DI ỆP MINH GIANG .LU ẬN ÁN TI Ế
N S Ĩ TRI ẾT H Ọ
C .2011.
ĐẠI H Ọ
C QU Ố
C GIA THÀNH PH ỐH ỒCHÍ MINH TR ƯỜ
N G ĐẠI H Ọ
C KHOA H Ọ
C XÃ H Ộ
I VÀ NHÂN
V ĂN ---------------------------------- DI Ệ
P MINH GIANG XÂY D Ự
NG Đ
ẠO Đ
ỨC C Ủ
A THANH NIÊN VI Ệ
T NAM
TRONG N ỀN KINH T ẾTH Ị TR Ư
ỜN G Đ
Ị NH H Ư
Ớ N G XÃ H Ộ
I CH ỦNGH ĨA Chuyên ngành: CNDVBC và
CNDVLS Mã s ố: 62.22.80.05 LU Ậ
N ÁN TI Ế
N S Ĩ TRI Ế
T HỌ
C

Ngh ị quy ết 25-NQ/TW, H ội ngh ị l ần th ứb ảy Ban Ch ấp hành Trung ư
ơ n g (khóa X) đã đá nh giá: “m ột b ộ
ph ận thanh niên s ống thi ếu lý t ư

ọ a , nghi ện ng ập, xa hoa, lãng phí, l ư
ờ i lao đ
ộ n g, th ờơ vô c ảm, v ị k ỷ…. V ớ
i vai trò đ
ặ c bi ệt quan tr ọng
c ủa thanh niên, n ếu đ
ể tình tr ạng suy thoái đ
ạo đ
ứ c c ủa thanh niên kéo dài và tr ởthành hi ện t ư
ợ n g ph ổ
bi ến trong xã h ội s ẽd ẫn đ
ế n h ậu qu ảkhôn l ư
ờ n g. Trong th ờ
i gian qua, nhi ều h ội th ảo, công trình khoa
h ọc bàn đ
ế n v ấn đ
ề này, góp ph ần khá tích c ự
c vào vi ệc xây d ự
ng đ
ạo đ
ứ c c ủa thanh niên trong đi ều ki ện
m ới. Tuy nhiên, đ
ạo đ
ứ c c ủa thanh niên v ẫn còn nh ữ
ng h ạn ch ếnh ất đ
ị nh, ch ư
a đá p ứn g t ốt yêu c ầu phát
tri ển n ền kinh t ếth ị tr ư
ờn g đ
ị nh h ư

ứ c trong đi ều ki ện kinh t ếth ị tr ư
ờ n g khá s ớ
m, các quan đi ểm này đ
ư
ợ c t ập h ợ
p
trong cu ốn sách "Nh ữ
ng v ấn đ
ề đ
ạo đ
ứ c trong đi ều ki ện n ền kinh t ếth ị tr ư
ờ n g - T ừgóc nhìn c ủa các nhà
khoa h ọc Trung Qu ốc" do Vi ện Thông tin khoa h ọc xã h ội thu ộc Trung tâm khoa h ọc xã h ội và nhân v ăn
qu ốc gia d ịch thu ật (Thông tin khoa h ọc xã h ội - chuyên đ
ề , 1996). Có nhi ều ý ki ến khác nhau v ềquan h ệ
gi ữ
a đ
ạo đ
ứ c và kinh t ếth ị tr ư
ờ n g nói chung và kinh t ếth ị tr ư
ờ n g xã h ội ch ủngh ĩa mang màu s ắc Trung
Qu ốc nói riêng. M ột s ốtác gi ảcho r ằng, đ
ạo đ
ứ c và kinh t ếth ị tr ư
ờn g đ
ộ c l ập nhau, không th ểcó đ
ạo đ
ức
trong kinh t ếth ị tr ư
ờ n g. S ốkhác quan ni ệm kinh t ếth ị tr ư

i. Riêng đối v ớ
i công tác giáo d ục đạo đức c ủa thanh
niên r ất được quan tâm, th ểhi ện trong giáo trình dùng cho thanh niên sinh viên trong các tr ườ
n g đại h ọc
Trung Qu ốc:“Tu d ưỡ
n g đạo đức t ưt ưở
n g” c ủa La Qu ốc Ki ệt (do V ụCông tác chính tr ị - B ộGiáo d ục và
Đà o t ạo k ết h ợp v ới Nhà xu ất b ản Chính tr ị qu ốc gia d ịch và xu ất b ản n ăm 2003). Giáo trình này nêu khá
đầy đủ các n ội dung c ần thi ết để giáo d ục đạo đức cho thanh niên nh ư
: s ứm ệnh l ịch s ửc ủa thanh niên,
m ục tiêu lý t ưở
n g vì s ựnghi ệp hi ện đại hóa xã h ội; định h ướ
n g cho thanh niên gi ải quy ết đú ng đắn quan
h ệtình b ạn, tình yêu; phân tích nh ữ
ng ph ẩm ch ất mà sinh viên c ần rèn luy ện nh ư
: hi ếu kính cha m ẹ, c ần
lao ti ết ki ệm, đo àn k ết hòa m ục, l ập chí c ần cù h ọc t ập, khiêm t ốn, k ỷlu ật v ớ
i mình, khoan dung v ớ
i ng ườ
i,
gi ữch ữtín, công b ằng vô t ư
. Giáo trình c ũng nêu s ựphát tri ển c ủa trình độ đạo đức t ưt ưở
n g c ủa cá th ể
là s ựth ống nh ất tri, hành, ý hành, t ứ
c là tri th ứ
c tình c ảm, ý chí hành độn g. Đâ y là m ột tài li ệu hay trong
vi ệc nghiên c ứu v ềđạo đức và vi ết giáo trình cho thanh niên Vi ệt Nam nói chung và sinh viên nói riêng. Ở
Vi ệt Nam trong giai đo ạn chuy ển đổi t ừc ơch ếk ếho ạch ho ạch hóa t ập trung sang n ền kinh t ếth ị tr ườ
ng
định h ướn g xã h ội ch ủngh ĩa, s ựbi ến đổi

không. Nhìn chung các quan đi ểm trình bày, phân tích sâu s ắc và tranh lu ận, ph ản bi ện trên tinh th ần khoa
h ọc đã làm rõ nh ữ
ng khía c ạnh khác nhau c ủa đạo đức trong n ền kinh t ếth ị tr ườ
n g và nêu nh ữ
ng ph ươ
ng


hướng cho việc xây dựng đạo đức trong điều kiện mới. Riêng đối với công tác giáo dục đạo đức c ủa thanh
niên rất được quan tâm, thể hiện trong giáo trình dùng cho thanh niên sinh viên trong các tr ường đại h ọc
Trung Quốc:“Tu dưỡng đạo đức tư tưởng” của La Quốc Kiệt (do Vụ Công tác chính trị - Bộ Giáo d ục và
Đào tạo kết hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia dịch và xuất bản năm 2003). Giáo trình này nêu khá
đầy đủ các nội dung cần thiết để giáo dục đạo đức cho thanh niên như: sứ mệnh lịch sử c ủa thanh niên,
mục tiêu lý tưởng vì sự nghiệp hiện đại hóa xã hội; định hướng cho thanh niên giải quy ết đúng đắn quan
hệ tình bạn, tình yêu; phân tích những phẩm chất mà sinh viên cần rèn luy ện nh ư: hi ếu kính cha m ẹ, c ần
lao tiết kiệm, đoàn kết hòa mục, lập chí cần cù học tập, khiêm tốn, kỷ luật với mình, khoan dung v ới ng ười,
giữ chữ tín, công bằng vô tư. Giáo trình cũng nêu sự phát tri ển của trình độ đạo đức tư tưởng c ủa cá th ể
là sự thống nhất tri, hành, ý hành, tức là tri thức tình cảm, ý chí hành động.
đề tài nghiên cứu KHXH_04.03: "Xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mực giá trị xã h ội m ới trong đi ều
kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã h ội ch ủ nghĩa" do
Huỳnh Khái Vinh làm chủ nhiệm (thuộc chương trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước KHXH_04, Hà
Nội, 2000) là đề tài nghiên cứu khá toàn diện có tính h ệ thống những vấn đề lý luận v ề l ối s ống, đạo đức
và chuẩn giá trị xã hội, phân tích sự tác động của các nhân t ố chính trị, kinh t ế, xã h ội và xu hướng chuy ển
đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội; từ đó nêu phương hướng, quan điểm chỉ đạo và giải pháp xây
dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mực giá trị xã hội mới trong điều kiện công nghiệp hóa, hi ện đại hóa,
phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Quan điểm v ề đạo đức trong đi ều ki ện kinh
tế thị trường của các nhà lý luận Việt Nam được trình bày trong quyển sách "Mấy vấn đề đạo đức trong
điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay" do Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguy ễn Văn Phúc ( đồng chủ
biên) (Nxb. Chính trị quốc gia, 2003). Các tác giả đã phân tích nh ững vấn đề xung quanh m ột s ố v ấn đề lý
luận, thực trạng và những phương hướng, giải pháp để xây dựng đạo đức trong đi ều kiện kinh t ế thị

đoạn từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường đến năm 2003, cho thấy tình hình đạo đức của
sinh viên trong điều kiện đó là khá phức tạp, bên cạnh những sinh viên bi ết kế th ừa và phát huy nh ững giá
trị đạo đức truyền thống trong điều kiện đổi mới đất nước, biết tiếp nhận những giá trị đạo đức mới để
khẳng định nhân cách thì còn một bộ phận sinh viên sống thiếu lành mạnh, không ch ịu rèn luy ện tu
dưỡng. Từ đó, đề tài nêu một số vấn đề đặt ra để xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên như: Đảm bảo
sự phát triển đồng bộ giữa kinh tế thị trường và đạo đức sinh viên; vấn đề truyền thống và hiện đại trong
xây dựng đạo đức sinh viên; vấn đề dân tộc và quốc tế trong xây dựng đạo đức cho sinh viên. Đồng th ời,
đề tài nêu một số giải pháp phát huy tác động tích cực, hạn ch ế tác động tiêu cực của kinh t ế th ị tr ường
trong quá trình xây dựng đạo đức mới cho sinh viên như: tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo
đức, lối sống cho sinh viên; đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy các bộ môn khoa học Mác –
Lênin nói chung và đạo đức học nới riêng theo phương pháp dạy học tích cực; nâng cao ch ất l ượng văn
hóa và chuyên môn; gắn giáo dục nhà trường với giáo dục xã h ội trong công tác giáo d ục đạo đức cho
sinh viên; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, tự giáo d ục, tự rèn luy ện c ủa sinh viên; nâng cao vai
trò của tổ chức Đoàn thanh niên, Hội sinh viên trong vi ệc xây dựng đạo đức cho sinh viên. Đề tài “Quan h ệ
biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Vi ệt Nam hi ện nay” c ủa
Lê Thị Hoài Thanh (Luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2003). Đề tài phân
tích quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo
8 giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên. Trên c ơ sở d ục đạo đức, thực
trạng việc kết hợp lý luận và thực trạng đó, đề tài nêu một số giải pháp cụ thể: Kết h ợp giáo d ục truy ền
thống và hiện đại trong gia đình, nhà trường và xã hội, tạo môi trường giáo dục lành mạnh và th ống nh ất;
kết hợp giáo dục đạo đức với giáo dục pháp luật, tạo môi trường pháp lý cho việc k ết h ợp truy ền th ống và
hiện đại trong giáo dục đạo đức; kết hợp các phương pháp giáo dục truy ền thống với các ph ương pháp


giáo dục hiện đai, đổi mới hình thức và phương pháp giáo dục. Đề tài“Đạo đức của sinh viên trong đi ều
kiện kinh tế thị trường hiện nay ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp” của Vũ Thanh Hương (Luận v ăn
thạc sĩ triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004). Qua kh ảo sát m ột s ố tr ường đại
học và cao đẳng ở Hà Nội, đề tài phân tích thực trạng đạo đức sinh viên trong điều kiện hi ện nay và nêu
ra một số giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cho sinh viên trong điều kiện kinh t ế th ị tr ường ở
Việt Nam hiện nay như: Tạo lập môi trường kinh tế - xã hội lành mạnh, nâng cao ý th ức tự giáo d ục đạo



trị: hòa bình, tôn trọng, yêu thương, khoan dung, trung thực, khiêm tốn, h ợp tác, h ạnh phúc, trách nhi ệm,
giản dị, tự do, đoàn kết. Các bài học này mang tính hướng dẫn hơn là răn dạy, giảng viên đóng vai trò h ỗ
trợ, hướng dẫn học viên tự khám phá các giá trị này và vận dụng chúng vào th ực tiễn. Nội dung và
phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học được giới thiệu trong quy ển
sách này rất phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hi ện nay. Đây là tài li ệu tham
khảo tốt cho việc đổi mới giáo dục đạo đức ở Việt Nam hiện nay. Một số sách và đề tài khảo sát thực t ế
tình hình sinh viên và thanh niên như quyển sách “Tổng quan tình hình sinh viên và công tác h ội và phong
trào sinh viên nhiệm kỳ VII (2003- 2008)” của Trung ương Hội Sinh viên Vi ệt Nam (Nxb Thanh niên, 2008)
và đề tài nghiên cứu cấp bộ “Tổng quan tình hình thanh niên, công tác Hội Liên hi ệp Thanh niên Vi ệt Nam
và phong trào thanh niên nhiệm kỳ 2005 -2010” do Nguy ễn Ph ước L ộc làm ch ủ nhi ệm đề tài (B ộ Khoa h ọc
và công nghệ, mã số: KTN 2009-01). Những tài li ệu này đã cung cấp những số li ệu sát th ực phản ánh
thực trạng đạo đức của thanh niên qua kết quả điều tra Tổng quan tình hình thanh niên, công tác Đoàn và
phong trào thanh thiếu nhi và qua các hoạt động của Đoàn thanh niên và H ội sinh viên Vi ệt Nam, H ội Liên
hiệp Thanh niên Việt nam, trên cơ sở đó đề xuất một số ki ến nghị v ới Đảng, Nhà n ước và các cấp, các
ngành nhằm đẩy mạnh công tác Hội sinh viên Việt Nam và Hội Liên Hi ệp Thanh niên Vi ệt Nam và phong
trào thanh niên.
11 Các đề tài trên chủ yếu xem xét đạo đức nói chung chưa đi sâu phân tích các y ếu tố tri th ức đạo đức,
tình cảm đạo đức và hành vi đạo đức trong cấu trúc đạo đức và tác động của kinh tế thị trường đối với
từng yếu tố đó. Nội dung các đề tài quan tâm đến tình hình đạo đức của thanh niên Vi ệt Nam hi ện nay
nhưng chỉ đi sâu vào những vấn đề như định hướng giá trị, quan niệm sống của thanh niên, công tác giáo
dục đạo đức của thanh niên hoặc chỉ đề cập đến đạo đức của sinh viên, học sinh chưa có đề tài nào
nghiên cứu vấn đề đạo đức của thanh niên Việt Nam trong nền kinh t ế thị trường định hướng xã hội ch ủ
nghĩa hiện nay. 3. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án - Mục đích c ủa lu ận án là góp
phần làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về đạo đức, về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa và sự tác động qua lại giữa hai lĩnh vực này, chỉ ra và luận giải thực tr ạng đạo đức c ủa thanh niên
Việt Nam hiện nay để trên cơ sở đó đề xuất phương hướng và những giải pháp cho vi ệc xây d ựng đạo
đức của họ trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. - Nhiệm v ụ của luận
án: + Hệ thống những vấn đề lý luận cơ bản về đạo đức, đạo đức của thanh niên và quan hệ bi ện ch ứng