Sáng kiến kinh nghiệm Địa Lí
Ngời thực hiện: Trần Thị Hồng Nhung
Đơn vị công tác: Trờng PTDT Nội Trú Tỉnh Hà Giang
A.phần mở đầu
I. Lí do chọn đề tài
Trong học tập môn Địa Lí ở các cấp học nói chung, cùng với các loại đồ
dùng trực quan, bản đồ đã trở thành một kênh hình và là nguồn khai thác kiến
thức địa lí không thể thiếu. Sử dụng bản đồ trong dạy học dịa lí còn góp phần
đổi mới phơng pháp dạy học. Giúp học sinh rèn luyện đợc những kĩ năng cần
thiết nh: Kĩ năng xác định phơng hớng, đo tính khoảng cách dựa vào tỉ lệ bản
đồ, kĩ năng quan sát, so sánh các đối tợng địa lí......, làm cho học sinh phát
triển t duy sáng tạo để phát hiện các đặc điểm hoặc các mối quan hệ địa lí
không thể hiện trực tiếp trên bản đồ ( Nh mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên
kinh tế với nhau nhằm giải thích sự phân bố hayđặc điểm của các đối tợng
địa lí, hiện tợng địa lí). Qua làm việc với bản đồ, sẽ phát triển khả năng t duy
của học sinh trong việc độc lập chiếm lĩnh tri thức địa lí trong bài học.
Khi trình độ xã hội càng phát triển, nhu cầu đối với bản đồ tăng cả về
số lợng và chất lợng, thể loại, đề tài......, trách nhiệm của mỗi giáo viên địa lí
là trang bị kiến thức bản đồ thông qua truyền thụ kiến thức địa lí học.
Kiến thức văn hoá chung về bản đồ trong quá trình học môn địa lí rất
cần thiết cho mỗi học sinh khi rời ghế nhà trờng phổ thông vào phục vụ trong
quân đội hay các ngành kinh tế khác nhau. Qua học tập với bản đồ, ngoài việc
rèn luyện kĩ năng, các em còn có những hiểu biết về các quốc gia, các vùng
miền ... trên thế giới, để từ đó thêm yêu quê hơng, đất nớc mình.
vì những ý nghĩa lớn lao trên, Tôi đã suy nghĩ và mạnh dạn chọn nghiên cứu
đề tài: Sử dụng bản đồ trong một tiết học ( bài học ) địa lí.
II. Mục đích nghiên cứu
1
Sáng kiến kinh nghiệm Địa Lí
Ngời thực hiện: Trần Thị Hồng Nhung
Đơn vị công tác: Trờng PTDT Nội Trú Tỉnh Hà Giang

- Ph ơng pháp quan sát s phạm : Quan sát HS sử dụng bản đồ để thấy đợc
những u, nhợc điểm từ đó có những biện pháp, hớng thay đổi đúng nh
mục đích nghiên cứu đã đề ra.
- Ph ơng pháp điều tra giáo dục : GV trò chuyện, trao đổi với HS để tìm ra
những khó khăn, vớng mắc trong việc học tập với bản đồ, từ đó có biện
pháp khắc phục để đem lại sự thành công cho bài giảng.
- Ph ơng pháp thực nghiệm : áp dụng giảng dậy trên lớp để quan sát, theo
dõi HS tham gia vào việc khai thác kiến thức địa lí từ bản đồ qua một tiết
học
( bài học) trên lớp. Qua đó đánh giá những thành công và hạn chế qua việc áp
dụng đề tài.
B. Phần nội dung

I
. Cơ sở khoa học

1. Cơ sở lí luận:
Trong suốt qua trình phát triển xã hội, con ngời đã sớm dùng phơng
pháp bản đồ để nhận biết thực tế khách quan. ý niệm về bản .đồ là một ý niệm
phức tạp, bao gồm ý niệm về không gian, phơng hớng, khoảng cách xa gần, sự
phân bố của các sự vật trong không gian......., theo K.A Xalisep thì 02 luôn lớn
hơn 01 vì bản đồ chứa nhiều thông tin bí ẩn trong nội dung của nó (VD:
Thông qua các đờng đồng mức vẽ trên bản đồ không chỉ biết về độ cao, độ
dốc mà còn biết đợc về hình thái, nguồn gốc hình thành địa hình nữa) .
Bản đồ có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực đời sống xã hội, đặc
biệt là trong công tác giảng dạy cho học sinh, L.X Garaevxkai cho rằng: Bản
đồ là những giáo cụ trực quan phục vụ cho giảng dậy , những quan niệm trên
xuất hiện vào những năm nửa đầu, nửa sau của TK XX, vì vậy không còn phù
hợp với ngày nay khi vai trò của ngời học là trung tâm của quá trình dạy
3

sinh về sử dụng bản đồ còn nhiều hạn chế. Trong những bài học làm việc
4
Sáng kiến kinh nghiệm Địa Lí
Ngời thực hiện: Trần Thị Hồng Nhung
Đơn vị công tác: Trờng PTDT Nội Trú Tỉnh Hà Giang
với bản đồ. học sinh mới chỉ dừng ở mức độ quan sát các đối tợng hiện t-
ợng địa lí. Học sinh cha độc lập khai thác kiến thức từ bản đồ trong một bài
học( đối chiếu, so sánh, phân tích...).
Bên cạnh GV mới sử dụng bản đồ ở phơng diện là đồ dùng trực
quan, GV là ngời khai thác kiến thức bản đồ là chính, HS thụ động nghe
giảng.
Trong những năm gần đây, hệ thống bản đồ phục vụ giảng dạy
môn địa lí phong phú hơn ( đặc biệt bản đồ ở khối 10,11). HS tỏ ra có năng
lực quan sát tốt và nhạy bén trong việc đối chiếu, so sánh, phân tích.. các
đối tợng và hiện tợng địa lí trên bản đồ. Các em có niềm say mê, hứng thú
khi bài giảng sử dụng bản đồ. Tuy nhiên vẫn còn một số HS kĩ năng làm
việc với bản đồ còn hạn chế về nhiều mặt do rỗng kiến thức về bản đồ từ
lớp dới, một
phần HS cha chịu khó tìm tòi học hỏi bạn bè và thầy cô giáo. Về phía GV
giảng dạy, hiện nay trong cách làm việc với bản đồ, không chỉ coi bản đồ
là đồ dùng trực quan đơn thuần mà coi đó là nguồn cung cấp kiến thức
phong phú để phục vụ giảng dạy.
III. Biện pháp thực hiện
- Chuẩn bị bản đồ cho bài giảng căn cứ vào mục tiêu bài giảng, công tác
chuẩn bị gồm 3 bớc:
+ Phân tích, đánh giá bản đồ trên cơ sở dựa vào hớng sử dụng đã đợc xác
định, GV tiến hành phân tích và đa ra những chỉ tiêu đánh giá.
+ Lựa chọn nội dung cần thiết và phu hợp với bài giảng. Ghi nhớ phạm vi, vị
trí của đối tợng và hiện tợng trên bản đồ, định ra mức sử dụng và thể hiện
các đối tợng đó khi dạy học.

+ Bản đồ Địa hình và khoáng sản Hoa Kì (SGK)
+ Bản đồ phân bố dân c Hoa Kì (SGK)
- Tập bản đồ thế giới và các châu lục :
+ Bản đồ hành chính (tự nhiên) Châu Mĩ.
7
Sáng kiến kinh nghiệm Địa Lí
Ngời thực hiện: Trần Thị Hồng Nhung
Đơn vị công tác: Trờng PTDT Nội Trú Tỉnh Hà Giang
Để dạy và học tiết này thầy và trò phải sử dụng nhiều phơng pháp dạy
học khác nhau. ở đây chỉ đề cập đến phơng pháp làm việc với bản đồ.
Nh vậy sẽ có 5 bản đồ đợc sử dụng để dạy học tiết này. Tuỳ từng kiến thức cần
đợc hình thành mà s dụng các bản đồ khác nhau. ta có thể tiến hành làm việc
với bản đồ để hình thành kiến thức theo các đề mục của bài nh sau :
I.Lãnh thổ và vị trí địa lí
ở mục này ta dùng các bản đồ sau :
- Bản đồ hành chính (Tự nhiên) Châu Mĩ (Treo tờng)
- Bản đồ hành chính (Tự nhiên) Châu Mĩ (Tập bản đồ thế giới và châu lục)

8