LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong luận
án là trung thực có nguồn gốc rõ ràng.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Hà Sơn Thái


MỤC LỤC
Trang
TRANG PHỤ BÌA
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI
Chương 1 Ý THỨC DÂN TỘC TRONG BẢO VỆ CHỦ QUYỀN
BIỂN, ĐẢO VIỆT NAM CỦA THANH NIÊN QUÂN
ĐỘI - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN
1.1.
Quan niệm về ý thức dân tộc và bảo vệ chủ quyền biển,
đảo Việt Nam
1.2.
Đặc điểm của thanh niên quân đội và quan niệm về ý thức
dân tộc trong bảo vệ chủ biển, đảo Việt Nam của thanh niên
quân đội
Chương 2 THỰC TRẠNG Ý THỨC DÂN TỘC TRONG BẢO
VỆ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO VIỆT NAM CỦA
THANH NIÊN QUÂN ĐỘI HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ

52

76
76
92

116
116
128
154
157
158
175


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT

Chữ viết đầy đủ

Chữ viết tắt

1

Chính trị quốc gia

CTQG

2


Xã hội chủ nghĩa

XHCN


5

MỞ ĐẦU
1. Giới thiệu khái quát về luận án
Đề tài: “Ý thức dân tộc trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt Nam của
thanh niên quân đội hiện nay” là vấn đề nghiên cứu đã được tác giả quan tâm,
ấp ủ từ lâu. Ý thức dân tộc là yếu tố quan trọng hàng đầu để nhân dân Việt Nam
nói chung và thanh niên quân đội nói riêng hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ độc
lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ nói chung và bảo vệ CQBĐVN
trong mọi tình huống. YTDT trong bảo vệ CQBĐVN là vấn đề quan trọng và
cấp thiết đối với các đơn vị trong toàn quân, nhất là trong bối cảnh nước ta đang
thực hiện Nghị quyết 09-NQ/TW của Đảng “Về chiến lược biển Việt Nam đến
năm 2020” trong điều kiện có sự gia tăng mạnh mẽ làn sóng chủ nghĩa dân tộc
cực đoan ở một số nước trong việc giải quyết tranh chấp CQBĐ ở khu vực biển
Đông hiện nay. Đây là đề tài mới và khó; tuy nhiên, trên cơ sở tiếp cận kết quả
nghiên cứu của các công trình khoa học trước về YTDT, ý thức bảo vệ Tổ quốc,
thanh niên quân đội, CQBĐVN, bảo vệ CQBĐVN; được sự góp ý, giúp đỡ của
các cán bộ hướng dẫn khoa học, các chuyên gia, các nhà khoa học và những
kinh nghiệm của bản thân đã cho phép tác giả triển khai nghiên cứu đề tài này.
Đề tài luận án tập trung luận giải, làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và
thực tiễn YTDT trong bảo vệ CQBĐVN của thanh niên quân đội hiện nay, trên
cơ sở đó dự báo những nhân tố tác động, đề xuất những yêu cầu và giải pháp cơ
bản nâng cao YTDT trong bảo vệ CQBĐVN của thanh niên quân đội đáp ứng
yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ CQBĐ, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. Đề tài

biệt về biển, đảo như: tài nguyên sinh vật, tài nguyên phi sinh vật, tài nguyên vị
thế. Việc khai thác, sử dụng, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, đảo
một cách bền vững, hiệu quả, cùng với bảo vệ, giữ vững chủ quyền, an ninh biển,
đảo Việt Nam là những nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài… Yêu cầu bảo vệ
vững chắc CQBĐVN trong mọi tình huống đặt ra việc nâng cao YTDT trong bảo
vệ CQBĐVN của nhân dân nói chung và thanh niên quân đội nói riêng là vấn đề
hết sức quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ba là, xuất phát từ vị trí, vai trò của thanh niên quân đội đối với sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới nói chung, vai trò
YTDT trong bảo vệ CQBĐVN của thanh niên quân đội nói riêng. Bảo vệ Tổ
quốc, bảo vệ CQBĐVN là sự nghiệp thường xuyên và trọng yếu của cả hệ
thống chính trị và toàn dân tộc. Trong đó, thanh niên quân đội là lực lượng chủ
yếu, nòng cốt, là lực lượng đông nhất và trực tiếp bảo vệ CQBĐVN, có vai trò
quyết định đến thắng lợi sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ CQBĐVN. Trong
sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ CQBĐVN, thanh niên quân đội luôn nêu cao


7

YTDT và giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH, khắc phục khó khăn
hoàn thành nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng nên truyền thống vẻ vang
của Quân đội ta “Trung với nước, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì
độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành,
khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” [121, tr. 435].
Bốn là, xuất phát từ thực trạng YTDT trong bảo vệ CQBĐVN của thanh
niên quân đội hiện nay. Thanh niên Việt Nam, trong đó có thanh niên quân đội
luôn có YTDT đúng đắn, thể hiện tinh thần yêu nước sâu sắc, nêu cao tinh thần
đoàn kết dân tộc, sẵn sàng xả thân trong mọi tình huống vì sự nghiệp xây dựng và
bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ CQBĐVN, có những hành động thiết thực góp phần quan
trọng vào việc giữ gìn môi trường hòa bình, hợp tác và phát triển của đất nước,

* Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Luận án nghiên cứu YTDT trong bảo vệ
CQBĐVN của thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
- Phạm vi khách thể nghiên cứu: Là thanh niên quân đội bao gồm: sĩ quan,
quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan và binh sĩ; trong đó, chủ yếu tập trung vào
thanh niên thuộc các đơn vị của: Hải quân nhân dân Việt Nam, Cảnh sát biển Việt
Nam, Bộ đội Biên phòng Việt Nam, Quân chủng Phòng không - Không quân trực
tiếp tham gia bảo vệ CQBĐVN.
- Phạm vi thời gian nghiên cứu: Các số liệu nghiên cứu từ năm 2006 đến nay.
5. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu
* Cơ sở lý luận, thực tiễn
Cơ sở lý luận
Dựa vào các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh,
quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về YTDT, về bảo vệ Tổ quốc, về thanh
niên và xây dựng quân đội cách mạng của giai cấp công nhân và Nhà nước XHCN.
Cơ sở thực tiễn
Thực trạng YTDT trong bảo vệ CQBĐVN của thanh niên quân đội, thông
qua kế thừa kết quả các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến đề
tài luận án; dựa vào các tư liệu, tài liệu, báo cáo, thống kê của các đơn vị đóng
quân trên các vùng biển, đảo của Việt Nam; từ sự khảo sát điều tra xã hội học
của tác giả luận án đối với đội ngũ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan
và binh sĩ độ tuổi thanh niên ở các đơn vị: Hải quân nhân dân Việt Nam, Cảnh
sát biển Việt Nam, Bộ đội Biên phòng Việt Nam, Quân chủng Phòng không Không quân.


9

* Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận chung
Luận án được thực hiện từ sự vận dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
LUẬN ÁN Ý THỨC DÂN TỘC TRONG BẢO VỆ CHỦ QUYỀN BIỂN,
ĐẢO VIỆT NAM CỦA THANH NIÊN QUÂN ĐỘI HIỆN NAY
1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài luận án
1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về ý thức dân tộc
Trong cuốn sách “Dân tộc trong lịch sử và thời đại ngày nay”, An-phơ-rét
Co-đin-gơ đã viết: “Khái niệm “Ý thức dân tộc” trong triết học Mácxít-Lêninnít
trước đây hầu như không được nghiên cứu” [31, tr. 335]. Vì vậy, đây là một khó
khăn tác giả luận án trong tiếp cận, nghiên cứu và kế thừa các nội dung liên
quan đến đề tài luận án.
Trước đây, các nhà lý luận của Liên Xô và một số nước Đông Âu cũng đã
đề cập trên góc độ triết học về vấn đề dân tộc trong đó có một số khía cạnh về
YTDT, cụ thể: Trong cuốn sách “Dân tộc và cá nhân” [41] của tác giả A.F.
Dashdamirov đã đề cập tới mối quan hệ qua lại giữa dân tộc và cá nhân, xem xét
cá nhân với tính cách là chủ thể của các quan hệ xã hội, trong đó có quan hệ dân
tộc và cũng đã đề cập sơ lược đến YTDT và ý thức tự giác tộc người. Trong cuốn
sách “Dân tộc trong lịch sử và thời đại ngày nay” [31] của tác giả An-phơ-rét
Co-đin-gơ đã phân tích về vấn đề dân tộc trên quan điểm duy vật lịch sử, trong
đó có đề cập đến vấn đề YTDT. Nhìn chung, những cuốn sách của những tác
giả nêu trên có nhiều giá trị về góc độ nghiên cứu dân tộc trong lịch sử. Tuy
nhiên, thực tiễn mấy năm gần đây đã cung cấp dữ kiện, một mặt chứng minh
cho tính đúng đắn của những luận điểm đã được nêu trên, mặt khác cũng làm
bộc lộ những thiếu sót của nhiều luận điểm khác, làm cho chúng không còn
đứng vững. Cụ thể, An-phơ-rét Co-đin-gơ đề cập tới “Sự phát triển của ý thức
dân tộc xã hội chủ nghĩa ở nước Cộng hòa Dân chủ Đức”, “Những quy luật
trong sự phát triển dân tộc xã hội chủ nghĩa và triển vọng của dân tộc Đức xã
hội chủ nghĩa”… cho đến nay thực tế đã thay đổi ngoài dự kiến của tác giả.
Hiện nay, có một số công trình của các nhà nghiên cứu đi sâu phân tích sự
biến đổi của vấn đề dân tộc như : “Ethnic Conflic in Southeast Asia” (Mâu thuẫn
dân tộc ở Đông Nam Á), Singapore; “The New Global Polictics of the Asia Pacific” (Chính trị toàn cầu mới của Châu Á - Thái Bình Dương), của các tác giả

sách “Xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, sẵn sàng chiến đấu” [152] của
tác giả M.V. Phrude; “Phép biện chứng và lĩnh vực quân sự hiện đại” [70] của
tác giả I. A. Gruđinhin; “Những vấn đề phương pháp luận của lý luận và thực


12

tiễn quân sự” [69] của tác giả A. X. Gientop; “Cuộc cách mạng về học thuyết
quân sự của Trung Quốc” [136] của hai tác giả G. Munvenon và M.
Phinhkenxten...
Các công trình khoa học nêu trên đã phân tích, làm rõ bản chất quá trình
đổi mới tư duy bảo vệ Tổ quốc XHCN; tác động, ảnh hưởng của quá trình toàn
cầu hóa, của cuộc “cách mạng quân sự” đến nhận thức, tư duy của các chủ thể
quân sự trong quá trình chuẩn bị và tiến hành chiến tranh, trong hiện đại hóa
nền quốc phòng, hiện đại hóa vũ khí, trang bị và xây dựng quân đội, trong xây
dựng kế hoạch và chiến lược bảo vệ Tổ quốc XHCN. Các tác giả nhận định
rằng, cách mạng trong lĩnh vực quân sự đã và đang làm thay đổi một cách căn
bản cách thức tiến hành chiến tranh, phương thức tác chiến và tổ chức quân sự;
tác động trực tiếp đến sự thay đổi ý thức, tư duy bảo vệ Tổ quốc XHCN về mặt
chiến lược, chiến dịch và chiến thuật; tác động to lớn đến sự thay đổi trong học
thuyết quân sự, khoa học và nghệ thuật quân sự.
1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về chủ quyền biển, đảo
Trong các công trình nghiên cứu ở nước ngoài, nội dung đề cập nhiều
vấn đề liên quan đến kinh tế, chính trị, quốc phòng - an ninh của khu vực
Biển Đông nói chung và vùng biển, đảo Việt Nam nói riêng, trong đó, chủ
yếu các công trình tập trung luận giải mấy vấn đề chính sau:
Một là, nghiên cứu về vấn đề tranh chấp CQBĐ giữa các quốc gia
trong khu vực, nhất là vấn đề tranh chấp CQBĐ trên biển Đông
Những công trình đề cập trực tiếp đến vấn đề tranh chấp CQBĐ giữa các
quốc gia trong khu vực, nhất là vấn đề tranh chấp chủ quyền quốc gia trên hai

của quốc gia, trong các công trình thường hay cố gắng tìm mọi cách đưa ra các
chứng lý mang tính chủ quan của mình nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia
của họ trên vùng biển, đảo đang có tranh chấp. Vì lý do đó, những công trình của
họ thường thiếu tính khách quan khoa học.
Hai là, nghiên cứu về chiến lược của một số nước lớn đối với Biển
Đông và tác động của nó đối với bảo vệ CQBĐ của Việt Nam
Có thể nêu ra một số công trình có liên quan chủ yếu sau: Hai tác giả
Ikenberry.J và Mastanduno.M trong công trình “International Relations Theory
and the Asia Pacific” (Lý thuyết quan hệ quốc tế và khu vực Châu Á - Thái Bình
Dương) (Columbia University, New York, 2003) [209] cho rằng, tranh chấp giữa
các nước ở Biển Đông sẽ lôi cuốn sự quan tâm của các nước lớn ngoài khu vực,
nhất là Mỹ. Xu hướng chung là Mỹ sẽ ngày càng can dự sâu hơn vào vấn đề tranh
chấp Biển Đông nhằm đảm bảo lợi ích an ninh chủ yếu của mình và điều đó đặt


14

quan hệ Mỹ - Trung luôn đứng trước trạng thái vừa hợp tác, vừa đấu tranh và
kiềm chế lẫn nhau. Công trình “America’s Role in Asia and the South China Sea”
(Vai trò của Mỹ ở Châu Á và Biển Đông) [204] của Amitar Acharya đã phân tích
sự điều chỉnh chiến lược của Mỹ đối với châu Á, trong đó có Việt Nam. Công
trình này nêu bật những cố gắng của Mỹ những năm đầu thế kỷ XXI, nhằm gia
tăng vai trò ở Đông Nam Á và Việt Nam, trong đó cùng với việc tăng cường sự
hiện diện ở khu vực, Mỹ ngày càng quan tâm đến tình hình an ninh Biển Đông
trước việc Trung Quốc tăng cường các hoạt động quân sự và khẳng định chủ
quyền ở Biển Đông.
Những công trình đề cập trực tiếp đến vấn đề này, tiêu biểu có: một số
công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu nước ngoài được Trung tâm
Thông tin tư liệu Khoa học - Công nghệ và Môi trường (Bộ Quốc phòng) tập
hợp lại trong tập tài liệu có tiêu đề “Đông Nam Á và chiến lược của các cường

khác cũng khiến cho an ninh khu vực, trong đó có Việt Nam thêm phức tạp.
Đối với Trung Quốc, một quốc gia có những lợi ích chiến lược trực tiếp ở
Biển Đông lại có nhiều tham vọng vươn lên trở thành một cường quốc mà trước
hết là một cường quốc về biển, nhiều nhà nghiên cho rằng: chiến lược biển của
Trung Quốc, nhất là ở Biển Đông, có tác động rất lớn đến an ninh CQBĐ của
các nước trong khu vực. Trong công trình “Chiến lược của Hải quân Trung
Quốc và hàm ý của nó đối với khu vực Biển Đông” [91] của Ngô Vĩnh Long,
trên cơ sở phân tích những động thái mới của Trung Quốc trong những năm gần
đây, đặc biệt là việc Trung Quốc tăng cường xây dựng một lực lượng hải quân
hùng mạnh, tác giả đã chỉ rõ ý đồ của Trung Quốc là muốn thao túng khu vực
Biển Đông đồng thời dùng Biển Đông như lá bài để mặc cả với các nước khác
trong toan tính về kinh tế, chính trị của mình, cũng như coi Biển Đông là bàn
đạp để vươn ra biển xa khẳng định vị thế nước lớn đối với khu vực và thế giới.
Các bài báo nghiên cứu về ảnh hưởng chiến lược của Trung Quốc đối
với biển Đông gồm: bài “Tham vọng biển của Trung Quốc và phản ứng của
Mỹ” [183, tr.19-25] của tác giả Nguyễn Vĩnh Thuận, cho rằng tham vọng về
biển cuả Trung Quốc bằng hành động răn đe, gây sức ép với các nước láng
giềng và chiếm lĩnh, quân sự hóa các hòn đảo mà họ chiếm đóng ảnh hưởng
nghiêm trọng đến an ninh khu vực. Tác giả Hoàng Đình Nhàn với bài “Sự


16

phát triển của hải quân Trung Quốc và những tác động đối với an ninh khu
vực Châu Á - Thái Bình Dương” [139, tr.76-81] đã phân tích sự phát triển của
hải quân Trung Quốc và hành động cứng rắn ở Biển Đông đã tác động trực
tiếp đến hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hàng hải ở khu vực.
Bài “China’s Rise and Capability of Territory Expansion in the
Perspective of International Relations” (Sự trỗi dậy của Trung Quốc và khả
năng bành trướng lãnh thổ của nước này dưới góc độ lý thuyết quan hệ quốc

rõ, hiện nay Ấn Độ đang tìm cách tăng cường sự có mặt của mình và cạnh tranh
với các cường quốc khác về lợi ích kinh tế, chính trị ở khu vực này.
Với nước Nga, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, nước Nga hiện nay cũng
đang mở cuộc chạy đua với các cường quốc khác vào khu vực Đông Nam Á và
Biển Đông vì lợi ích của Nga ở khu vực này là rất quan trọng. Công trình “Đông
Nam Á nằm trong lợi ích của Nga” [21] của Viện nghiên cứu và phân tích quốc
phòng Ấn Độ, “Nga tiến vào châu Á thông qua Inđônêxia” [21] của tác giả Đông
Phương Thuần, đã phân tích lợi ích của Nga ở khu vực đồng thời chỉ rõ nỗ lực
cũng như sự điều chỉnh chiến lược trong quá trình khẳng định ảnh hưởng của Nga
ở Đông Nam Á và trên địa bàn Biển Đông.
Đối với Nhật Bản, cuốn sách “Chính sách ngoại giao của Nhật Bản đối
với ASEAN trong thế kỷ mới” do Nhà xuất bản Nhân dân (Trung Quốc) ấn
hành, trên cơ sở phân tích tổng quan chính sách ngoại giao của Nhật Bản với các
nước ASEAN, cuốn sách nhận định: một trong những ý đồ chiến lược trong
chính sách ngoại giao của Nhật Bản đối với ASEAN, bao gồm cả chính sách với
Biển Đông chính là cạnh tranh với các nước khác, đặc biệt là với Mỹ và Trung
Quốc tạo cơ sở khẳng định vị thế nước lớn về chính trị ở khu vực; việc can thiệp
vào Biển Đông không chỉ thuần tuý về mặt kinh tế mà còn kiềm chế các cường
quốc tạo lợi thế cạnh tranh về mọi mặt của Nhật Bản trên trường quốc tế.
1.4. Nhóm công trình nghiên cứu về thanh niên và vai trò của thanh
niên trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền quốc gia
Cuốn sách “Trung Quốc và thanh niên Trung Quốc” [142] của nhiều tác
giả - là nhóm thanh niên Trung Quốc đang học tập tại Trường đại học Phương
Đông (Liên Xô) đã giới thiệu khái quát lịch sử, địa lý, kinh tế, văn hoá, xã hội và
con người Trung Quốc; trình bày tình cảnh các tầng lớp nhân dân Trung Quốc
qua các giai đoạn lịch sử, nhất là trong thời kỳ Trung Quốc bị chủ nghĩa tư bản
quốc tế xâu xé, cùng thống trị. Bằng các luận cứ thuyết phục, cuốn sách khẳng


18



19

yếu xây dựng ý thức và tình cảm dân tộc cho con người Việt Nam trước những
thách thức mới. Đây là công trình duy nhất liên quan trực tiếp đến đề tài luận
án mà tác giả có thể tham khảo, kế thừa.
Hiện nay, một số nhà khoa học nghiên cứu vấn đề YTDT như: Giáo trình
“Tâm lý học dân tộc” [49] của tác giả Vũ Dũng, dưới góc độ nghiên cứu của tâm
lý học, tác giả đã đưa ra một số biểu hiện cơ bản để nhận diện ý thức cộng đồng,
YTDT và ý thức quốc gia. Tác giả đưa ra khái niệm YTDT với tính cách là ý
thức của một tộc người, trong đó, YTDT là ý thức về cộng đồng của mình, mà
mình luôn luôn thuộc về cộng đồng đó.
Nhìn chung, các công trình khoa học nêu trên đã phân tích về các giá trị
tinh thần truyền thống Việt Nam. Từ nhiều góc độ nghiên cứu, các tác giả đã
đề cập tới các giá trị: lòng yêu nước, ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết,
YTDT, đức cần cù lao động, lòng nhân ái của con người Việt Nam với
những nét độc đáo, sâu sắc và những hạn chế của nó. Đồng thời, các tác giả
cũng đưa ra các giải pháp để phát huy các giá trị truyền thống dân tộc trong
quá trình hội nhập quốc tế và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy nhiên,
cho đến nay ở nước ta chưa có công trình khoa học độc lập nào nghiên cứu
trực tiếp YTDT trong bảo vệ CQBĐ của thanh niên quân đội với tính cách là
một bộ phận cấu thành nhân cách người quân nhân cách mạng.
2.2. Nhóm công trình nghiên cứu về ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
Trong cuốn sách “Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho
người dân Việt Nam - định hướng và giải pháp” [202] của hai tác giả Lê Minh
Vụ và Nguyễn Bá Dương; đây là công trình công bố kết quả nghiên cứu của đề
tài cấp Nhà nước thuộc Chương trình khoa học chính trị trọng điểm giai đoạn
2006 - 2010, mã số KX.04.22/06-10: “Nghiên cứu định hướng và giải pháp xây
dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho mọi người dân Việt Nam

“Việt Nam đất, biển, trời” [95] của tác giả Lưu Văn Lợi, trên cơ sở phân tích vị
trí, vai trò của biển, đảo nước ta, tác giả nhấn mạnh:
Biển đối với quốc gia là an ninh và phát triển, đối với hàng chục triệu
con người thuộc hơn nửa các tỉnh, thành, đặc khu (của Việt Nam) là đời
sống và phồn vinh, biển không thể tiếp tục bị coi nhẹ như hiện nay và chỉ
hiểu là biển ven bờ. Biển hiểu theo ý nghĩa đầy đủ của nó phải là một


21

trong hai vế của chiến lược bảo vệ và xây dựng đất nước để đưa dân tộc
thoát khỏi nghèo nàn và lạc hậu [95, tr.185].
Hai là, nghiên cứu về chủ quyền của Việt Nam trên biển, đặc biệt là chủ
quyền lãnh thổ của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.
Đã có nhiều công trình đề cập trực tiếp đến vấn đề này dưới nhiều góc độ
nghiên cứu khác nhau, trong đó có những công trình tập trung đi sâu luận giải về
chủ quyền của Việt Nam trên biển, như: “Vùng biển và quyền làm chủ” [134];
Lưu Văn Lợi “Việt Nam đất, biển, trời” [95] của tác giả Vũ Phi, đề tài khoa học
cấp nhà nước “Chiến lược bảo vệ chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên các
vùng biển Việt Nam đến năm 2020” [19] của Bộ Kế hoạch và Đầu tư...
Đó là những công trình có giá trị khoa học và thực tiễn, luận giải về chủ
quyền của Việt Nam trên Biển Đông. Những công trình này đã đưa ra bằng chứng
và những lập luận xác đáng về chủ quyền của Việt Nam trên biển; đồng thời,
khẳng định chủ quyền không thể chối cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo
Hoàng Sa và Trường Sa. Một số công trình đã có những đề xuất và đưa ra những
giải pháp nhằm góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế biển, bảo vệ vững chắc chủ
quyền của đất nước trên biển. Trong công trình “Việt Nam đất, biển, trời” [95]
của tác giả Lưu Văn Lợi đã tập trung luận giải các vấn đề rất quan trọng về tiềm
năng, lợi thế của biển, đảo Việt Nam; về lịch sử tranh chấp chủ quyền hai quần
đảo Hoàng Sa, Trường Sa giữa hai quốc gia Việt Nam và Trung Quốc, đưa ra

bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trong giai đoạn mới” [18] của tác giả Trần
Thái Bình; “Quyết tâm bảo vệ chủ quyền biển đảo của đất nước” [46] của tác giả
Nguyễn Tấn Dũng;… Các công trình khoa học và bài viết này đã tiếp tục khẳng
định mạnh mẽ và thể hiện ý chí quyết tâm cao nhất của toàn Đảng, toàn dân, toàn
quân ta trong việc bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt
Nam trên các vùng biển và hải đảo của Tổ quốc.
Cuốn sách: “Biển Đông: Hướng tới một khu vực hòa bình, an ninh và hợp
tác” [165] của tác giả Đặng Đình Quý, đây là cuốn sách biên tập những tham
luận khoa học của đông đảo các nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước
tham dự Hội thảo quốc tế về biển Đông lần thứ 2 Việt Nam đã đề cập đến các
nhóm vấn đề đó là: Tầm quan trọng của biển Đông trong môi trường chiến
lược đang thay đổi; lợi ích của các bên trong và ngoài khu vực biển Đông;
những diễn biến gần đây ở biển Đông - hệ lụy đến hòa bình, hợp tác và ổn
định trong khu vực; tranh chấp ở biển Đông - những vấn đề luật pháp quốc tế;


23

tranh chấp ở biển Đông: những khía cạnh pháp lý quốc tế; giải quyết tranh
chấp và quản lý xung đột ở biển Đông; kinh nghiệm hợp tác và các biện pháp
thúc đẩy hợp tác vì an ninh và phát triển ở biển Đông; phương cách và biện
pháp thúc đẩy hợp tác ở biển Đông.
Ba là, nghiên cứu về luật pháp quốc tế về biển và việc vận dụng luật pháp
quốc tế trong quản lý, khai thác, bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Việt Nam
Việc tìm hiểu luật pháp quốc tế về biển, nhất là việc vận dụng luật pháp
quốc tế về biển vào thực tiễn quản lý, khai thác và bảo vệ CQBĐVN là vấn đề
lớn được xã hội quan tâm, chú ý trong giai đoạn hiện nay. Đã có nhiều công trình
nghiên cứu đề cập đến vấn đề này dưới các góc độ: làm rõ những nội dung cơ
bản của Luật Biển quốc tế, nhất là Công ước về Luật Biển của Liên hợp quốc
năm 1982; sự vận dụng Luật Biển quốc tế vào vấn đề quản lý, khai thác, bảo vệ

Về cơ bản, trên cơ sở phù hợp với luật pháp và thực tiễn quốc tế, Công ước
về Luật Biển 1982, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về biển của Việt
Nam bước đầu đã tạo điều kiện và cơ sở pháp lý cho việc tăng cường quản
lý Nhà nước trên biển. Tuy nhiên, xét tổng thể, hệ thống văn bản quy phạm
pháp luật về biển của Việt Nam còn nhiều bất cập như thiếu tính đồng bộ,
việc hệ thống hoá, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện chậm, chưa theo kịp tình
hình và chưa được tiến hành một cách thường xuyên [19, tr.62-63].
Bốn là, nghiên cứu về phát triển kinh tế biển và tăng cường quốc phòng - an
ninh bảo vệ chủ quyền biển, đảo
Công trình khoa học “Quan điểm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc
hội về đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo” [3] của hai tác giả Nguyễn Thái
Anh, Quốc Dũng đã tuyển chọn, biên soạn những bài viết, phát biểu của các
đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội, tướng lĩnh Quân đội
nhân dân Việt Nam về quan điểm nhất quán, kiên quyết trong bảo vệ chủ quyền
lãnh thổ thiêng liêng của tổ quốc với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.
Trong công trình “Chiến lược bảo vệ chủ quyền và quyền tài phán quốc gia
trên các vùng biển, đảo Việt Nam đến năm 2020” [19], khẳng định: “Việt Nam
cần xây dựng cho riêng mình một chiến lược phát triển bền vững không chỉ về
kinh tế mà còn cả một chiến lược bảo vệ chủ quyền và quyền tài phán quốc gia
của mình” [19, tr.5], các nhà nghiên cứu đã kiến nghị lên Đảng, Nhà nước những
yêu cầu đối với chiến lược tổng hợp nhằm bảo vệ CQBĐ của Việt Nam.


25

Đề tài khoa học cấp nhà nước “Bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền
quốc gia trong tình hình mới” [199] do tác giả Võ Trọng Việt làm chủ
nhiệm, đã làm rõ cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý, lịch sử bảo vệ chủ quyền,
quyền chủ quyền quốc gia của Việt Nam; kinh nghiệm của một số nước
trong bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia; đáng giá thực trạng bảo

hiệu quả sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Ngoài ra còn có các công trình khoa học: “Phát triển đạo đức cách
mạng của thanh niên quân đội trong tình hình hiện nay” [145] của tác giả
Nguyễn Hùng Oanh, “Thanh niên quân đội nhân dân Việt Nam giữ gìn bản
sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập quốc tế hiện nay” [81] của tác giả Lưu
Ngọc Khải - Nguyễn Văn Tùng.... Các công trình này đã trực tiếp hướng
nghiên cứu vai thanh niên quân đội trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân
tộc trong hội nhập quốc tế và con đường, biện pháp nhằm phát triển nhân
cách toàn diện Đức - Trí - Thể - Mỹ cho họ.
3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã
công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
3.1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố
Các công trình khoa học có liên quan trên đây đã nghiên cứu tương đối
toàn diện, có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về ý thức, YTDT nói
chung, YTDT xã hội chủ nghĩa, chủ quyền, CQBĐ và bảo vệ CQBĐVN cũng
như những vấn đề cơ bản về thanh niên, trong đó nổi lên những vấn đề sau đây:
Một là, các công trình khoa học đã đưa ra quan niệm, kết cấu, biểu hiện về
YTDT của các nhóm xã hội khác nhau.
Hiện nay, thuật ngữ YTDT được dùng không nhiều trên các Nghị
quyết của Đảng, Nhà nước và trong các bài viết, bài nói các công trình khoa
học của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nhà nghiên cứu ở trong và ở
ngoài nước. Tuy nhiên, họ cũng đã bàn đến vấn đề YTDT trên góc độ, phạm
vi và đối tượng nghiên cứu hoặc là chung, hoặc là riêng biệt.
Về khái niệm YTDT, tác giả Nguyễn Thị Ngân cho rằng: “Ý thức dân tộc
là tổng hòa những quan điểm về thế giới quan, phản ánh tình hình kinh tế,
chính trị, lịch sử, đạo đức, thẩm mỹ gắn liền với dân tộc và được biểu hiện
thực tế trong tất cả các hình thức của ý thức xã hội” [140, tr.11]. Tác giả Vũ
Dũng lại cho rằng: “Ý thức dân tộc là ý thức về cộng đồng của mình, mà mình