BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BÙI THỊ THU HIỀN

Nghiªn cøu thµnh phÇn hãa häc
vµ ho¹t tÝnh sinh häc cña mét sè loµi nÊm
ë ViÖt Nam
Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
Mã số: 62.44.01.14

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC

HÀ NỘI - 2017


CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS. ĐẶNG NGỌC QUANG
2. TS. LƯU VĂN HUYỀN

Phản biện 1: GS.TSKH. Trần Văn Sung
Viện Hóa học, Viện Hàn lâm KHCN VN
Phản biện 2: PGS.TS. Trần Thị Thu Hương
Trường Đại học Bách khoa Hà Nội
Phản biện 3: PGS.TS. Vũ Quốc Trung
Trường ĐHSP Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường,

(Cordyceps sinensis)... Việt Nam có khoảng 22000 loài nấm, trong đó nấm linh chi có
khoảng 60 loài. Có rất ít các công trình nghiên cứu về hóa học của nấm được công bố, đặc
biệt là ở Việt Nam và chủ yếu d ng lại ở việc phân loại. Do đó, việc khai thác kho tàng quí
đầy tiềm năng t các loài nấm ở nước ta đ khám phá nhiều loại thuốc mới với hiệu l c cao
trong phòng và chữa bệnh góp phần nâng cao bảo vệ sức khoẻ con người là hướng đi đúng
đắn và phát tri n bền vững. Sau khi bảo về thành công luận án Thạc ĩ về Hóa học của nấm
ở Việt Nam, tôi thấy đây là hướng đi mới, có nhiều tiềm năng đ nghiên cứu nhằm tìm ra
các hợp chất có hoạt tính sinh học uý giá cũng như làm áng tỏ khả năng chữa bệnh của
một số loài nấm trong các bài thuốc cổ truyền. Do đó chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu
thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của một số loài nấm ở Việt Nam”
2. Mục tiêu nghiên cứu
Tách chiết, tinh chế, ác định cấu trúc hóa học và đánh giá hoạt tính sinh học các
chất phân lập t 5 loài nấm ở Việt Nam: Tomophagus cattienensis, Ganoderma mirabile,
Ganoderma neo-japonicum, Kretzschmaria sandvicensis, Daldinia eschscholzii.
3. Nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu quy trình tách chiết đ phân lập các hợp chất t 5 loài nấm ở Việt Nam.
Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được bằng cách kết hợp các phương
pháp phổ.
Đánh giá hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được.
4. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là 5 loài nấm ở Việt Nam.
Họ Ganodermataceae: Tomophagus cattienensis, Ganoderma mirabile và Ganoderma
neo-japonicum.
Họ Xylariaceae: Kretzschmaria sandvicensis và Daldinia eschscholzii.


2

5. Những đóng góp mới của luận án
Đây là công trình nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của một số

thuộc lớp Nấm túi Ascomycetes trong ngành Nấm túi Ascomycota. Hiện nay, trên
thế giới đã ác định được khoảng 85 chi và ít nhất 1.340 loài. Việt Nam có 82 loài
với 13 chi thuộc họ Xylariaceae đã được công bố, đây là một trong những họ nấm
thường gặp của ngành Nấm túi Ascomyccota ở nước ta.
1.2.2. Thành phần hóa học trong họ nấm Xylariaceae
D a theo các loại nhóm chất, chia các hợp chất trong nấm Xylariaceae thành 4
loại: dẫn xuất của Cytochalasin, dẫn xuất azaphilone, dẫn xuất của naphtalen, các hợp
chất khác.
1.3. Nấm linh chi
1.3.1. Giới thiệu chung về nấm linh chi


3

Nấm linh chi là một loại nấm thuộc họ đa khổng, thường mọc trên những cây
mục. Nấm linh chi chuẩn có tên khoa học là Ganoderma lucidum. Hiện nay đã ác định
được khoảng 286 loài nấm linh chi khác nhau thuộc họ nấm gỗ (Gano ermataceae).
1.3.2. Tác dụng của linh chi
1.3.2.1. Tác dụng dược lý của linh chi
Linh chi có tác dụng chống ung thư và chống khối u, chống vi khuẩn, chống nấm,
chống viru (đặc biệt đối với herpes và HIV), chống viêm hoặc điều hòa miễn dịch.
1.3.2.2. Ứng dụng lâm sàng
1.3.3. Thành phần hóa học của nấm linh chi
Nấm nói chung có tới 90% trọng lượng là nước. Ngoài ra, chúng có u hướng
là một nguồn cung cấp protein (10-40% trọng lượng không nước) carbohydrate (328%), chất ơ (3-32%) và au đó các vitamin thiết yếu, chất khoáng. Các chất trong
nấm linh chi được chia làm 2 loại lớn: các chất hữu cơ và các chất vô cơ.
1.3.4. Nghiên cứu nấm của Việt Nam

CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THỰC NGHIỆM
2.1. Phương pháp nghiên cứu


Sơ đồ 2.1: Sơ đồ phân lập các hợp chất H1- H4
Tomophagus cattienensis
Mẫu khô (110 g)

Bã

Cặn etyl axetat (4,3 g)

Cột sephadex, CHCl3:CH3OH=1:1

BTH1B
(1700 mg)

BTH1A
(2500 mg)

BTH1C
(50 mg)

CC/ H:A= 10:1- 1:1

B1
79mg

B2
590mg

B3
23mg

2mg

10mg

H3

B8
170

H1

B8A

75mg
g
H2O:CH3OH= 25:75
HPLC/RP-18
B7A11
B8A2
60mg

5mg

5mg

H2

H4

2.3.1.3. Thử hoạt tính sinh học của các chất phân lập được

NHP1.D
30 mg

NHP1.C
417 mg

CC/H:E
B1
27
mg

B2
30
mg

B3
69
mg

CHCl3 : CH3OH
B5 =1:1 B6
B4
246
mg

59
mg

409
mg

136
mg

B9.III
78
mg

HPLC/ H : E =2:3
B9.IV.D
10 mg
H6

B7
200
mg

B9.IV
96
mg

B9.V
58
mg

B9.VI
175
mg

CC/ H:E = 3:2
B9

THU.B
834 mg

THU.C
487 mg

CC/H:E=8:1-0:100
B1
111
mg

B2
227
mg

B3
53
mg

B4
12
mg

B5
12
mg

B6
13
mg

mg

HPLC/ H:E=6:1
THU2B2A
5 mg
H11

THU2B2B
4 mg
H12

2B4
53
mg

2B5
24
mg

THUB3.1
3 mg
H10


7

2.3.3.3.Thử hoạt tính sinh học của các chất phân lập được
2.3.3.4. Hằng số vật lí
2.3.4. Nghiên cứu các hợp chất trong nấm Kretzschmaria sandvicensis
2.3.4.1. Mẫu nấm

F2
0.230 g

C3
0.010 g

CC/H:E
C3d 5 mg
H13

F2k
0.023 g

F2f
0.032 g
HPLC/RP-18
H:E =1:3

F2k2 7 mg
H15

F2f11 10
mg
H14

2.3.4.3. Hằng số vật lí
2.3.5. Nghiên cứu các hợp chất trong nấm Daldinia eschscholzii
2.3.5.1.Mẫu nấm
2.3.5.2. Phân lập các hợp chất từ cặn chiết etyl axetat của nấm Daldinia eschscholzii


butanol
(3,091 g)

Dịch chiết D

Cất áp suất thấp
Cặn chiết
etylaxetat
Dạng dầu
(4,052 g)


9

Sơ đồ 2.6: Sơ đồ phân lập các chất H16-H19
Mẫu nấm (Daldinia eschscholzii)
(320 gam)
Ngâm trong metanol
Cặn chiết (3.64 gam)
Chiết trong n-hexan
Cặn chiết (1.42 gam)
CC/ H:E = 5:1

LKL1

LKL2

LKL3

LKL4

CC/ H:A= 1:6
g)
HPLC/ H:E = 1:6
LKL6i

LKL7A

LKL7B

LKL7C

LKL7D

5 mg (H16)

LKL7E
58 mg (H17)

Sephadex/ Clorofom:metanol= 1:2
LKL7C1 LKL 6i
(5 mg)
173 mg
1:2

= 5:1

CC/ H:A = 2:1

LKL7C1A



NHUI

NHUK

665mg

196mg

211mg

37mg

136mg

194mg

191mg

123mg

CC/ H:A = 10:1
NHUC1
123mg
HPLC/ H:E=5:1

NHUC1A

NHUC1
6mg (H20)

6.68) là tín hiệu của H-1, H-2. Vị trí 6.24 là tín hiệu của H-19, 6.62 (H-24). Ngoài ra
còn có tín hiệu H (1.93) của nhóm metyl đính với liên kết đôi tương uan với nhóm
cacbonyl thứ 2 (166.5 ppm).
So sánh các tín hiệu NMR của hợp chất H1 với tài liệu tham khảo chúng tôi
thấy hoàn toàn phù hợp, như vậy hợp chất H1 là Schisanlactone A.

Schisanlactone A (H1)
3.1.3.2. Chất H2 (BTH1B7A11) (chất mới)
Phổ khối phân giải cao của hợp chất H2 có pic ion giả phân tử ở m/z 407.2187
tương ứng với công thức C24H32O4Na (tính toán cho C24H32O4Na là 407.2198), t đó
suy ra công thức phân tử của hợp chất này là C24H32O4
Phổ 1H NMR có ba tín hiệu proton đính với Csp2. Trong đó có hai tín hiệu đôi
ở 6.67 và 5.83. Một tín hiệu đơn ở 6.23 tương t như hợp chất H1. Ngoài ra còn có
một tín hiệu của proton đính với cacbon liên kết với oxi ở 4.14 (d, 6.5). Hợp chất này
chỉ có 5 nhóm metyl ( inglet), trong đó có 1 nhóm metyl ở trường yếu (2.27 ppm).
Phổ 13C NMR cho thấy tín hiệu của 24 nguyên tử cacbon, có 1 nhóm xeton no
(208.5 ppm), 1 nhóm cacbonyl (167.0 ppm) và 3 liên kết đôi (120-150). Bên cạnh đó
còn có 2 tín hiệu cacbon đính với oxi (80.5 và 77.0).
Qua các kết quả phổ NMR có th d đoán H2 là một dẫn xuất của hợp chất H1.
Phổ HMBC chúng tôi thấy có các tương uan của nhóm metyl (2.27 ppm) với
nhóm xeton vì thế sẽ có mảnh CH3-CO-. Hai proton doublet ở 5.83 và 6.67 có tương uan
với nhóm cacbonyl ở 167.0 ppm, do vậy chúng tôi quy kết là H-1 và H-2. Còn proton còn
lại ở 6.23 là H-19. Kết hợp với phổ HSQC ác định được vị trí 144.0 (C-1), 118.2 (C-2),
142.7 (C-19). Vị trí của OH ở vị trí C-15 o có tương tác của H-16, H-24 với C-15.
Đ ác định hóa học lập th của H2, chúng tôi đo phổ ROESY, các tín hiệu


12

quan trọng là H-1 với H-2 và H-19 giúp khẳng định cấu tạo của hai vòng A và B; H-5

H

17
14
15

20 21

H

24

H OH

23

Bảng 3.3: Bảng số liệu phổ NMR của chất H2 (CDCl3).
1
13
STT
H NMR (ppm), J (Hz)
C NMR (ppm)
1
6.67 d (12.5)
144.0
2
5.83 d (12.5)
118.2
3
167.0

16
4.14 d (6.5)
35.5
17
2.35 m
58.8
18
2.87 t (8.5)
19.1
19
0.99 s
142.7
20
6.23 s
208.5
21
31.3
22
2.27 s
29.0
23
1.41 s
26.4
24
1.55 s
26.6
1.01 s
Chúng tôi ki m tra cấu trúc của chất này bằng Scifinder ngày 15/07/2013 thì
thấy rằng hợp chất H2 là một chất mới, đặt tên là cattienoid A.
3.1.3.3. Hợp chất H3 (BTH1B3A, Chất mới)

O
20

6

4

17
14
15

8
22

21

Cattienoid B (H3)
Kết quả ki m tra bằng Scifinder ngày 15/07/2013 thì thấy rằng hợp chất H3 là
một chất mới, được đặt tên là cattienoid B.
Bảng 3.4: Bảng số liệu phổ NMR của chất H3 (CDCl3).
1
13
STT
H NMR (ppm), J (Hz)
C NMR (ppm)
1
6.70 d (12.0)
143.3
2
5.85 d (12.0)

15
2.08 m và 1.81 m
28.0
16
2.55 dd (6.5, 19.5)
34.3
17
218.5
18
0.92 s
18.6
19
6.26 s
142.6
20
1.41 s
29.3
21
1.55 s
26.2
22
1.13 s
28.1
3.1.3.4. Xác định cấu trúc hợp chất H4 (BTH1B8A2)
- Phổ khối phân giải cao FT-ICR-MS (hình 3.12) của hợp chất H4 có pic ion
giả phân tử ở m/z 423.21444, tương ứng với công thức phân tử C24H32O5Na (tính
toán cho C24H32O5Na là 423.2147). Như vậy, hợp chất H4 có công thức phân tử là
C24H32O5 nhiều hơn hợp chất H2 một nguyên tử oxi.



17
14
15

8
6

O

24

HO

23

Cattienoid C (H4)
Chúng tôi cũng ki m tra cấu trúc của chất này bằng Scifinder ngày 15/07/2013
thì thấy rằng nó là một chất mới và đặt tên là cattienoid C.
Bảng 3.5: Bảng số liệu phổ NMR của chất H4 (CDCl3).
1
13
STT
H-NMR(ppm), J (Hz)
C-NMR (ppm)
1
6.93 d (9.5)
148.0
2
5.88 d (9.5)
116.7

77.0
16
2.35 m
35.6
17
2.85 t (8.5)
59.2
18
1.03 s
19.2
19
6.22 s
139.3
20
208.3
21
2.16 s
31.2
22
1.15 s
24.8
23
1.25 s
24.5
24
0.94
24.6
3.1.4. Hoạt tính sinh học của các chất H1- H4
- Cặn chiết etyl axetat của nấm linh chi vàng được thử khả năng kháng tế bào ung
thư bi u mô KB. Kết quả cho thấy cặn chiết có hoạt tính, với giá trị IC50 = 31.58 g/ml.

3.2.3. Xác định cấu trúc các hợp chất
3.2.3.1. Hợp chất H5
Hợp chất H5 là chất bột màu trắng, đi m nóng chảy 165-1670C.
Phổ 1H-NMR cho thấy tín hiệu của 6 nhóm metyl, một tín hiệu của proton đính với
cacbon có nhóm hydroxyl ở 3.63 (1H, m) và 4 tín hiệu của proton olefinic.
Phổ 13C-NMR cho thấy tín hiệu của 28 nguyên tử cacbon gồm 6 nguyên tử
cacbon của liên kết đôi ở δC 141.20; 139.80; 135.49; 131.90; 119.46; 116.21 và 1 tín
hiệu cacbon liên kết với oxy ở 70.10 ppm.
T dữ liệu phổ 1H-NMR và 13C-NMR so sánh với tài liệu tham khảo cho phép
ác định hợp chất H5 là ergosterol.
28

21
18
12
19

11

20

24

26

23
27

13 17
15

79.42 (C-8) cùng với hai tín hiệu của nối đôi tại C-6/C-7 rất đặc trưng cho tạo thành
liên kết peroxit tại C-6, C-7. Ngoài ra cũng trên phổ 13C NMR còn xuất hiện tín hiệu của
một cacbon chứa nhóm hydroxyl tại δ 66.42 (C-3) và sáu nhóm CH3.
Các dữ liệu phổ của chất H6 và so sánh với các dữ liệu phổ tương ứng của ergosterol
peroxide cho kết quả phù hợp. T đó, chúng tôi kết luận hợp chất 6 là ergosterol peroxide.

Ergosterol peroxide (H6)
3.2.3.3. Hợp chất H7
- Phổ 1H NMR có 3 tín hiệu của proton ở nối đôi 6.82, 5.48, 5.32. Tín hiệu của
proton của 6 nhóm metyl tại các vị trí δH 1.83, 1.00, 0.99, 0.93, 0.57 ppm.
- Phổ 13C NMR cho thấy tín hiệu của 30 nguyên tử cacbon trong đó có tín hiệu
của cacbon nhóm cacbonyl axit C=O (δC 171.1 ppm), 6 tín hiệu của cacbon có liên
kết đôi δC (tín hiệu t 116.2ppm đến 146.0ppm). Phổ 13C-NMR còn cho thấy tín hiệu
của nguyên tử C đính với O δC 79.0, 6 tín hiệu của C nhóm metyl δC (tín hiệu t 12.2
đến 28.1 ppm). T đây,
đoán H7 là một steroit.
- Phổ HMBC có tương tác của H (6.82 ppm)/C-26 cho thấy liên kết đôi ở vị trí
liên hợp với nhóm C=O của nhóm COOH tức là vị trí nối đôi giữa C24 và C25, vị trí H
(6.82 ppm) là tín hiệu proton của H-24. Trên phổ xuất hiện s tương tác giữa C (đính
với nhóm OH)/ H-28, H-29 o đó ác định được vị trí của C-OH tại vị trí C-3. Trên
phổ HMBC xuất hiện tương tác H-30/C-7, C-8; H-19/C-9, các tương tác này cho biết
vị trí của 2 liên kết đôi còn lại.
Tổng hợp dữ liệu các phổ kết hợp với so sánh với tài liệu tham khảo ác định
được cấu trúc hợp chất H7 như au:
21

24

18
12


28

Axit ganoderic Y (H7)
3.2.3.4. Hợp chất H8
-Phổ GC-MS của chất H8 cho biết công thức phân tử của chất H8 là C16H32O2
-Phổ 1H NMR (CDCl3, 500Hz, , ppm) có các tín hiệu δH: 0.86 (3H, t, J = 6.5;
13.5 Hz, H-16); 1.25 (24H, m, H-4 ÷ H-15); 1.63 (2H, quint, J = 7.5Hz, H-3); 2.34
(2H, t, J = 7Hz, H-2).


17

T việc phân tích hai loại phổ GC-MS và 1H-NMR, chúng tôi ác định cấu
trúc của chất H8:
O
6
7

5

4

8

9

2

3

có Rf = 0,56.
Phổ 1H NMR: D a trên hình ạng và ữ kiện phổ cho thấy δH t 0 đến 2 ppm
có nhiều nhóm CH3, t 2 – 3 ppm có nhiều nhóm CH và CH2, vùng 5 – 6 ppm có ít
liên kết –CH= nên
đoán hợp chất này có khung steroit. T việc o ánh ta có th
quy kết như au:
Trên phổ 1H NMR cho thấy phân tử chứa các proton olefin với khoảng chuy n
ịch hóa học t 5 - 6.5 ppm
-Phổ 13C NMR cho thấy chất H9 có 30 nguyên tử C gồm 8 nguyên tử cacbon
olefin (120 – 140 ppm), 1C nhóm cacbonyl C = O liên hợp (199.5 ppm).
Kết uả phân tích trên phổ kết hợp với việc o ánh với các ố liệu và hình
ạng phổ của các teroi phân lập t nhóm Ganoderma cho phép ác định công thức
hợp chất H9 là ergosta-4,6,8(14),22-tetraen-3-one. Hợp chất này cũng được chúng tôi
tinh ạch được trong các loài nấm họ Xylariaceae như Xylaria atrosphaerica và
Xylaria sp (công bố số 1).
28

21
18

26
20
23

19

13

11


axetat, metanol; có Rf = 0.67 trong hệ H:E = 4:1.
Phổ 1H NMR cho thấy có tín hiệu của 7 nhóm -CH3 trong khoảng 0.5 – 1.7
ppm. Ngoài ra còn có 3 tín hiệu của -CH= (anken) lần lượt là 5.47 (1H, , J=5.5 Hz),
5.40 (1H, t, J=7.0 Hz), 5.32 (1H, d, J = 6.0 Hz). Đáng lưu ý là 2 tín hiệu đặc trưng
của >CH-OH có δH = 3.25 ppm, dd, J = 3.5 Hz, 11.5 Hz và δ H = 4.00 ppm ( ) t đó
ta có th
đoán chất H10 có 2 nhóm OH.
Trên phổ 13C NMR cho thấy chất H10 có 30 nguyên tử C. Trong đó có 6 nguyên
tử C không no (60 – 80 ppm), 2 C của –C-OH có δC 78.9, 69.1 ppm.
Trên phổ HSQC chỉ ra tương tác tr c tiếp giữa nguyên tử C gắn với H cho
phép ác định được vị trí của nguyên tử C chứa H tương ứng có δ C: 127.0 & 120.3
ppm (C-24 và C-7), 116.3 ppm (C-11), 13.65 ppm (C-27), 15.69 ppm (C-18), 18.43
ppm (C-21), 22.76 ppm (C-19), 15.80 ppm (C-30), 27.85 ppm (C-29).
Trên phổ HMBC ta thấy có tương tác mạnh của C-24, C-25, C-27 với nguyên tử H
của nhóm OH nên ta có th uy kết một nhóm OH của chất H10 ở vị trí 26.
Bằng việc ét tương tác a giữa các nguyên tử C và H ua 2-3 liên kết (phổ
HMBC) có th uy kết được độ chuy n ịch của các proton và các nguyên tử cacbon
tương ứng. Chúng tôi đưa ra công thức cho chất H10 là ganodermadiol.
21

24
26

18
12
19

11

20

với hợp chất H5.
3.3.3.5. Chất H12
Hợp chất H12 là chất rắn, màu trắng, tan tốt trong ung môi clorofom, etyl
axetat, metanol; có Rf = 0,33 trong hệ H:E = 6:1.
1
H NMR: D a trên hình ạng và ữ kiện phổ cho thấy δH = 0÷2 ppm có nhiều
nhóm CH3, t 2÷3 ppm nhiều nhóm CH và CH2, vùng 5÷6 ppm có ít liên kết –CH=
nên chất ố H12 có khung steroit khá uen thuộc giống chất H9. T việc o ánh ta
có th uy kết như au:
Trên phổ 1H NMR cho thấy hợp chất H12 chứa các proton olefin với khoảng
chuy n ịch hóa học t 5÷6.5 ppm, đáng chú ý là tín hiệu của H đính với cacbon
mang liên kết đôi ở 5.17 ppm, ( ) có th uy kết cho proton này là H-22, tiếp theo là
proton với δ = 5.15 ppm, m. Tiếp theo là tín hiệu với δ = 3.60 ppm, t, J = 6.5, 4.5, 4.5
Hz, ta có th uy kết đây là proton của nhóm OH. Ngoài ra còn các tín hiệu của CH
và CH2 như trong bảng 3.14.


19

Trên phổ 13C NMR cho thấy chất ố H12 có 28 nguyên tử C. Vùng t 120140
ppm có các tín hiệu đặc trưng cho 4 nguyên tử C olefin. Ở 71.1 ppm là tín hiệu C
được gán cho nhóm C-OH. Còn lại là C no của nhóm –CH3, >CH2, >CH-.
Phổ DEPT: D a vào kết uả khi đo phổ DEPT ta thấy trong chất H12 có 6
nhóm CH3, 8 nhóm CH2, còn lại là 14 CH.
Trên phổ HSQC chỉ ra tương tác tr c tiếp giữa nguyên tử C gắn với H cho
phép ác định được vị trí của nguyên tử C chứa H tương ứng có δ C: 71.1 ppm (C-3),
21.1 ppm (C-21), 17.6 ppm (C-28), 12.1 ppm (C-18), 13.1 ppm (C-19), 20 ppm (C27), 19.7 ppm (C-26).
Trên phổ HMBC cho thấy tương tác gián tiếp giữa nguyên tử H với các nguyên
tử C bên cạnh nó. Ta thấy có tương tác mạnh của C-22, C-23 với nguyên tử H của C
ố 21 và 28 nên ta có th uy kết vị trí của liên kết đôi trong phân tử chất H12 nằm ở


15

8
7

4

Ergosta-7,22-đien -3β-ol (H12)
3.3.4. Hoạt tính sinh học
Chúng tôi tiến hành thử độc tế bào ung thư bi u mô (KB) của H9-H12. Kết
quả cho thất các hợp chất H9, H11 và H12 có hoạt tính mạnh và trung bình với IC50
lần lượt là 12.68; 10.72 và 87.95 µg/ml. Ngoài ra, hợp chất H10 không có hoạt tính
(IC50 > 100 µg/ml).
3.4. Nấm Kretzschmaria sandvicensis
3.4.1. Mẫu nấm
Mẫu nấm được thu hái tại Điện Biên vào tháng 6/2011 với khối lượng mẫu
tươi là 212.232 (g), o PGS.TS. Dương Minh Lam (Khoa Sinh học, trường Đại học
ư phạm Hà Nội) ác định tên khoa học.
3.4.2. Phân lập các hợp chất
3.4.3. Xác định cấu trúc các hợp chất
3.4.3.1. Chất H13
Phổ khối phân giải cao FT-ICR-MS của chất H13 có pic ion giả phân tử ở m/z
231.06264, ứng với công thức phân tử là C11H12O4Na(tính toán cho C11H12O4Na là
231.0633). Vậy, công thức phân tử của nó là C11H12O4, ứng với độ bội là 6.
Phân tích phổ 1H NMR ta thấy: có 1 vân phổ với độ dịch chuy n hóa học là δH
= 7.09 ppm, có th quy kết là H của vòng thơm. Ngoài ra trên phổ xuất hiện 1 vân
phổ của nhóm metyl trong khoảng trường mạnh δH = 2.20 ppm. Trên phổ có tín hiệu
proton của nhóm metyl proton với độ dịch chuy n hóa học δH = 3.89 ppm, đó là của
proton của -OCH3.

7a

H3CO

O

3.4.3.2. Chất H14
Phổ khối phân giải cao FT-ICR-MS của hợp chất H14 có pic ion giả phân tử
ở m/z 259.05764 ứng với công thức phân tử C12H12O5Na (tính toán cho C12H12O5Na
là 259.0582).. Vậy công thức phân tử của hợp chất này là C12H12O5, ứng với độ bội
bằng 7.
Phân tích phổ 1H NMR của hợp chất H14 cho ta thấy:
2 tín hiệu với độ dịch chuy n hóa học là δH = 6.37 (1H, d, J = 2 Hz) và 6.26 (1H,
, J = 2 Hz) được d đoán là 2 nguyên tử H trong nhân thơm ở vị trí meta với nhau là H5 và H-7. 1 tín hiệu có độ dịch chuy n hóa học là δH = 2.59 (2H, m) được d đoán là
proton của nhóm –CH2. Một vân phổ ở 4.22 ppm (1H, m) d đoán là proton của nhóm
CH-OH. Một vân ở 1.28 ppm (3H, d, J = 6 Hz) d đoán là proton của nhóm -CH3. 1 vân
phổ ứng độ dịch chuy n là 6.25 (1H, ) đó là proton gắn với C=C.
Phân tích phổ 13C NMR: Có 12 vân phổ tuơng ứng với 12C. Trên phổ có một vân
phổ ở trường yếu với δC = 166.5 ppm quy kết cho C của nhóm C=O, có 8 vân phổ với độ
dịch chuy n trong khoảng t 100ppm đến 165ppm d đoán là 6 C của nhân thơm và 2 C
của liên kết C=C gắn với O. 1 pic tại vị trí δC = 65.7 ppm là C của đính với O, 2 pic còn lại
ứng với độ dịch chuy n δC = 23.4, 44.1 ppm là 2C của 2 nhóm –CH3, -CH2.
T việc phân tích các phổ trên và so sánh với tài liệu tham khảo chúng tôi kết
luận công thức cấu tạo của hợp chất H14 là Orthosporin.
OH

O
1

8

Phân tích phổ 1H NMR của hợp chất H15:
Một tín hiệu có độ dịch chuy n hóa học δH = 0.98 (3H, t, J = 7.5 Hz) đó là
proton của nhóm –CH3 liên kết với nhóm ankyl. Một vân phổ có độ dịch chuy n hóa
học δH = 7.78 ppm (1H, ) được d đoán là proton của nhóm =C-H. Một vân phổ có
độ dịch chuy n hóa học δH = 4.60 (1H, ,J = 7.5 Hz) được d đoán là proton của


21

nhóm –CHOH của vòng no. Một tín hiệu ứng với độ dịch chuy n δH = 4.47 ppm (2H,
d) proton của nhóm –CH2 liên kết với C=C, gần O. 6 pic có độ dịch chuyến hóa học
t 1.28 ppm đến 2.60 ppm d đoán là proton của –CH2. Nhận thấy các H của cùng
một nhóm –CH2 có độ dịch chuyên hóa học khác nhau chúng tôi d đoán là H của
vòng iclohe an → hợp chất sẽ có một vòng no 6 cạnh liên kết với với một dị vòng 5
cạnh chứa O có chứa 2 liên kết đôi, một nhóm C=O.
Phân tích phổ 13C NMR ta thấy: 12 pic tương ứng hợp chất có chứa 12C. Một
vân phổ ở trường yếu có δC = 180.7 ppm d đoán là nhóm C=O. 4 vân phổ có độ dịch
chuy n hóa học t 120 ppm đến 170 ppm, d đoán là của C=C. 2 vân phổ có δC =
58.2 ppm, 68.7 ppm d đoán là C của nhóm –CHOH. 4 vân phổ có độ dịch chuy n
hóa học t 20 ppm đến 42 ppm d đoán là C của nhóm –CH2 no. Một vân phổ có δC
= 11.2 d đoán là C của nhóm –CH3 (C-12).
Phân tích tương tác tr c tiếp giữa C-H qua phổ HSQC ta thu được vị trí liên
kết trong vòng và nhánh.
Phân tích tương tác giữa C-H qua 2-3 liên kết bằng phổ HMBC ta thấy:
Có các tương tác H-12/C-11, C-6; H-11/ C-5, C-6, C-7, C-12 nên ta có nhánh –
CH2CH3 liên kết tr c tiếp với C-6. Ngoài ra còn có tương tác H-13 (–CH2OH) / C-2,
C-3, C-4 và C-13/ H-2 nên nhóm –CH2OH đính với C-3.
T việc phân tích các phổ trên chúng tôi kết luận công thức cấu tạo của hợp
chất H15 như au:
O

Diplosporin (H15)
3.5. Nấm Daldinia eschscholzii
3.5.1. Mẫu nấm
Nấm được thu tại tỉnh Phú Thọ, tháng 5 năm 2014 bởi TS. Đỗ Đức Quế. Tên
nấm đã được ác định bởi TS. Đỗ Đức Quế và PGS.TS. Dương Minh Lam, Khoa
Sinh học, Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội.
3.5.2. Phân lập các hợp chất
3.5.3. Xác định cấu trúc các hợp chất
3.5.3.1. Chất H16
Hợp chất H16 được tách ra là một chất rắn vô định hình. Công thức phân tử
được xác định là C28H35O4N d a trên pic ion giả phân tử [M+Na+] với giá trị m/z 472
trong phổ ESI-MS (phụ lục 39).
Phổ 1H NMR cho tín hiệu proton tại vị trí 5.5 ppm (brs) cho thấy s xuất hiện nhóm
NH. Ngoài ra trên phổ còn xuất hiện tín hiệu exo-metylen tại vị trí 5.1 và 5.28 ppm. Ngoài
ra còn xuất hiện tín hiệu 4 proton olefin, 3 tín hiệu proton vòng thơm.
Phổ 13C NMR cho thấy s có mặt của 28 nguyên tử cacbon. Trong đó có một
nhóm C=O của xeton liên hợp (198.6 ppm), 1 nhóm C=O của amit (173.3 ppm), 3 C
của nhóm metyl (13.2 – 25.9 ppm), 5 C thơm, 2 C đính với O (71.6 và 73.0 ppm). T
các dữ liệu được phân tích t phổ NMR của chất H16 rất giống với hợp chất
cytochala in 1 mà trước đó đã được phân lập t không ác định Daldinia sp Nhật
Bản. T đó chúng tôi kết luận được chất H16 là cytochalasin 1.


22

Cytochalasin 1
3.5.3.2. Hợp chất H17
Phổ ESI-MS của hợp chất H17 có pic ion giả phân tử ở m/z 490.4 [M+Na]+ và
m/z 466.5 [M-H]-, như vậy H17 có khối lượng phân tử là m/z 467, ứng với công thức
phân tử là C28H37O5N.

H

H
MeO

H

N

19

H

O O

OH

Cytochalasin 4 (H18)
3.5.3.4. Hợp chất H19
Qua phân tích phổ NMR của hợp chất H19 kết luận nó không phải là một
cytochalasin
Phổ 1H NMR: Trong vùng trường yếu xuất hiện tín hiệu của 1 proton tại 8.10
ppm. Ngoài ra xuất hiện tín hiệu của 1 H đính với cacbon liên kết với oxi ở 4.29 ppm.
Phổ 13C-NMR: Xuất hiện 01 nhóm cacbonyl ở 166.0 ppm. Một liên kết đôi
C=C được qui kết tại 129.5 và 134.3 ppm.
Kết quả phân tích trên phổ kết hợp với việc so sánh với các số liệu và hình
dạng phổ cho phép xác định công thức cấu tạo của H19 như au:

3.5.3.5. Hợp chất H20
Hợp chất H20 thu được ưới dạng kết tinh hình kim màu trắng trong hỗn hợp


8
7

13
14

20
17

25
22

24
26