt Nam. Năm 1943, Nhà xuất bản Tân Việt, Hà Nội đã xuất bản tác phẩm
nghiên cứu của Tô Kiều Phương, một trí thức người Nam Bộ, với tựa đề “Học thuyết
Freud” [119]. Trong thời gian trên, cùng xuất bản với tác phẩm “Học thuyết Freud”
còn có các tác phẩm khác về triết học phương Tây hiện đại. Một điều đặc biệt là, thuật
ngữ phân tâm học (psychoanalysis) của Freud đã được học giả Tô Kiều Phương dịch ra
tiếng Việt và sử dụng đầu tiên trong nghiên cứu của mình. Thuật ngữ này xuất hiện
cách đây hơn 70 năm, song rất chuẩn xác, sau này cho đến nay, tất cả các nghiên cứu
về học thuyết Freud ở Việt Nam đều dùng thuật ngữ này của Tô Kiều Phương.
Bị gián đoạn bởi thế chiến thứ 2 và kháng chiến chống Pháp, hơn hai mươi

thuyết Freud rất xa lạ với giới trí thức miền Bắc Việt Nam vào thời gian này.
Sau năm 1975, đất nước thống nhất, việc nghiên cứu các trào lưu tư tưởng
triết học phương Tây có phần cởi mở và mạnh dạn hơn. Tuy nhiên, trong khoảng
10, 15 năm đầu, với góc nhìn và cách tư duy định kiến vốn có của nhiều học giả,
các nghiên cứu chỉ tập trung vào việc phê phán các di hại của tư tưởng phương Tây
ở miền Nam Việt Nam. Các nghiên cứu đó đánh đổ đồng học thuyết Freud với chủ
nghĩa thực dụng, chủ nghĩa hiện sinh và giải thích các lối sống gấp, sống kiểu Mỹ
của người dân miền Nam, nhất là thanh thiếu niên trước đây, là chạy theo dục tính
thấp hèn mà chưa thấy các mặt tích cực của học thuyết này.

Footer Page 22 of 89.


Header Page 23 of 89.

18

Năm 1990, sau Nghị quyết số 01-NQ/TW của Bộ Chính trị trong nhiệm kỳ
Đại hội VI về Công tác Văn hoá Tư tưởng thì cách nhìn nhận về triết học phương
Tây, trong đó có học thuyết Freud, đã có những bước đột phá, cởi mở hơn rất nhiều.
Chính vì vậy, triết học phương Tây nói chung và học thuyết Freud nói riêng, được
nhiều người nghiên cứu và có điều kiện lan tỏa, hòa chung vào dòng triết học vốn
có trước đây ở Việt Nam.
Về không khí cởi mở và sự đón nhận tích cực học thuyết Freud cùng với sự
quan tâm nghiên cứu học thuyết này của các học giả Việt Nam trong thời gian qua,
có thể thấy được ở một khối lượng lớn các tác phẩm của Freud và nghiên cứu về
học thuyết Freud được xuất bản. Đã có tới 16 tác phẩm trong tổng số 35 tác phẩm
của Freud được dịch ra tiếng Việt như: Nghiên cứu phân tâm học [35]; Phân tâm
học nhập môn [36]; Nguồn gốc văn hóa tôn giáo [38]; Vật tổ và Cấm kị [37]; Ba
tiểu luận về thuyết tính dục [43]; Luận bàn về văn minh [41]; Các bài viết về giấc

thành sách sau này, có thể thấy các nghiên cứu về Freud là nhiều nhất và rất
phong phú, đa dạng, có thể kể tới như: Nhân học Freud của Đặng Hữu Toàn;
Freud - Nhà Triết học của Đỗ Minh Hợp; Chủ nghĩa Marx – Freud một sự kết
hợp tư tưởng của Marx và S. Freud trong nghiên cứu các vấn đề con người của
Nguyễn Thị Lan Hương; Phân tâm học của Sigmund Freud qua sự kiến giải của
một số nhà tư tưởng nữ quyền đương đại của Nguyễn văn Hòa và Nguyễn Việt
Phương; Đi tìm những nét tương đồng trong tư duy ở một số luận điểm của
Freud và Marx của Nguyễn Thị Bích Hằng; v.v..
Năm 2014, cuốn sách “Nhân học triết học Freud và ảnh hưởng của nó đến
nhân học triết học phương Tây hiện đại” được hình thành từ đề tài NCKH do quỹ
NAFOSTED tài trợ, do Đỗ Minh Hợp chủ biên [86]. Cuốn sách trình bày khá kỹ
nội dung triết học Freud và ảnh hưởng của nó đến các trào lưu nhân học triết học
phương Tây hiện đại.
Về luận án sau đại học, vào năm 1995 có luận án TS. Ngữ văn của
Nguyễn Phúc, Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh có tiêu đề: “Khảo sát
sự du nhập của phân tâm học và chủ nghĩa hiện sinh vào văn học đô thị miền
Nam trước năm 1975” [118]. Luận án có đề cập tới học thuyết Freud cùng với
học thuyết khác, song chỉ ở mức độ khảo sát sự du nhập của các học thuyết này
vào văn học ở miền Nam Việt Nam trước đây. Gần đây nhất, năm 2014, Tạ Thị
Vân Hà bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ Triết học tại Đại học Khoa học Xã
hội và Nhân văn, ĐH Quốc gia Hà Nội có tên: “Tư tưởng Triết học của S.
Freud” [53]. Luận án đã đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống tư tưởng Triết
học của Freud cùng với những đánh giá về ông của các nhà triết học phương Tây
hiện đại. Đây hoàn toàn là một nghiên cứu cơ bản về học thuyết Freud mà không
đề cập tới nghiên cứu vận dụng học thuyết Freud vào thực tiễn. Ở bậc cao học,

Footer Page 24 of 89.


Header Page 25 of 89.

nói gì” cũng là tác phẩm được xuất bản đầu tiên ở Việt Nam, về một học thuyết
phương Tây từ khi có sự đổi mới về công tác Văn hóa Tư tưởng (1990). Sức hấp
dẫn của tác phẩm này chính là ở chỗ D.Stafford-Clrak đã tổng hợp một cách

Footer Page 25 of 89.