ĐẠI
• HỌC
• QUỐC GIA HÀ NỘI
• - KHOA LUẬT
•
Tiến sỹ luật học LẺ THỊ THU THUỶ
(Chủ biên)

CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM
TIỀN VAY BẰNG TÀI SẢN
CỦA CÁC TÔ CHỨC TÍN DỤNG
(Sách chuyên khảo)

NHÀ XUẤT BẢN Tư PHÁP
HÀ NỘI -2 0 06


THAM GIA BIỀN SOẠN:
T5. Lề Thi Thu Thuỷ - Khoa l u ậ t - 9HQC5HN, CHỦ bi(fn
(Chương 1,11, IV, VIII) (Chủ biền);
T5. Nguyễn Thuy Hiển - Cục triỉởnq Cục dảniỊ ky C^uôc (0 ia

q\ao àịch bảo dảm ' 3Ộ Tư pháp (Chương VI, Vlll);
T5. Pinh DUnq 5 ỹ - Phó Vụ triỉởnạ Vụ pháp chế - Vàn phòn^
Chính phủ (ChươHí^a V, Víll);
T5. Nguyễn Anh Sơn - Phó Vụ trưởng Vụ pháp chể - E^ộ
Công nghiệp (Chương V1ÍI);
TS. Nguyễn Uqọc l^hánh - V\ệr\ khoa học kiềm e á t ' Viện
kiẩm e á t nhân đân tô i CãO (Chương III, Vlll);
Th5. Nguyễn Thi vân Hoài và Trần Thu Hưcniíg ' Vu pháp
chế - N^ân hàng Nhà nước V iệ t Nam (Chương VII, VIII).

Báo đảm tiến vay la L'án đế vó cùng quan trọng trong
hoạt động cho vay của các tô chức tin dụng, hởi lẽ đày
chinh là các biện p h a p n h ằ m hạn chẽ rúi ro khi tô chức
tin d ụ n g cho khách h a n g cay vốn. Việc x ử lý tai sán
báo Jcim tién vay khònịỊ p h ả i lá cai dich nia các bẽn
trong quan hệ tin d ụ n g ngán h a n g monsí m uôn hướng
t(H, song trong điéu kiện nén kinh tê thị trườìig của nưưc
ta hiện nay thi có lẽ dâ y là biện p h a p hữu hiệu n h á t dè
bảo toàn vốn va\' của các t ổ chức tin dụng.
Chinh l i cáv, đê tao cơ sở p h á p /v đ ắ \ dủ cho coc
tô chức tin d ụ n g và khach h à n g hoạt dộng dươc thuận
lợi, hệ thông p h á p luật vể ngán hàng nói chung, VC
hảo đảm tiền vav nói riêng dược N h á nước ta không
ngừng hoàn thiện, tạo h à n h lang p h á p lý an toàn,
thông thoáng, p h ù hơp với chuẫn mưc, thông lé quốc
tê va diéu kiện thực tiến của Việt N am . Co thê nói, coc
q u \ dinh ohap lý vé bào d á m tién t’«v lá cac q u \ đinh
rất quan trọng, liên quan trực tiếp tới hoạt động tin
6


d u n g cua tó chức tín d ụ n g cũng n h ư dôi VỚI khách
hang va\' vỏn, n h ằ m tạo đỉèu hiện th uận lợi cho các tô
chức tin dụng, cá nhán, doanh nghiệp trong các giao
dịch dán sự, kinh t ế và thương m ọi cũng n h ư trong
hoạt động tin d ụ n g (nâng cao trách nhiệm của các chủ
thê vav i'ôn - s ứ d ụ n g vỏn vav có hiệu quá, đ ú n g mục
đích va trá nỢ đ ú n g h ạ m , d ồ n g thời, g o p p h ầ n bảo

đ ả m thu hồi vón va\' cho các tò chức tin dụng.


Il Hinh thức cấm cò’ tài sản

141

III. Chủ thể của hơp đổng cầm cố

151

IV. Đinh già tai sản cám cố

157

V. Quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia
hơp đống cầm cố

159

Chương III: Bào đảm tiền vay bằng tài sản thè
chấp của khách hàng vay

164

I. Chù thể thẻ chấp tài sản

169

II. Hinh thức thế chấp tai sản của khách hàng vay

172


IX.

Thủ tục xử lý bất đòng sản thế chấp của

khách hàng vay

Chuông IV: Bảo lãnh bằng tái sản của bên thứ ba

196
1gg

I. Khái niệm bảo lãnh và bảo lãnh bằng tài sản
của bên thứ ba

199

II. Đối tương của bảo lãnh bằng tài sản của bên
thứ ba
III. Hinh thức bảo lãnh

208
213

IV. Chủ thể tham gia quan hè bảo lảnh bằng tài
sản của bên thứ ba

222

V. Quyền và nghĩa vụ các bèn trong hợp đồng



bảo đảm

257

IV. về viéc xác định thứ tư ưu tiên thanh toán

259

V. Nguyên tắc đăng ký giao d|ch bảo đảm

262

VI. Nòi dung đăng ký giao d|ch bảo đảm

265

VII. Vấn để hiéu lực của viéc đâng ký giao dich
bảo đảm

266

VIII. Tổ chức hệ thống cơ quan đăng ký giao dịch
bảo đàm

Chương VII: xử lý tài sàn bảo dàm tiến vay

267
270


III. Vế đnh giả tài sàn bảo đàm va gia tn khoản vay

328

IV. Vé bào đảm tién vay đối VỚI DNNN

331

V. Về tài sản gắn lién với đất

334

VI. Vé bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba

336

VII. v ể thế cháp tài sản cùa khach hàng vay

340

VIII. Vế biẻn phap bảo đảm tién vay bằng tai sản
hinh thanh từ vón vay

366

IX. Vế còng chứng, đăng ký hơp đổng cấm cố.
thé chấp, bảo lãnh (giao dịch bảo đàm)

370

08/2000/NĐ-CP ngày 10 t h á n g 3 năm 2000 của Chính
phủ vể d ăn g kv giao dịch bảo đám
N g h ị định sô 1 6 5 / 1 9 9 9 ỉNĐ-CP: Nghị dịnh sỏ
16Õ/1999/NĐ-CP ngày 19 t h á n g 11 Iiăin 1999 vế ^iao
dịch báo đảm
N ghị định sô 1 7 8 / 1 9 9 9 / NĐ-CP: Nghị ciịnh sò
178/1999/NĐ-CP ngày 29 t h á n g 12 năm 1999 của ('hinh
phủ về báo đảm tiên vay của các tổ chức tín dụng
N g h ị dinh sô 8 5 / 2 0 0 2 / NĐ-CP: Nghị địiih sô
85/2002/NĐ-CP ngày 25 t h á n g 10 n ăm 2002 của Chính
p hủ sửa đối, bố sung Nghị dịnh số 178/1999/KĐ-rP
Quyêt định sô 9 9 2 ¡2001 / QĐ-NHNN: Quyết (lịnh sỏ
992/2001/QĐ-NHNN ngày 06/8/2001 cua Thống dốc
Ngân hàiig nhà nước về quy định mức cho va>' không có
14


bao dam bàng tài san của lìgân hàng thương mại cô’
phần, còng ty tài chính cô phán và ngân hàng liên doanh
TCTD. Tổ chức tín dụn g
Thông tư s ố 03 /2001 / T T L T -N H N N -B T P -B C A B TC-TCĐC: Thông tư số 03/2ÜÜ1/TTLT-BTP-BCABTC-TCĐC ngày 23/1/2001 của Xgân h à n g n h à nước.
Bộ Tư pháp. Bộ Công an. Bộ Tài chính, Tổng cục dịa
chinh hướng dản việc xử lý tài sán bao dam tiền vay
để th u hồi nỢcho các tô chức tín dụn g
T hông tư sò 0 6 / 2 0 0 0 / T T -N H N N : Thôiig tư sô
06/2000/TT-NHNX ngày ()•}/Ỉ/20Q0 của Ngân h à n g
n h à nước Viột Nam hướng dan thực hiện Nghị định sô
178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 của Chin h phủ về
bảo dảm tiền vay của các tô chức tín dụiig
T hông tư sỗ' 0 7 / 2 0 0 3 ỉ T T -N H N N : Thông tư sô'

chinh còn ỏ giai đoạn đẩu cú.n qiiá trìn h phát triên
theo cơ chê thị trường, trong khi nhii cẩu vòn của nền
kinh tế là rất lỏn nõn các TCTD có trách nhiệm hêt sức
nặng nc trong việc cung ứng vôn n h a m duy trì nhịp độ
tă n g trưởng của nền kinh tê. BÔIÌ cạ nh vai trò to lớn là
cung ứng vốn cho nên kinh tế. các T('T1) còn có trách
nhiệm hốt sức lớn lao dòi VỎI ngưòi gửi lien. Nhu' vạy.
cùng một lúc TCTD phai đáị) ứng nhu cầu sử cỉụn^ vòn
ngày càng tàng của xã hội. dồng thòi, phai hoạt động
có hiệu qua, an toàn để giữ vững Iiicm tin của ngưòi
16


Chưởng I. Những vãn dế lý luận cơ bàn vế bảo đàm tiến vay...

fíLíi tiốn. CỊua (lo (lam hao níĩuổii \’ôn clan tii' tín dụng để
phat inỏii kiiili tô. Muốn vạ\'. lìiột trong các vtHi tô rất
quíỉii trọng là hao tlam tiốn v a \ . là tài san và các vấn
d ế Ị ) h a p Iv t l a m b a o f h ( ) c á c t a i s a n I i à y clúỢc t ỉ ù i i g đ ế

bao tlam cho khoan \'ôn cho v;i>' cua T('T1) vỏi mục
liru Itao claiii an loan cho hoạt (lộn^ cho vay lìói riêng
vil hoạt ilộng tín (lụng nói chuii^ của T r ' r i ) ,
( ’() th ê n(')i. bao (lam tuMi v;i\ la vãn dế trọng tâm
ti'oim hoạt dộn^ clio va\’ ('U;i TC'!'!) hiện n a\. Khi cho
va\', 'l'('Tl) luoii "lo ìăníỉ'' vố "so p h ậ n " (‘U:i n h ữ n g
(lổii^ l i ề n tlã cnỊ) c h o k h á c l i hàiiỊí v a vì v ậ \ ' t h u ờ i i g áị)
(.lụiiịí n h i ế u h i ê n p h á ị ) k h á c n h ; u i tlê C'ó t h ố t h i i h ồ i

(liKic k h o a n võti (!ã c h o v a y (cộn^' VỎI k h o a i i lãi I i h â t


{'lìãiìịi h a n : lí Ijtrong sò các chê định của luật dán sự.
Một trong các nội du ng không th ế th iêu cua các
quy định vê nghĩa vụ dó lá các biện Ị)há|) háo tlani
thực hiện nghĩa vụ. Nhữiìg ỉ)iộn Ị)hÓỊ) hao (líiin thực
hiện Iighĩa vụ n h ư đặt cọc, p h ạ t VI p h ạ m , l)ao lãnh,
cầm cỏ đã được biết den trong Luật La Mã cô (!ại.


sung ngày .'ỈO/12/200 1). cá(' b iệ ii |)h;i|) hao đ ;iiii t it ‘ 11

vay fíoiii cam cô (dộii^ san. l)ãt (lôỉig sáii). |)hạt VI
|))iạin. c/un ịíiủ tài s;in. l);ío lãnh, l)ao l ã n h Ii^âii
hàng, (.tật rọc.
Xót vổ (‘ii góc (lộ lý luán và thực ticn ihi co lál
nhiêu Iv (lo (lê qu\ clỊiih và nghióii cứu
c;u' l)iện
Ị)háp bao (làm tiến va\-. T u y nhiòii. (j (lây chuiiị: tôi

xin n h â n m ạn h các lý (lo

bail sau;

X u ô t p h ú t tư tinh n ii ro trong lìDot đỏììịi cho irtv
cua T C TD
20


Chương I. Nhũng vàn để lý luận cơ bàn vế bào đàm tiền vay...

Co thỏ noi. sự t h à n h cỏn^ cua niỗi hoạt động kinh
cl o a i il ’. l u ô n

bị d e cloạ 1)(1 m ỏ i h o ạ t t l ộuị í k i n h ( l o a n h I i g â n h à n ị ỉ

(Iilui rui I'() vế Ii^;uốn vỏn. 1U1 10 Iñi siiát. rui ro ty fíici
h ô i iio;ti. )U1 r o t í n d ụ n ^ ' . r u i

1C t r o i i Ị í k i n h

doanh

chúnK l
một hinh thức cấp tin dụng, theo đo T C T D giao cho
khnclì h a n g một khoan tiên dê s ư d ụ n g vao m ụ c đích
va thời gian n h ấ t định theo thoa thuận với nguyên tắc
co hoan tra cá góc ưa lãi.
'I'rong nghiệp vụ cho vay. TCTD giao niột khoản
tiếii n h ấ t định trong một thòi ^lan nhất định cho bên
cli vay dò d ù n g vào mục đích n h ấ t dịnh và bên đi vay
phai hoàn t r á cá gốc và lãi khi dến hạn. Diểii này có
Iighĩa là (lỏi với hìiih thức cho vay thì khoíiii tiển vay
clược chuyên giao trực tiÔỊ) hoặc iihậỊ) vào tài khoản
của bẽn di vay.
Hoạt (ỉộiig cho vay cùa T('T D thực chất là giao
dịch hỢ|) dồng. Chu thô th a m gia qiiaii hộ cho vay là

bén C'h() vay (TCTD) và t)ôn (.li vay (khách h à n g vay).
Hoạt clộiig Iiày tiêm âii rui 1‘() lỏii. Theo q u an cliểm của
Hìộl số tác gia thì hoạt (lônj: cho vay là hoạt (lộnịĩ tiêu
hiêu nhất oua h áu hỏt các ngân hàng, hoạt động này
(!òi hoi ngán h à n g Ị)hai tìm mọi cách dỏ kiêm soát
ctnỢc kha Iiáng hoàiì trá nợ cu a khách háng. ít n h ấ t

cũ n g là clự tính, phán cloáii khá n ăn g Iiàv. Tuy nhiên,
khỏnịí phái bao gicí dự tính ĩìày cùng chíiih xác tuyệt
(lòi và th(Ji gian qua đi thì kha nă ng p h án đoán lại
cà n g trơ nõn khó khãii hơii. Do vậy. rui ro chinh mà
23


Các biện pháp bào dàm tiến vay bằng tài sản...


T u ấ n - C â m n a n ị í qiKiìì ly I m (iuiìịi Uịỉáìì h n u ị í ■ XXH 'I'IkVii^'
kõ , Hii Nội.
t r. ') 1.

21


Chương I. Nhũng vân để lý luận cơ bàn vế bào đảm tiến vay...

ntíuòi cho v;i\' liùiig tai san cua i-hiiih minh tlê cho vay
Ii('*n khi

(li vay khõníí thục liiÇMi nghĩa vụ t r a nỢ

thi chi nịỉúòi cho vay phai triinh chịu hạu qua,
C'()

I ' át

iiliKHi nguyên nhân dan (li-n I'UÌ ro trong

ho;U ilọiiK ‘‘lio ''■¡VV

TC'ri), ('ó thi' kh;ii qiiat những

Iiịíu y rn n l i á n c h u yéii saii:

■ Tư plìia nsỊÒn hang: tlioii" tluKínjí. (.lo trinh dộ
\'éu kcni troiì^ n

có tliê gập rủi ro

ti II (lụ ii^ .
25


Cac bien phap bao dam tien vay b^ng tai san...

Ngoai ra, nguyen n h n n d a n den rui ro tin clung
cung CO the t u phia N h a niidc (do t h a y doi cd che
chinh sach lam cho cac doanh nghiej) vay von gap
phai kho k h an ve tai chinh), hoac do cac yeu to khach
q u a i l n h u chiu i\nh hudng cua thj tr u d n g bien dong,
cac cuoc k h u n g hoang kinh te - tai chinh ciia cac nude
trong khu viic va tren th e gidi. do th ien tai... va lam
cho cac TCTD gap r a t nhi eu kho k h an trong viec thu
hoi nd diing ban.
Trong so"cac nguyen n h a n dan den riii ro tin dung
neu tren thi tam ly “chdy y, y Igi" ciia khach h an g
khong t r a nd ciang la nguyen n h a n r a t q u a n trong.
T a m ly nay dUdc coi n h u lii "hinh thitc c
không đ á n g kế. nịĩLíỢc lại Iiên ciự án t h à n h còng thi cái
họ clúỢc lại là rất lỏii. Hàiih vi C‘úa bêii vay sẽ hoàn

toàn Iiguọc lại khi họ phái m a n g tài san oua mình ra
de bao dam cho khoaii vay. Một khi tái sán đã được
dem ra bao đám thì ngúòi vay có khá n ã n g bị m ất nó
27