ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG HỒNG THÁI

CÁI NHÌN NGHỆ THUẬT VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT
TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NHÀ VĂN
ĐỖ BÍCH THÚY
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số : 60.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ
VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đào Thủy Nguyên

THÁI NGUYÊN - 2016
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN




LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn khoa học: "Cái nhìn nghệ thuật và Thế
giới nhân vật trong truyện ngắn của nhà văn Đỗ Bích Thuý" là của riêng
tôi . Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa
từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác.
Tác giả luận văn

Dương Hồng Thái


5. Phương pháp nghiên cứu ................................ 8
6. Đóng góp của luận văn .................................. 8
7. Cấu trúc của luận văn................................... 8
NỘI DUNG ........................................... 9
Chương 1: QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ HIỆN THỰC VÀ CON
NGƯỜI TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ĐỖ BÍCH THÚY ............ 9

1.1. Nhà văn Đỗ Bích Thúy ................................ 9
1.1.1. Tiểu sử, cuộc đời, con người ........................... 9
1.1.2. Truyện ngắn trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy ............... 11
1.2. Quan niệm nghệ thuật về hiện thực trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy . 14
1.2.1. Hiện thực cuộc sống phong phú ........................ 15
1.2.2. Hiện thực cuộc sống đa chiều, đa diện .................... 17
1.3. Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy . 19
1.3.1. Con người bi kịch ................................. 20
1.3.2. Con người đánh mất nhân cách trước tác động của hoàn cảnh ..... 22
1.3.3. Con người mang những giá trị văn hóa truyền thống ........... 23
Chương 2: CÁI NHÌN NGHỆ THUẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA
ĐỖ BÍCH THÚY ...................................... 27

iii


2.1. Khái niệm “Cái nhìn nghệ thuật” ......................... 27
2.2. Cái nhìn nghệ thuật trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy ......... 29
2.2.1. Cái nhìn hiện thực giàu tính phân tích, giàu giá trị nhân văn ...... 29
2.2.2. Cái nhìn tinh tế, nhạy cảm, giàu chất thơ .................. 35
2.2.3. Cái nhìn sắc sảo trong sự lựa chọn chi tiết điển hình và sự liên
tưởng so sánh bất ngờ thú vị ........................... 40
Chương 3: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ĐỖ

Đỗ Bích Thúy là cây bút sáng tác miệt mài. Trong chặng đường hơn 15
năm sáng tác, nhà văn cho ra đời 13 tập truyện với nhiều thể loại khác nhau, từ
truyện ngắn đến truyện vừa, tản văn, kịch bản phim, truyện cho thiếu nhi và cả
tiểu thuyết lịch sử. Ở thể loại nào, chị cũng ghi được những dấu ấn riêng. Văn
chương của Đỗ Bích Thúy đằm thắm chữ “Tình”. Tình của con người và cảnh
vật được thể hiện qua từng câu chữ, từng trang văn. Đó chính là nét riêng khiến
cho độc giả luôn yêu mến các tác phẩm của chị.
1.2. Trong các sáng tác của Đỗ Bích Thúy, có lẽ thành công hơn cả là thể
loại truyện ngắn. Và như nhà thơ Trần Đăng Khoa có nói: “Truyện chị viết rất
giản dị, nhiều truyện không có cốt hoặc có cốt thì cái cốt truyện cũng rất lỏng
lẻo, mờ nhạt. Bởi thế nên truyện của Đỗ Bích Thúy thường không tóm tắt được,
vì chẳng có gì để tóm tắt. Vậy mà chị vẫn dựng được một tác phẩm hoàn chỉnh,
hấp dẫn trong trẻo và nhói buốt...” [42, tr.8]). Đỗ Bích Thúy là con người có
tính cách trầm lặng, sống nội tâm, vì thế mà truyện ngắn của chị cũng luôn sâu
sắc cả về nội dung và hình thức nghệ thuật. Lời văn của chị rất nhẹ nhàng bình
thản nhưng vô cùng nhức nhối và đặc biệt nó luôn có sức lan tỏa mạnh mẽ
trong tâm hồn người đọc.
1.3. Thi pháp học là một bộ môn nghiên cứu văn học. Đối tượng của thi
pháp học là tính quy luật nội tại của quá trình sáng tạo nghệ thuật văn chương.
Hình thức là phương thức tồn tại và biểu hiện của nội dung. Khám phá hình

1


thức nghệ thuật để nắm bắt nội dung, đi theo con đường của thi pháp, ta sẽ hình
dung được tầm vóc tư duy nghệ thuật của nghệ sĩ, chiều sâu khả năng phản ánh
hiện thực và vẻ đẹp thẩm mĩ của tác phẩm. Chính vì vậy, việc nghiên cứu
truyện ngắn của nhà văn Đỗ Bích Thúy từ góc độ thi pháp: “Cái nhìn nghệ
thuật và Thế giới nhân vật” sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những giá trị hiện
thực và vẻ đẹp thẩm mĩ của truyện ngắn Đỗ Bích Thúy.

về cuộc sống và con người trong cuộc sống hiện đại, một cuộc sống trong
nền kinh tế thị trường đầy những bon chen, thậm chí đã có những sự tha
hóa, đổi thay trong nhân cách của con người, nhưng trên hết nhà văn vẫn
luôn nhìn ra được những vẻ đẹp nhân văn ẩn sâu trong tâm hồn của con
người từ chính những đổi thay đó.
Trong bài báo Từ truyện ngắn của một người viết trẻ đăng trên báo Văn
Nghệ trẻ (số 3/2005) nhà văn Lê Thành Nghị đánh giá về văn phong cách của
Đỗ Bích Thúy một cách khái quát: “Chúng ta sẽ bước vào một không gian lạ,
không gian có núi cao, trời rộng của vùng núi phía Bắc, nơi từ đó nhìn xuống,
dòng sông Nho Quế chỉ còn bé như sợi chỉ dưới chân núi Mã Pí Lèng” [20] .
Một không gian của hoa, lá, rừng… của thiên nhiên Tây Bắc đẹp nao lòng
người đã đi vào trang văn trang thơ của bao thế hệ thi ca. Có rất nhiều nhà văn
sáng tác về đề tài miền núi thành công, Đỗ Bích Thúy sáng tác về miền núi theo
cách của riêng mình. Từ chính sự gắn bó, sự trải nghiệm và từ tình yêu quê
hương xứ sở, và bằng nét tài hoa nghệ sĩ nhà văn thực sự đã khiến cho người
đọc xao xuyến khi khám phá về miền núi qua những trang văn của chị.
Nhà văn Chu Lai - một cây bút kì cựu trong làng văn có bài: Cái duyên
và sức gợi của hai giọng văn trẻ đăng trên tạp chí Văn nghệ Quân đội tháng
7/2001. Ông cho rằng các truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy như những “Món ăn
lạ” đậm chất dân gian của hương vị núi rừng với những nét ăn, nét ở, phong
tục tập quán còn giữ nguyên vẻ hoang sơ thuần phác. Đỗ Bích Thúy viết về
miền núi nói riêng và viết về cuộc sống hiện đại nói chung đều khiến cho người
đọc có cảm giác như được thưởng thức những “Món ăn lạ” vừa nguyên sơ tinh
khiết rất Đỗ Bích Thúy lại vừa thấm đẫm cảm xúc của cuộc sống hiện đại.

3


2.2. Tình hình nghiên cứu về Cái nhìn nghệ thuật và Thế giới nhân vật trong
truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy

thực cuộc sống. Tác giả Nguyễn Văn Thọ trong bài viết Nhà văn Đỗ Bích
Thúy, ở phố nhớ rừng viết: “Dạng văn của Đỗ Bích Thúy ở các truyện ngắn
mang mầu sắc u buồn như điệu khèn Vợ chồng A Phủ năm nào của Tô Hoài,
nhưng lại đầy những chi tiết làm nhiều người ở nhiều vùng đất, kể cả hải ngoại
ấn tượng, như cái thìa gỗ, như tiếng đàn môi và cả những quan sát tinh sát tinh
tế mà chỉ có một trái tim nhạy cảm mới có thể nhận ra”.[ 45]
Nhà văn Trung Trung Đỉnh trong bài viết: Đọc truyện ngắn Đỗ Bích
Thúy in trên báo Văn Nghệ số 5 ra ngày 3/2/2007 đã có cảm nhận khá sâu sắc:
“Đỗ Bích Thúy có khả năng viết truyện về cảnh sinh hoạt truyền thống của con
người vùng cao một cách tài tình. Không truyện nào là không kể về cách sống,
lối sinh hoạt, nết ăn ở, và quang cảnh sinh hoạt lễ hội, phong tục tập quán.
Truyện nào cũng hay, cũng mới, cũng lạ mặc dù tác giả không hề cố ý đưa vào
chi tiết lạ. Thế mà đọc đến đâu ta cũng sững sờ và bị chinh phục bởi những chi
tiết rất đặc sắc chỉ người miền núi mới có” [7]. Giọng văn của Đỗ Bích Thúy
lạnh lùng, trầm mặc như chính con người của chị, thế nhưng đằng sau những
trang văn ấy là một tâm hồn với sự vận động dữ dội. Tả cảnh mà gửi gắm ở đó
biết bao tình. Đỗ Bích Thúy rất có tài trong cách sử dụng ngôn ngữ và cách tạo
tình huống truyện. Chị cũng luôn tạo được những tình huống truyện độc đáo và
hấp dẫn, đặc biệt là những tình huống kể đan xen thời gian quá khứ và hiện tại
luôn bất ngờ và thú vị.
Thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy cũng vô cùng
phong phú, đa dạng và hấp dẫn người đọc. Khi viết về đề tài miền núi, nhà văn
đề cập đến nhân vật người phụ nữ với những số phận bất hạnh và thiệt thòi
trong cuộc sống hay những nhân vật là những con người bị tha hóa trước cám
dỗ của cuộc sống hiện đại… Khi viết về miền xuôi, về cuộc sống đô thị, nhà
văn cũng đi sâu vào khám phá từng ngõ ngách tâm hồn, những rung động nhạy
cảm của con người trước guồng quay bộn bề của cuộc sống… Ở dạng đề tài
nào, nhà văn cũng chinh phục được những độc giả bằng lối viết rất riêng và độc
đáo của mình.
5

6


thế giới nhân vật trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy nhưng chưa có công
trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về cái nhìn nghệ thuật của Đỗ Bích
Thúy. Đặc biệt chưa có công trình nào nghiên cứu sự chi phối của cái nhìn
nghệ thuật với thế giới nhân vật trong truyện ngắn của chị. Thực tế đó gợi cho
chúng tôi lựa chọn đề tài: “Cái nhìn nghệ thuật và Thế giới nhân vật trong
truyện ngắn của nhà văn Đỗ Bích Thúy” để thấy được nhiều cái đẹp cái hay
hơn nữa về văn.
3. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu về vấn đề thi pháp trong truyện ngắn của nhà văn Đỗ Bích
Thuý chúng tôi mong muốn được làm rõ thêm về phương diện Cái nhìn nghệ
thuật và Thế giới nhân vật; đặc biệt là mối quan hệ của hai yếu tố này trong
truyện ngắn của nhà văn. Từ đó, khẳng định phong cách riêng của tác giả và
đồng thời ghi nhận những đóng góp quý giá của nhà văn Đỗ Bích Thúy đối với
nền văn học đương đại nước nhà. Bên cạnh đó cũng khẳng định một hướng tiếp
cận có hiệu quả trong nghiên cứu và thưởng thức văn học Việt Nam hiện đại.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Để phù hợp với mục đích nghiên cứu, luận văn chỉ chủ yếu vào khảo sát
nghiên cứu những đặc điểm về Cái nhìn nghệ thuật và Thế giới nhân vật trong
truyện ngắn của nhà văn Đỗ Bích Thúy.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu vào những tập truyện ngắn:
- Sau những mùa trăng (Tập truyện ngắn, NXB Văn nghệ Quân đội, 2001)
- Những buổi chiều ngang qua cuộc đời (Tập truyện ngắn, NXB Hội
nhà văn, 2003).
- Kí ức đôi guốc đỏ (Tập truyện ngắn, NXB Phụ nữ, 2005).
- Tiếng đàn môi sau bờ rào đá (Tập truyện ngắn, NXB Công an nhân


8


NỘI DUNG
Chương 1
QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ HIỆN THỰC VÀ CON NGƯỜI
TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ĐỖ BÍCH THÚY
1.1. Nhà văn Đỗ Bích Thúy
1.1.1. Tiểu sử, cuộc đời, con người
Nhà văn Đỗ Bích Thúy sinh ngày 13 tháng 4 năm 1975 tại Hà Giang,
quê gốc ở Nam Định. Chị sinh ra và lớn lên trên mảnh đất địa đầu của Tổ quốc,
một địa danh gắn liền với khung cảnh núi rừng Tây Bắc, nơi đã đi vào rất nhiều
những trang thơ, trang văn của các nhà thơ, nhà văn Việt Nam.
Đỗ Bích Thúy là người con của núi rừng mộng mơ, trữ tình nhưng cũng
vô cùng hùng vĩ, dữ dội. Có lẽ vì thế mà thiên nhiên, cuộc sống và con người
nơi đây đã hun đúc cho nữ nhà văn những phẩm chất đáng quý, kiên cường
mạnh mẽ nhưng cũng không kém phần dịu dàng, sâu lắng. Cuộc đời của nhà
văn Đỗ Bích Thúy không phải là một đường thẳng xuyên suốt mà nó đầy sự
biến động. Và con đường tìm đến văn chương của chị cũng là cả một chặng
đường đầy gian nan, thử thách. Tuy quãng đường đó không dài nhưng có nhiều
bước chuyển mình rõ rệt.
Thuở nhỏ Đỗ Bích Thúy từng ước mơ làm cô giáo, nhưng ý định đó
không trở thành hiện thực. Đỗ Bích Thúy học Cao đẳng Tài chính kế toán và
làm kế toán cho báo Hà Giang. Nhưng với niềm đam mê nghệ thuật văn
chương chị chuyển sang viết văn và làm báo. Trong 4 năm lăn lộn với nghề
báo, trèo đèo lội suối đi vào những thung lũng sâu, xa để lấy tư liệu đã giúp nhà
văn hiểu sâu sắc hơn về con người miền núi. Chị được đi nhiều nơi và được
đắm mình trong không gian văn hóa của các dân tộc nên miền núi nên đời sống
miền núi hiện lên trong các sáng tác của chị hấp dẫn đến kì lạ. Hơi thở, màu sắc

khẳng định rằng đề tài miền núi chính là sở trường và cũng là đề tài mang lại
những thành công to lớn cho nhà văn. Đỗ Bích Thúy cũng từng nói: Núi rừng
cho tôi nhiều thứ mà đô thị không có, đặc biệt là với công việc sáng tác. Núi

10


rừng là cảm hứng, là vốn sống, là tư liệu, là không khí, là hơi thở…để tôi có thể
viết về nó…Tôi sẽ mang tất cả những gì có thể về Hà Nội, nhưng có một thứ
tôi biết mình không thể mang được, đó là nỗi nhớ.
Hiện tại nhà văn Đỗ Bích Thúy đang có một cuộc sống hạnh phúc bên
gia đình. Chị cũng luôn bận rộn với công việc và sáng tác văn chương.
Guồng quay của cuộc sống cứ cuốn chị đi nhưng dù vậy thì Đỗ Bích Thúy
vẫn luôn khéo léo sắp xếp công việc một cách khoa học, vì thế mà mọi việc
với chị không hề có áp lực. Chị cũng có quan niệm sống rất riêng, rất bình
dị. Chị luôn nghĩ: cái gì ông trời cho mình thì nhận lấy và tự nhận thấy cuộc
sống đã cho mình nhiều thứ. Ngay cả trong sáng tác văn chương Đỗ Bích
Thúy cũng chưa bao giờ coi đó là việc bắt buộc mà chị hoàn toàn viết vì nhu
cầu nội tâm của chính mình. Ngòi bút cứ thôi thúc muốn được viết và phải
viết, thế nên giọng văn của chị lúc nào cũng chậm rãi, bình tĩnh khiến cho
người đọc cảm nhận được từ trong đó rất nhiều điều. Lúc nào chị cũng lạc
quan yêu đời và dù xuất hiện ở đâu chị cũng phải chuẩn bị cho mình đẹp
nhất có thể. Chị cũng là một người khá kiệm lời, sống nội tâm và sâu sắc, có
lẽ vì thế mà các trang văn của chị cũng rất sâu lắng và đằm thắm. Nỗi nhớ về
quê hương vẫn luôn là gói hành trang mà chị mang theo bên đời để giúp chị
có những thành công trong cuộc sống, đặc biệt là những thành công trong sự
nghiệp sáng tác văn chương của mình.
1.1.2. Truyện ngắn trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy
Sự nghiệp sáng tác nghệ thuật văn chương của Đỗ Bích Thúy đã đi qua
một chặng đường đáng kể. Gần 15 năm kể từ khi chị nhận giải thưởng cao nhất

người phụ nữ miền núi đã được trở đi trở lại trong các sáng tác trước đó của chị
giờ cũng không hề nhàm chán mà vẫn cứ nhức nhối, nhói buốt trái tim người
đọc. Điều đó cho thấy Đỗ Bích Thúy thực sự đã có một sự nghiệp văn chương
không hề nhỏ trong lòng độc giả yêu văn học.
Đỗ Bích Thúy sáng tác nhiều thể loại nhưng thể loại truyện ngắn thực sự
là sở trường và có lẽ cũng là thể loại mà nhà văn tâm đắc nhất. Trong hành trình
sáng tác của mình chị đã xuất bản được rất nhiều tập truyện ngắn đặc sắc như:

12


Sau những mùa trăng, Những buổi chiều ngang qua cuộc đời, Kí ức đôi
guốc đỏ, Tiếng đàn môi sau bờ rào đá, Mèo đen, Đàn bà đẹp…
Đề tài miền núi dù chiếm đa số trong các sáng tác của Đỗ Bích Thúy
nhưng người đọc không thấy nhàm chán mà luôn thấy hấp dẫn, mới lạ. Nội
dung truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy đa dạng và phong phú. Chị đề cập đến
nhiều vấn đề của cuộc sống hiện đại, đặc biệt là cuộc sống của con người trong
thời buổi kinh tế thị trường. Dù họ có vất vả lam lũ nhưng vẫn bộc lộ những
phẩm chất tính cách cao đẹp. Những số phận bi kịch luôn ám ảnh người đọc ở
từng trang viết, và đó thường là số phận của những người phụ nữ miền núi. Nhà
văn từng chia sẻ với bạn đọc: “Mỗi một nhân vật nữ của tôi đều có một số phận
riêng, đều có một gương mặt buồn bã và họ cứ phải chật vật, vất vả mãi để đi
tìm những mảng sáng hiếm hoi cho cuộc đời mình. Người phụ nữ Việt Nam ít
khi được sống cho mình, mà toàn sống cho người khác, lấy niềm vui của người
khác làm lẽ sống cho mình. Và phụ nữ miền núi càng thiệt thòi hơn. Cuộc đời
luôn phải cam chịu nhẫn nhịn và hy sinh” [ 2].
Ngoài ra nội dung truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy còn phản ánh về số
phận của những con người dũng cảm vượt lên hoàn cảnh, những con người dù
trong cuộc sống luôn bộn bề đầy vất vả lo toan nhưng vẫn tỏa sáng lòng nhân
hậu, lòng vị tha. Vì thế mà ấn tượng đậm nhất của người đọc là truyện của chị

Mỗi nhà văn đều có một quan niệm nghệ thuật riêng. Quan niệm nghệ thuật
đó chi phối và định hướng cho quá trình sáng tác cụ thể của nhà văn. Nhà văn Đỗ
Bích Thúy cũng có quan niệm nghệ thuật riêng trong sáng tác của mình, chính
quan niệm nghệ thuật riêng đó làm nên “bộ mặt văn chương” riêng của nhà văn.
Những quan niệm và nhận thức đúng đắn sâu sắc về hiện thực và con người đã
được chị biểu hiện rất rõ qua các tác phẩm văn học của mình.
Bàn về vấn đề quan niệm nghệ thuật nhà văn Lê Minh Khuê từng nói:
“Nhà văn thế hệ trước viết dưới một ánh sáng vĩnh cửu. Họ nghĩ đến một sự
khẳng định, một vị trí tất yếu trong tương lai. Còn mình chỉ viết cho giây phút
này, cho ngày hôm nay. Viết cũng như là sống vậy. Biết ngày mai người ta có
đọc mình hay không? Nhà văn trước kia có thể viết rồi cất vào ngăn kéo và hy
vọng giá trị của nó trong tương lai. Còn mình viết ra, chỉ mong có bạn bè thân
14


thiết, con mình đọc, tại thời điểm này, là thắng rồi. Làm sao bắt số đông phải
quan tâm đến mình được?”. Và theo bà “việc viết xuất phát từ nhu cầu tự thân.
Và người đọc tiếp nhận được một điều gì đó, gọi là… thông điệp chẳng hạn, thì
tôi xem đó như một sự đồng cảm” [49].
Quan niệm nghệ thuật của nhà văn Lê Minh Khuê bộc lộ sự chân thành
trong cách cảm cách viết của bà về cuộc sống về con người. Điều này có sự
tương đồng với quan niệm của nhà văn Đỗ Bích Thúy. Chẳng cần phải đòi hỏi
sẽ phản ánh được những gì, sẽ đạt được những gì sau những trang viết, mà tất
cả đều xuất phát từ trái tim, từ tình cảm chân thành của người cầm bút với cuộc
đời. Chính vì vậy những tác phẩm của hai nữ nhà văn tài hoa đã được khẳng
định đúng giá trị đích thực của nó đó là “làm cho người ta tha thứ cho nhau,
thương yêu nhau hơn, sống hòa bình hơn”[ 23].
1.2.1. Hiện thực cuộc sống phong phú
Nhà văn Đỗ Bích Thúy sáng tác văn chương từ sớm và cũng có những
thành công từ sớm. Qua những tháng năm vất vả ngược xuôi, sống, làm việc và

trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy. Những chàng trai cô gái từ miền xuôi lên
“cắm bản” dạy chữ cho đồng bào; phong trào xây dựng bản làng văn hóa mới;
điện về thị trấn mới hình thành; làng quán và cả những tệ nạn xã hội … Tất cả
đã được hiện hình và có những tác động lên nếp sống nếp nghĩ trầm tĩnh bao
đời của những con người vùng cao. Thị trấn, Ngoài cửa trời chưa sáng, Mặt
trời lên - quả còn rơi xuống, Con dê bốn mắt…là những truyện miêu tả khá
sinh động về những chuyển đổi đó.
Những trang viết của Đỗ Bích Thúy luôn mang đậm hơi thở của hiện
thực cuộc sống vùng cao từ khung cảnh thiên nhiên, đời sống sinh hoạt đến tâm
hồn, nếp nghĩ suy của con người qua giọng văn bình dị nhưng đầy sức lôi cuốn,
đặc biệt là ở cách sử dụng ngôn ngữ ví von, so sánh giàu biểu tượng-một đặc
trưng trong tư duy của người miền núi. Mảnh đất Hà Giang với núi rừng làng
bản hùng vĩ nên thơ, những chàng trai cô gái với nụ cười rạng rỡ trong những
phiên chợ rộn ràng, những đêm trăng nồng nàn hò hẹn có tiếng đàn môi réo rắt
gọi mời, cả những cố gắng khát vọng của những con người muốn nâng niu gìn

16


giữ những vẻ đẹp của quê hương, gìn giữ những giá trị truyền thống của dân
tộc tất cả đều đi vào những trang văn của Đỗ Bích Thúy hồn nhiên, gợi cảm…
Nó tạo nên sức hấp dẫn, nét riêng độc đáo trong ngòi bút của nhà văn nữ trẻ tài
hoa của núi rừng Tây Bắc.
Không chỉ miêu tả về hiện thực miền núi, Đỗ Bích Thúy cũng có những
trang viết về hiện thực miền xuôi, về cuộc sống đô thị hiện đại. Những đổi mới
trong tư duy của con người nhằm bắt kịp với với xu hướng hiện đại hóa của đất
nước đã xuất hiện những vấn đề phức tạp ngay cả ở chính bản thân của mỗi con
người. Những truyện ngắn như: Đàn bà đẹp, Trong đám đông có một ánh
mắt… là những truyện ngắn như thế. Nhà văn nói về hoàn cảnh của những
người phụ nữ trong cuộc sống hiện đại. Người đọc như thấy thấp thoáng có

Người đọc bắt gặp những nhân vật trong truyện ngắn của chị như người
mẹ già (Tiếng đàn môi sau bờ rào đá), Súa (Lặng yên dưới vực sâu), Người
chị dâu (Sau những mùa trăng), Người mẹ chồng (Chiếc hộp khảm trai),
Nhân vật Nàng (Đàn bà đẹp)…là hình ảnh của những người phụ nữ có cuộc
đời nhiều vất vả, bất hạnh nhưng tốt bụng, giàu lòng vị tha, khao khát tình yêu
và hạnh phúc. Nhà văn viết về những người phụ nữ ấy với một tình yêu thương,
lòng cảm thông và sự chia sẻ sâu sắc, đồng thời ngợi ca những phẩm chất nhân
cách đáng quý, đáng trân trọng của họ. Bên cạnh đó, những nhân vật như Thò
(Mèo đen), Đứa gái lớn (Khách quý)…là những nhân vật đáng phê phán, đáng
lên án, những nhân vật bộc lộ những mặt khuất tối của cuộc sống. Họ không
vững vàng để vượt qua được những cám dỗ của cuộc đời và rồi tự đẩy mình
vào những bước đường cùng không có lối thoát.
Như vậy có thể nói, quan niệm nghệ thuật về hiện thực cuộc sống của
nhà văn Đỗ Bích Thúy khá phong phú và đa dạng. Tuy tập trung chủ yếu vào
đề tài miền núi, về cuộc sống của con người miền núi nhưng đằng sau đó vẫn là
những hiện thực về cuộc sống nhiều phức tạp, đa sự của con người trong thời
hiện đại nói chung. Ngòi bút của nhà văn đi sâu vào khai thác những hiện thực
cuộc sống đó để giúp cho người đọc nhận thức được cuộc sống ở góc độ đa
chiều nhằm mục đích hướng tới những giá trị chân, thiện, mĩ đích thực của con
người trong thời đại mới.
18


1.3. Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy
Chúng ta đều biết “Văn học là nhân học”, là nghệ thuật miêu tả biểu
hiện con người. Con người là đối tượng chủ yếu của văn học, là nơi bắt đầu của
mọi sự khám phá của văn học. Bởi vì thông qua việc xây dựng hình tượng con
người, nhà văn đã thể hiện mọi suy nghĩ của mình về thế giới xung quanh.
Có thể nói con người là trung tâm của mọi hoạt động trong cuộc sống,
thông qua con người nhà văn phản ánh cuộc sống. Có những con người cô đơn,

hình tượng nhân vật rất đẹp, rất điển hình. Những nhân vật trong các tác phẩm
của ông như anh hùng Núp trong tác phẩm Đất nước đứng lên hay nhân vật
TNú trong tác phẩm Rừng xà nu đều được lấy từ nguyên mẫu có thực trong
cuộc sống, nhưng với giọng điệu ngợi ca và nghệ thuật xây dựng hình tượng
nhân vật điển hình theo xu hướng lí tưởng hóa, các tác phẩm đó thực sự đã gợi
lại trong tâm trí người đọc không khí của thời đại chiến đấu đầy oanh liệt và vẻ
vang của dân tộc. Hòa bình lập lại, con người trong cuộc sống hiện đại với biết
bao nhiêu những bộn bề lo toan, con người vì thế mà bộc lộ rõ nét cả những
mặt tốt, mặt xấu. Hình tượng nhân vật không còn đẹp một vẻ đẹp hoàn hảo và
không được uốn theo tinh thần ngợi ca nữa, mà có cả những điều phê phán,
những điều đáng lên án trong cuộc sống. Chẳng hạn trong tác phẩm Mùa lá
rụng trong vườn của nhà văn Ma Văn Kháng, cuộc sống của các nhân vật trong
một gia đình hiện đại như một xã hội thu nhỏ với những con người mang những
phẩm chất tính cách khác nhau đã được nhà văn phản ánh sâu sắc trong tác
phẩm. Có những người giữ được những nét văn hóa truyền thống của dân tộc;
có những người nhân cách bị tha hóa trước những cám dỗ của cuộc sống hiện
đại; có những con người giàu lòng vị tha nhân hậu, có những con người xấu xa
tệ bạc…Tất cả được tác giả dựng lên trong tác phẩm khiến cho người đọc có
nhiều những cung bậc cảm xúc khác nhau để có thể soi chiếu vào bản thân
mình một cách sâu sắc.
1.3.1. Con người bi kịch
Nhà văn Đỗ Bích Thúy sáng tác văn chương theo nhu cầu nội tâm, vì nhu
cầu nội tâm của mình. Cuộc sống muôn hình vạn trạng nhưng không bao giờ

20