B N CAM K T
Tên tác gi : Nguy n Th Thu Bình
H c viên cao h c: 22V21
Ng

ih

ng d n khoa h c: PGS. TS Hoàng Minh Tuy n, PGS. TS Ngô Lê Long

Tên đ tài lu n v n: “ ng d ng mô hình toán d báo dòng ch y l trên l u v c
sông Ơ”.
Tác gi xin cam đoan đ tài lu n v n đ

c làm d a trên s li u, t li u thu th p đ

c

t ngu n th c t …đ tính toán ra các k t qu , t đó mô ph ng đánh giá đ a ra nh n
xét. Tác gi không sao chép b t k m t lu n v n ho c m t đ tài nghiên c u nào tr

c

đó.
Tôi xin cam đoan, m i s giúp đ cho vi c th c hi n lu n v n này đư đ
các thông tin trích d n trong lu n v n đư đ

c ghi rõ ngu n g c.
Tác gi lu n v n

Nguy n Th Thu Bình



ng công tác t i Trung tâm D báo Khí t

ng th y v n Trung

ng,

ch nhi m đ tài c p B “Nghiên c u xây d ng công ngh nh n đ nh l l n và dòng
ch y mùa c n trên l u v c sông H ng nh m nâng cao hi u qu v n hành liên h ch a“
đư h tr s li u khí t
ph

ng th y v n, s li u v n hành h , h

ng d n tìm hi u các

ng pháp trong d báo l hi n nay, thi t l p mô hình th y v n HECHMS, v n hành

h HECRESSIM và ng d ng ph

ng pháp mô hình toán trong d báo l sông à.

Tác gi xin bày t lòng bi t n sâu s c và trân tr ng t i 2 th y PGS. TS Hoàng Minh
Tuy n, PGS. TS Ngô Lê Long đư ch b o, h

ng d n và giúp đ tác gi r t t n tình

trong su t th i gian th c hi n và hoàn thành lu n v n.
Tác gi xin g i l i c m n đ n Phòng
Tài nguyên n

hoàn thi n h n.
Tác gi xin chân thành c m n!
ii

c


M CL C
CH

NG 1. T NG QUAN D

BÁO DÒNG CH Y L ........................................3

1.1 T ng quan tình hình nghiên c u d báo l trên th gi i ................................. 3
1.2 T ng quan tình hình nghiên c u

Vi t Nam v d báo dòng ch y l ........... 5

1.3 Các ph

ng pháp d báo l ............................................................................... 9

1.3.1 Ph

ng pháp xu th ........................................................................................9

1.3.2 Ph

ng pháp m c n

I M

A LÝ T

NHIểN VÀ M A L

L U V C SÔNG

À .................................................................................................................................19
2.1 i u ki n đ a lý t nhiên l u v c sông Ơ ...................................................... 19
2.1.1 V trí đ a lý....................................................................................................19
2.1.2

c đi m đ a hình và đ t đai ........................................................................20

2.1.3

c đi m khí h u ..........................................................................................21

2.2

c đi m th y v n ............................................................................................. 21

2.2.1 M ng l

i sông ngòi.....................................................................................21

2.2.2 Các đ c tr ng th y v n .................................................................................22
2.2.3



ng dòng ch y) theo th ng kê xác

su t .........................................................................................................................73
3.2.3 K t qu d báo dòng ch y th nghi m b ng mô hình HEC-HMS và HECRESSIM .................................................................................................................76
K T LU N VÀ KI N NGH .....................................................................................89
PH L C .....................................................................................................................92

iv


DANH M C B NG BI U
B ng 2-1 Phân b di n tích l u v c sông à ................................................................ 21
B ng 2-2 Các sông nhánh c p 1 chính c a c a sông à trên lưnh th Vi t Nam ........22
B ng 2-3 M t s đ c tr ng th y v n l u v c sông à .................................................23
B ng 2-4

c tr ng dòng ch y trên sông à ................................................................ 24

B ng 2-5 Thông s k thu t nhà máy th y đi n Hòa Bình ...........................................28
B ng 2-6 Thông s k thu t nhà máy th y đi n S n La ...............................................29
B ng 2-7 Thông s k thu t nhà máy th y đi n B n Chát............................................30
B ng 3-1 B ng phân chia l u v c .................................................................................48
B ng 3-2 Th ng kê tình hình tài li u thu th p ph c v nghiên c u .............................. 49
B ng 3-3 Tr ng s tr m m a s d ng trên l u v c b ph n sông à ..........................51
B ng 3-4 B thông s c a mô hình HEC-HMS cho t ng l u v c b ph n ..................52
B ng 3-5 B thông s c a mô hình Hec cho t ng đo n sông .......................................52
B ng 3-6 K t qu hi u ch nh theo ch tiêu Nash và sai s đ nh l cho các ti u l u v c
.......................................................................................................................................59
B ng 3-7 K t qu ki m đ nh n m 2014 .........................................................................63

ng dòng ch y d báo đ n h Hòa Bình ..........................................83

B ng 3-18 B ng c p nh t s li u t i th i đi m phát báo đ d báo đ n h Hòa Bình ..83
B ng 3-19 L u l

ng dòng ch y d báo đ n h Hòa Bình ..........................................87

B ng 3-20 Ch tiêu đánh giá k t qu d báo th nghi m tr n l n m 2015 đ n h th y
đi n Hòa Bình b ng mô hình HEC-RESSIM ................................................................ 87

vi


DANH M C CÁC HÌNH NH
Hình 2-1 S đ l u v c sông à (đo n thu c Vi t Nam) .............................................19
Hình 2-2 S đ h th ng trên l u v c sông à ............................................................. 27
Hình 2-3 S đ nghiên c u tóm t t ...............................................................................31
Hình 2-4 Bi u đ m a ...................................................................................................35
Hình 2-5 C u trúc mô hình Hec-ressim.........................................................................44
Hình 3-1 S đ h th ng l u v c nghiên c u ............................................................... 49
Hình 3-2 K t qu hi u ch nh mô hình tr m M

ng Tè n m 2011 ................................ 53

Hình 3-3 K t qu hi u ch nh mô hình tr m M

ng Tè n m 2013 ................................ 53

Hình 3-4 K t qu hi u ch nh mô hình tr m N m Giàng n m 2011 .............................. 54
Hình 3-5 K t qu hi u ch nh mô hình tr m N m Giàng n m 2013 .............................. 54

Hình 3-21 Minh h a mô ph ng cho công trình h ch a Lai Châu ............................... 69
Hình 3-22 Minh ho thi t l p ph

ng án v n hành h ch a th y đi n Lai Châu ........70

Hình 3-23 Minh h a mô ph ng cho công trình h ch a S n La ...................................70
Hình 3-24 Minh ho thi t l p ph

ng án v n hành h ch a th y đi n S n La ...........71

Hình 3-25 Minh h a mô ph ng cho công trình h ch a B n chát ................................ 71
Hình 3-26 Minh ho thi t l p ph

ng án v n hành h ch a th y đi n B n Chát ........72

Hình 3-27 Minh h a mô ph ng cho công trình h ch a Hòa Bình ............................... 72
Hình 3-28 Dòng ch y d báo đ n h ch a S n La t i th i đi m 24h ...........................79
Hình 3-29 Dòng ch y d báo đ n h ch a S n La t i th i đi m 48h ...........................79
Hình 3-30 Dòng ch y d báo đ n h ch a S n La t i th i đi m 72h ...........................80
Hình 3-31 Dòng ch y d báo đ n h ch a S n La t i th i đi m 96h ...........................80
Hình 3-32 Dòng ch y d báo đ n h ch a S n La t i th i đi m 120h .........................81
Hình 3-33

ng quá trình gi a dòng ch y th c đo và dòng ch y d báo đ n h S n

La ...................................................................................................................................81
Hình 3-34 Dòng ch y d báo đ n h ch a Hòa Bình t i th i đi m 24h .......................84
Hình 3-35 Dòng ch y d báo đ n h ch a Hòa Bình t i th i đi m 48h .......................84
Hình 3-36 Dòng ch y d báo đ n h ch a Hòa Bình t i th i đi m 72h .......................85
Hình 3-37 Dòng ch y d báo đ n h ch a Hòa Bình t i th i đi m 96h .......................85

Nghiên c u nâng cao kh n ng d báo l có ý ngh a to l n trong vi c v n hành hi u
qu các h ch a và phòng ch ng l gi m nh thi t h i do thiên tai gây ra.
L u v c sông
h

à là ph l u l n nh t c a sông H ng, có ch đ l khá ph c t p, nh

ng l n đ n s phát tri n kinh t xã h i c a vùng đ ng b ng sông H ng. Nhi u gi i

pháp công trình và phi công trình đư đ
nh h

c ng d ng nh m gi m nh nh ng thi t h i,

ng c a l nh : xây d ng h th ng đê, h ch a, phân ch m l , quy ho ch phòng

ch ng l , h th ng d báo, c nh báo trên toàn l u v c.
Hi n nay, trên l u v c sông

à g m có các công trình h ch a th y đi n l n nh S n

La, Hòa Bình, B n Chát, Lai Châu đư và s p đi vào ho t đ ng. H th ng h ch a đa
m c tiêu này đóng góp t tr ng l n v s n l

ng đi n trong h th ng đi n Qu c gia

c ng nh đóng vai trò quan tr ng trong vi c tham gia c t l và c p n

c cho h du


ng qu c gia, phòng


2. M c đích c a đ tài
Nghiên c u ng d ng mô hình toán v n hành đi u ti t h ch a và d báo dòng ch y l
trên l u v c sông à nh m h n ch , gi m thi u thi t h i do l gây ra.
3.

it

ng và ph m vi nghiên c u

a.

it

ng nghiên c u

H th ng các h và dòng ch y l trên l u v c sông à.
b. Ph m vi nghiên c u
Toàn b l u v c sông

à đ n đ p th y đi n Hòa Bình. Th i gian mùa l t tháng VI

đ n tháng X.
4. Cách ti p c n và ph

ng pháp nghiên c u

a. Cách ti p c n:

c nghiên c u tr

c đây c a các tác gi , c quan và t ch c khác.

Nh ng k th a nh m m c đích k t qu tính toán phù h p v i th c ti n c a vùng
nghiên c u.

2


CH

NG 1. T NG QUAN D

BÁO DÒNG CH Y L

1.1 T ng quan tình hình nghiên c u d báo l trên th gi i
Nghiên c u d báo l trên th gi i hi n nay đư và đang nh n đ
nhi u nhà khoa h c, đ c bi t là v n đ nâng cao ch t l
ngh d báo nghi p v đư và đang đ

c s quan tâm c a r t

ng d báo, r t nhi u công

c phát tri n d a trên s k t h p các mô hình

th y v n, th y l c. Nhi u mô hình đư đ

c xây d ng và áp d ng cho d báo h ch a,

Bangladesh và Indonesia. Hi n nay công ty t

v n CTI c a Nh t B n đư mua b n quy n c a mô hình, th c hi n nh ng c i ti n đ mô
hình có th phù h p v i đi u ki n th y v n c a Nh t B n. Wallingford k t h p v i
Hacrow đư xây d ng ph n m m ISIS cho tính toán d báo l và ng p l t. Ph n m m
bao g m các mô đun: Mô hình đ

ng đ n v tính toán và d báo dòng ch y t m a;

mô hình ISIS tính toán th y l c, d báo dòng ch y trong sông và c nh báo ng p l t.
Ph n m m này đư đ

c áp d ng khá r ng rãi

d ng cho sông Mê Kông trong tr
ch trì th c hi n

nhi u n

ng trình S d ng N

Vi t Nam. Mô hình ISIS đ

c trên th gi i, đư đ

c áp

c do y h i Mê Kông Qu c t

c s d ng đ tính toán trong d án

Mô hình đư đ
d ng

ng trình d báo l t m a và di n toán l trong sông.

c áp d ng r t r ng rãi trên th gi i.

Indonesia, Thái Lan và

Châu Á, mô hình đư đ

Vi t Nam. G n đây, mô hình đ

tri n thành HMS có giao di n đ h a thu n l i cho ng
- Trong m t nghiên c u v h th ng d

báo l

c áp

c c i ti n và phát

i s d ng.
cho sông Maritsa và Tundzha,

Roelevink và c ng s đư k t h p s d ng mô đun m a – dòng ch y Mike 11-NAM và
mô đun th y l c Mike 11-HD đ ti n hành d báo. Các mô hình này đư đ

c hi u



du l u v c sông Colorado g m 7 h ch a n i ti p. Mô hình d báo l cho vùng này
đ

c s d ng đ ra các quy t đ nh v n hành trong su t th i k l , mô hình bao g m 2

mô đun chính là mô đun qu n lý d li u và mô đun đi u khi n l s d ng mô hình
m a-dòng ch y, mô hình DWOPER và GATES.
- C c công binh Hoa K phát tri n h mô hình h HEC: mô hình th y v n HEC-RASS
tính toán d báo dòng ch y t m a, mô hình th y l c HEC-HMS di n toán dòng ch y,
HEC-RESSIM đi u ti t h ch a phân ph i dòng ch y
4


- Vi c nghiên c u môi tr

ng Stockholm (SEI)- Th y

i n đư phát tri n mô hình

WEAP tính toán cân b ng gi a các nhu c u c a các d ng s d ng n
n

c t các công trình c p n

ng m, n

c, v i ngu n n

c phân b ngu n


t ng

ng gi i h n m a hi u qu sinh l đ

c xác đ nh tr

v c. H th ng này ch a tính t i đi u ki n m t đ m l u v c, nh h

ng m a

c cho t ng l u
ng c a đ a hình,

tình tr ng m, hi n tr ng l c a l u v c nên đ chính xác không cao, ch có tính c nh
báo xác su t có kh n ng x y ra l trên l u v c sông l n.
- Vi n Nghiên c u Công chính Nh t B n (Public Works Research Institute, PWRI)
đ

c xây d ng t n m 2007 H th ng phân tích d báo l s d ng s li u m a v tinh

(Integrated Flood Analysis System, IFAS). H th ng này có s d ng s li u

cl

ng

m a t v tinh ho c m a b m t làm đ u vào; phân tích, tính toán dòng ch y trên c
s mô hình th y v n thông s phân ph i PWRI; thi t l p mô hình tính toán m a rào
dòng ch y d a trên c s s li u GIS, vi n thám nh đ a hình, s d ng đ t, lo i đ t,


- Trung tâm D

báo Khí t

ng th y v n Trung

ng đang

ng d ng mô hình

MARINE đ tính toán d báo ng n h n dòng ch y l Sông à.
- D án phân l và phát tri n th y l i l u v c sông C do Hà Lan tài tr s d ng mô
hình ISIS đ tính toán.
- Tính toán d báo và v n hành h th ng h ch a s d ng ph n m m DK11 c a GS.TS
Hà V n Kh i đ

c th c hi n b i b môn Th y v n và tài nguyên n

c tr

ng

ih c

Th y L i n m 2013.
Bên c nh đó, d báo th y v n còn đ

c th c hi n trên c s c a ph



c trong

ng trình h i

quy.
- D báo kéo dài (m r ng): S d ng k t qu c a d báo h n ng n trong 1 - 2 ngày
đ u, t ngày th 3 đ n ngày th 5 s d ng ph

ng pháp phân tích th ng kê, xây d ng

m i quan h c a các đ c tr ng dòng ch y 3 ngày cu i v i l
và l

ng tr n

c trong sông

ng m a d báo. T ng h p k t qu , ra b n tin d báo các đ c tr ng dòng ch y

trong th i k 5 ngày t i.
- S d ng mô hình TANK k t h p Muskingum xây d ng ph n m m d báo quá
trình m c n

c, l u l

ng 5 ngày (v i th i đo n tính toán 6h) cho các tr m chính trên

h th ng sông H ng và sông Thái Bình. L
Mô hình này đang đ

ch y đ t trung bình kho ng 65% và gi m r t nhanh khi t ng th i gian d ki n. Nhìn
chung ch a đáp ng đ
tài: “

-

c yêu c u c a công tác đi u hành h th ng h ch a hi n nay.

ng d ng m t s mô hình thích h p đ d báo l th

ng l u h th ng

sông Thái Bình” ( Nguy n Lan Châu)
Trên c s phân tích các hình th th i ti t gây m a và ch đ n
sông Thái Bình ( sông C u, sông Th
mô hình TANK, NAM và ph

cl

th

ng l u

ng, sông L c Nam) đư nghiên c u ng d ng các

ng pháp h i quy b i đ tính toán và d báo quá trình

dòng ch y l t i Thái Nguyên trên sông C u, Ph L ng Th

ng trên sông Th


ng, Thu B n, Trà Khúc, Kôn,

ng pháp h i quy t ng b

c, th ng kê khách quan,

nh n d ng v i các y u t m a, nhi t đ , b c h i, ENSO, áp cao Thái Bình D
Mô hình đang đ
Khí t
-

ng…

c ng d ng t i Phòng D báo Th y v n B c B , Trung tâm D báo

ng Th y v n Trung

ng.

tài:” Nghiên c u Xây d ng ph

máy vi tính” (TS.

à

ng Ng c T nh,

ng án d báo h n ng n l mi n Trung trên
tài NCKH T ng c c khí t

ng t v i nh ng tr n l

trong quá kh , c nh báo đ nh l theo quan h v i các y u t khí t
n

c l theo các ph

ng trình h i quy nhi u bi n, m c n

đ nh l ho c bi n đ l v i l

ng m a, m c n

ng án

ct

ng, d báo m c

ng ng hay quan h

c chân l . Các ph

ng án này đ

c

c p nh t và b sung theo chu i s li u t 1975 đ n 1999 cho khu v c mi n Trung.
tài : “Nghiên c u nh n d ng toàn di n v l , d báo, ki m soát vƠ thoát l



NCKHCN c p B , n m 2006)
ng d ng thành công mô hình MARINE vào d báo dòng ch y l trên l u v c sông
à đ n h Hòa Bình, mô hình Tank d báo l sông Lô, sông Thao và mô hình th y l c
IMECH-1D (do Vi n c xây d ng) d báo l h l u sông H ng. H th ng mô hình đư
đ
-

c s d ng trong nghi p v d báo.
tài: ”Xây d ng công ngh tính toán d báo l l n trên h th ng sông H ng-

Thái Bình” (TS. Tr n Th c,

tài NCKH c p B , n m 2005).

tài đư ng d ng đ u tiên b mô hình NAM_Mike 11 c a DHI trong d báo l l n
trên h th ng sông H ng tr

c 48 gi .

8


tài “Nghiên c u công ngh d báo l trung h n k t n i v i công ngh đi u

-

hành h th ng công trình phòng ch ng l cho đ ng b ng sông H ng-sông Thái
Bình” (TS. V Minh Cát,
th


th y v n là công vi c r t khó, nó đòi h i ng

i làm công vi c này không ch thành

th o nghi p v mà ph i có ki n th c v các ngành liên quan nh đ a lý, khí t

ng,

th y l c, toán, máy tính… và v n d ng m t cách linh ho t sáng t o trong vi c suy
đoán, l a ch n giá tr d báo.
Hi n nay, có nhi u ph
th , ph

ng pháp d báo l khác nhau, bao g m: ph

ng pháp m c n

c, l u l

pháp phân tích th ng kê, ph
1.3.1 Ph

c trong sông. Ph

ng pháp l

ng tr , ph

ng

C s khoa h c c a ph
n

ng t

ng pháp xu

ng pháp xu th ch c n s d ng

ng d báo r t đa d ng cho nên đ n nay v n

c s d ng trong nhi u l nh v c khác nhau. Do đó ph
9

ng pháp này thích h p


v i các y u t d báo có pha thay đ i ch m, ch ng h n l t i h l u các sông l n, d
báo t t cho t ng nhánh l .
Nh

c đi m c a ph

pha n

ng pháp:

i v i nh ng vùng chuy n ti p gi a pha n

c xu ng, nh ng vùng có pha thay đ i l n, n u dùng ph

nhi u, th

c

ng t

i ít b

nh h

h l u. M i t

ng gia nh p đáng k

ng l u.

ng pháp này ch dùng t t đ i v i đo n sông có đ d c

ng c a thu tri u hay n

ng pháp:

c v t, các tr m trên không quá
i.

i u ki n quan tr ng khi áp d ng ph

đo n sông không nhánh đư khó, xác đ nh

ng pháp l u

đây là m t trong hai cách gi i g n đúng cho h ph

Ph

c

ng ng là ph i tính đúng th i gian ch y truy n. Vi c xác đ nh th i gian ch y

ch u nh h

này ng

c đo

ng quan gi a m c n

ng ng v i th

ng ch m t hay hai tr m trên và m t tr m d

h n và luôn có sai s . Tr

1.3.3 Ph

ng pháp dùng m c n

ng pháp: Các thông s có th xác đ nh d dàng b ng đ th và b ng

c đi m c a ph



c

ng tr thay cho ph

s này thì ta có th tính toán đ

ng pháp

ng trình liên

ng trình đ ng l c.

ng tr : W=f(Qd,Qtr) bi u th quan h gi a l

ng ch y vào Qtr l u l

ng trình Saint-Vernant,

ng tr c a đo n sông

ng ch y ra Qd. N u xác đ nh đ

c giá tr l u l

10

c quan h hàm

ng ch y ra t i cu i th i đo n Qd2 khi


ng pháp: Ph

ng pháp này đ n gi n, d tính toán, có th đ a vào

nhi u bi n nh h

ng đ n đ i l

ng d báo đ phân tích.

Nh

c đi m c a ph

ng pháp: Không x lý đ

c nh ng tr

ng h p có nh ng giá tr

ngo i l i, s làm sai l ch k t qu d báo. Vì v y khi d báo ph i chu n b t t d li u.
1.3.5 Mô hình m ng th n kinh nhân t o
M ng trí tu nhân t o (Artificial Nerual Networks - ANN) đ
n m 1940. V i vi c ng d ng thu t toán quét ng
nhi u trong ngành tài nguyên n

c xây d ng t nh ng

c n m 1988, ANN đ

quan h gi a các bi n trong mô hình không đ

ct

ng h p ph c t p, khi m i

ng minh. N u so sánh v i mô

hình ARIMA thì ANN là công c d báo t t h n vì nó d báo d a vào quá trình hình

11


thành m i quan h trong d li u. H n n a ANN r t phù h p v i vi c x lý các d li u
th c ch a nhi u hay b bóp méo ho c không đ y đ .
Nh

c đi m c a ph

ng pháp: R t khó tìm b thông s t i u, không ph n ánh đ

c

nh ng thay đ i l n, n u d li u s d ng đ xây d ng m ng không có nh ng tr s l n
đó.
1.3.6 Ph

ng pháp mô hình toán

1.3.6.1Mô hình m a dòng ch y

sâu dòng ch y

X-

sâu m a

Z- T n th t do b c h i
P- T n th t do th m
Có nhi u mô hình m a - dòng ch y nh mô hình HEC-HMS, TANK (Nh t B n),
SSARR(M ), NAM( an M ch),…
Trong đó mô hình HEC-HMS là m t mô hình th y v n tham s hóa hi n đ i đ
tri n t ph n m m HEC-1 và hi n nay đ

c áp d ng r ng rãi

c phát

Vi t Nam c ng nh

trên th gi i đ di n toán dòng ch y t m a. Vi c ng d ng mô hình HEC-HMS ngoài
ng d ng ti n b khoa h c k thu t, d đ

c các đ i tác n

c ngoài ch p nh n d án

và n u di n tích l u v c l n h n v n có th chia thành các l u v c nh sau đó t p h p
l i theo c u trúc có s n cho mô hình này. Mô hình đ

c xác đ nh đ tính toán quá trình

c đi m: Vi c hi u ch nh b thông s t t cho mô hình đòi h i ph i có nhi u kinh

nghi m khi áp d ng cho nh ng l u v c có di n tích l n hay khi ta không có s li u v
tình hình đi u ki n đ a ch t, th m ph , b c h i…
1.3.6.2 Mô hình v n hành h
a. Mô hình IQQM
Mô hình IQQM (Integrated Quantity and Quality Model) do Australia xây d ng và
phát tri n. Mô hình đư đ

c ng d ng cho m t s l u v c sông t i NSW và Queenland

(Australia), và vài n m g n đây đư đ
Công.

c đ a vào ng d ng cho l u v c sông Mê

ây là mô hình mô ph ng s d ng n

c a chính sách qu n lý tài nguyên n

c l u v c nh m đánh giá các tác đ ng

c đ i v i ng

i s d ng n

c. Mô hình có th

dùng đ kh o sát, chia s và gi i quy t các v n đ n y sinh trong vi c s d ng chung
ngu n n

v i nhau thành m t kh i t ng h p. T Menu chính có th truy c p vào mô đun thành

13


ph n. M i môđun đ u có menu và thanh công c riêng đ d n đ n c a s h i tho i
nh p d li u và các thông s c n thi t c a mô hình.
Các mô đun thành ph n chính c a mô hình:
a. X lý s li u
b. Bi u di n đ th
c. Công c phân tích th ng kê
d. Mô hình m a rào-dòng ch y
e. Mô hình khí h u
f. Mô hình v nh hành c ng
g. Mô hình h th ng sông
Trong các mô đun trên ch s d ng ba mô đun chính đ tính toán nhu c u n
nông nghi p và tính cân b ng n

c trong

c:

Mô đun x lý s li u: mô đun này cho phép ng

i s d ng phân tích và n p s li u

vào mô hình.
Mô đun mô hình h thông sông: mô đun này là x

ng s ng c a IQQM vì nó mô

c g n v i h th ng sông thông qua các đ

Ph n di n toán dòng ch y dùng ph

ng n i (links).

ng pháp di n toán phi tuy n có xét th i gian tr

(non-linear routing with lag) và di n toán Muskingum (Muskingum routing)
Mô đun bi u di n đ th : môđun này cho phép ng
toán m t cách tr c quan d

i d ng đ th .

14

i s d ng bi u di n k t qu tính


b. Mô hình WEAP
WEAP (Water Evaluation and Planning System) là m t mô hình k t h p gi a vi c mô
ph ng h th ng và các chính sách c n áp d ng cho l u v c. WEAP d a trên nguyên
t c tính toán cân b ng gi a các nhu c u c a các d ng s d ng n
qu c a các công trình c p n
c p bao g m n

c m t, n

c và c s phân b ngu n n
c ng m, n

trình, h th ng s d ng n

c hi n t i và t

ng lai và các ph

khác nhau. Mô hình c ng bi u di n c tài nguyên n

ng án s d ng n

c ng m và quá trình di n bi n

n

c ng m. Mô đun MIKE Basin WQ b sung thêm ch c n ng mô ph ng ch t l

n

c.

MIKE Basin đ

c xây d ng theo ki u mô hình m ng l

h p l u chính c a nó đ

c bi u di n b ng m t m ng l

c


MIKE Basin s d ng giao di n đ ho v i ng
ArcView GIS cho các phiên b n tr

i dùng nó liên k t ph n mô hình v i

c n m 2005 và ArcGis cho các phiên b n sau.

Mô hình ho t đ ng trên c s m t m ng l

i sông đ

c s hoá và các thi t l p tr c

ti p trên màn hình máy tính trong ArcView GIS. T t c các thông tin v m ng l
sông, v trí các h dùng n
quy đ u đ

c, h ch a, đi m l y n

i

c, đi m chuy n dòng, dòng h i

c xác đ nh trên màn hình.

Nh p li u ch y u c a mô hình bao g m s li u theo th i gian c a dòng ch y trên l u
v c c a t ng nhánh. Các t p s li u b tr g m các đ c tính h ch a và các quy t c
v n hành c a t ng h ch a, li t s li u khí t
ho c c p n


n

c trong toàn b th i gian mô ph ng bao g m c m c đ thi u n

thi u n

c. H n n a li t dòng ch y tháng t i t t c các nút c ng đ

ta xác đ nh và đánh giá đ
t

c nh h

c và th i gian

c đ a ra cho phép

ng t ng h p c a các công trình c ng nh các khu

i đ i v i dòng ch y trong sông.

K t qu có th đ

c xem nh là chu i th i gian t i m i nút ho c ch p nhanh trong th i

gian nh t ng quan c a m t khu v c mô hình toàn b trong ArcView. Ng

16

i s d ng


ng trình bao g m các công c : mô ph ng, tính toán, l u tr s li u,

qu n lý, đ ho , và báo cáo h th ng ngu n n
l u tr và ch nh s a b ng ch

c. S li u vào, ra c a mô hình đ

c

ng trình HEC - DSS (Data Storage System).

1.3.6.3 Mô hình ng u nhiên
Trong nhi u l nh v c cu c s ng nh môi tr
luôn t n t i nh ng hi n t

ng, th y v n, y t , sinh h c, kinh t …

ng có m i quan h l n nhau. Phân tích chúng b ng công c

toán h c th ng kê cho th y quan h gi a các hi n hi n t

ng r t đa d ng. Hình th c

đ c tr ng c a quan h c b n là s lien h nhân qu , quan h này là m t hi n t
bi u hi n s t n t i (xu t hi n, bi n đ i, bi n m t…) ph thu c vào hiên t
(có m a s sinh ra dòng ch y), bên c nh đó m t hi n t
đ ng đ n hi n t
m i hi n t


c nh ng n m 1990 ch

ng trình do

c s d ng r ng rai nh t là: VRSAP (Vietnsam
17