KHÁI QUÁT VĂN HỌC VIỆT NAM
TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 ĐẾN HẾT THẾ KỈ XX
Mục đích, yêu cầu
1. Giúp học sinh nắm được một số nét tổng quát về chặng đường phát triển, những thành tựu chủ yếu và
những đặc điểm cơ bản của VHVN giai đoạn từ CMT8 năm 1945 đến năm 1975; thấy được những đổi mới
bước đầu của VHVN giai đoạn từ 1975, đặc biệt là từ 1986 đến hết thế kỉ XX.
2. Học sinh biết vận dụng bài học như cơ sở lí luận vào việc tìm hiểu những tác phẩm cụ thể trong giai
đoạn văn học này.
Phương pháp lên lớp
Vấn đáp + thảo luận nhóm + diễn giảng.
Tiến trình lên lớp
1. Ổn định, kiểm tra sĩ số
2. Giới thiệu bài mới:
Trong bài “Tổng quan về VHVN”, SGK Ngữ văn 10 đã giới thiệu lịch sử VH viết VN cho đến nay đã
trải qua mấy giai đoạn? Đó là những giai đoạn nào?
=> Giới thiệu tên bài “Khái quát VHVN từ CMT8 năm 1945 đến hết TK XX”
3. Nội dung bài giảng:
Hoạt động Nội dung bài
?Nền VHVN từ 1945 đến hết TK XX
được SGK gọi tên là gì?  Nền văn học
mới.
? Nền văn học mới được chia thành mấy
giai đoạn?  2 giai đoạn: 1945 – 1975;
1975 – hết TKXX.
?Yêu cầu học sinh giới thiệu vài nét về
hoàn cảnh lịch sử xã hội VN giai đoạn
1945 – 1975?  CMT8 thành công, nước
VN dân chủ cộng hoà ra đời; Đường lối
lãnh đạo đúng đắn của Đảng về mọi mặt:
chính trị, văn hoá, xã hội; 2 cuộc chiến
tranh vệ quốc vĩ đại.

thực này như một lẽ tự nhiên đưa tất cả các
nhà văn vào “guồng quay” chung của đất
nước).
Văn học tập trung vào những đề tài
nào?
Hình tượng chính mà văn học tập trung
thể hiện đề tài Tổ quốc là ai?
Hình tượng chính mà văn học tập trung
thể hiện đề tài xây dựng CNXH là ai?

Thế nào là nền văn học hướng về đại
chúng?
GV chứng minh qua các tác phẩm Đôi mắt
(Nam Cao), Tiếng hát con tàu (Chế Lan
Viên), Tâm nguyện (Xuân Diệu: “Tôi cùng
xương thịt với nhân dân tôi – Cùng đổ mồ
hôi cùng sôi giọt máu”...)
Biểu hiện của tính nhân dân trong đời
sống văn học như thế nào? (Lực lượng
sáng tác? Nội dung sáng tác? Nghệ thuật?)

a. Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hoá,
gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước.
Nhiệm vụ của văn học:
* Lực lượng sáng tác: Hình thành một lớp nhà văn mang trong
mình máu thịt của tinh thần cách mạng: nhà văn – chiến sĩ.
* Nội dung: phản ánh hiện thực cách mạng, văn học trước hết
phải là một thứ vũ khí phục vụ sự nghiệp cách mạng.
→ mang đến cho văn học những phẩm chất mới: “Sắt lửa mặt
trận đang đúc nên văn nghệ mới của chúng ta” (Nguyễn Đình

hứng lãng mạn
* Khuynh hướng sử thi:
Trình bày những biểu hiện của khuynh
hướng sử thi trong nội dung văn học?
“Còn một giọt máu tươi còn đạp mãi”
(Người con gái Việt Nam - Tố Hữu)
Nếu con người được nói đến với cái riêng
thì cũng phải hoà vào cái chung:
“Anh yêu em như yêu đất nước
Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần
Anh nhớ em mỗi bước đường anh bước
Mỗi tối anh nằm mỗi tối anh ăn”
(Nguyễn Đình Thi)
“Ôi Việt Nam từ trong biển máu
Người vươn lên như một thiên thần”
(Tố Hữu)
Nhấn mạnh: Cảm hứng sử thi là cảm
hứng vươn tới những cái lớn lao, phi
thường qua những hình ảnh tráng lệ.
Cảm hứng lãng mạn của văn học 1945 –
1975 thể hiện rõ nhất là ở điểm nào?
Trán cháy rực nghi trời đất mới
Lòng ta bát ngát ánh bình minh
(Nguyễn Đình Thi)
“Từ trong đổ nát hôm nay
Ngày mai đã đến từng giây từng giờ”
(Tố Hữu)
Chứng minh qua nhân vật Nguyệt (Mảnh
trăng cuối rừng – Nguyễn Minh Châu)


1. Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá.
- Đất nước đã thoát khỏi chiến tranh, lich sử dân tôc ta lại mở
ra một thời kì mới – thời kì đọc lập tự do và thống nhất đất
nước.
- Tuy nhiên, từ năm 1975 đến năm 1985 đất nước ta lại gặp
những khó khăn, thử thách mới do hậu quả chiến tranh để lại.
→ Tình hình trên đòi hỏi “Đảng và nhân dân ta kịp thời đổi
mới để thoát khỏi lạc hậu và chậm phát triển”. Đây là “yêu
cầu bức thiết” và “có ý nghĩa sống còn”...
+ Nền kinh tế dưới sự lãnh đạo của Đảng đã có chuyển biến,
đó là nền kinh tế thị trường.
+ Nền văn học nước ta có điều kiện tiếp xúc rộng rãi với văn
hoá nhiều nước trên thế giới ở thời “mở cửa”.
+ Nguyện vọng của nhà văn và người đọc đã khác trước. Cái
nhìn của nhà văn không đơn giản, một chiều mà đa diện, góc
cạnh có tính chất đối thoại. Người đọc mong chờ những khám
phá mới của văn học và đáp ứng được nhiều nhu cầu phong
phú trong đó có nhu cầu giải trí và thể nghiệm tâm linh →
đến hết thế kỉ XX phải đổi mới?
Hoạt động nhóm: Hãy nêu những nét
lớn về thành tựu theo từng thể loại.
Có thể đánh giá gì về văn học Việt Nam
từ sau 1975?
Giải thích: dân chủ hóa, tính nhân bản,
nhân văn của văn học thời kì đổi mới.
Chứng minh văn học thời kì sau 1975 đề
cao cá tính sáng tạo của nhà văn, đổi mới
cách tiếp cận con người và hiện thực qua
một số tác phẩm như Mảnh đất lắm người
nhiều ma, Bến không chồng, Nỗi buồn

BẢNG TÓM TẮT QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ NHỮNG THÀNH TỰU CHỦ YẾU
CỦA VHVN TỪ CMT8 NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1975
Các chặng
đường phát triển
Nội dung / Đề tài
trung tâm
Thành tựu về các thể loại Văn học vùng
địch tạm chiếm
Văn xuôi Thơ Kịch Lí luận phê bình
1945 - 1954
Ca ngợi Tổ quốc,
phản ánh cuộc
kháng chiến
chống thực dân
Pháp.
- Có những tập
truyện, kí mở đầu
cho văn xuôi
kháng chiến khá
dày dặn.
- Một số tác phẩm
được tặng giải
thưởng truyện –
kí của Hội văn
nghệ Việt Nam:
Vùng mỏ (Nguyễn
Huy Tâm), Xung
kích (Nguyễn
Đình Thi), Con
trâu (Nguyễn Văn

ánh hiện thực
cách mạng và
kháng chiến.
- Tác giả - tác
phẩm: Bắc Sơn,
Những người ở
lại (Nguyễn Huy
Tưởng), Chị Hoà
(Học Phi).
- Chưa phát triển
mạnh.
- Tác phẩm: Nhận
đường, Mấy vấn
đề nghệ thuật
(Nguyễn Đình
Thi), Nói chuyện
thơ ca kháng
chiến (Hoài
Thanh),…
- Cơ sở hình thành
và phân háo thành
nhiều xu hướng
khác nhau của văn
học: phong trào
đấu tranh của
nhân dân dưới
hình thức hợp
pháp hoặc bất hợp
pháp, theo khuynh
hướng dân tộc,

con người trong
thời kì xây dựng
XHCN; thể hiện
tình cảm với miền
Nam ruột thịt và ý
chí thống nhất đất
- Nội dung: viết
về sự đổi đời của
on người, khai
thác đề tài kháng
chiến – ngợi ca
CN anh hùng,
phản ánh phần
nào những hi
sinh, tổn thất
trong chiến tranh.
- Nghệ thuật: tính
- Cảm hứng: sự
hồi sinh của đất
nước, thành tựu
của công cuộc xây
dựng CNXH, nỗi
đau đất nước bị
chia cắt.
- Nghệ thuật: kết
hợp hài hoà yếu
tố hiện thực và
yếu tố lãng mạn
- Chưa có sự phát
triển đáng kể.