BÁO CÁO ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH XÂY DỰNG ĐOẠN
VĂN TRONG BÀI VĂN TẢ CẢNH”
PHẦN I. MỞ ĐẦU
1.
2.
3.
4.
5.

Lý do chọn đề tài
Mục đích của đề tài
Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Phương pháp nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu
PHẦN II. NỘI DUNG
A. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
B. KHÁI QUÁT VỀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC XÂY DỰNG
ĐOẠN VĂN TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC
C. NỘI DUNG
MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG ĐOẠN VĂN TẢ CẢNH
TRONG BÀI LÀM VĂN MIÊU TẢ Ở LỚP 5
1. Định hướng hoạt động
Nghiên cứu cơ sở lí luận giúp chúng ta thấy được mỗi phần trong bài
làm văn được cấu trúc theo quy định chặt chẽ của đoạn văn trong văn
bản.
Ví dụ: Mở bài trong bài làm văn có thể vận dụng cấu trúc diễn dịch.
Kết bài trong bài làm văn có thể vận dụng cấu trúc quy nạp.
Thân bài có thể vận dụng nhiều cấu trúc khác nhau: móc xích, diễn
dịch, song song, tổng –phân – hợp…
Nếu như không nắm bắt được nguồn gốc lí luận và ứng dụng cụ thể

Vì vậy, việc phân tích, đánh giá càng tỉ mỉ, chi tiết, HS càng thấy
được mức độ phù hợp, đúng đắn càng cao của kết quả.
Khi thực hiện bước này, GV định hướng cho HS nội dung cần phân
tích. Sau đó, GV hướng dẫn HS điều chỉnh, sửa chữa cho một số
trường hợp.
Bước 4: Rút ra kiến thức cần ghi nhớ về đoạn văn
Mục đích: giúp HS tự ý thức hoá được nhiệm vụ viết đoạn văn. Từ đó
biết vận dụng để hoàn thiện kĩ năng làm văn cho mình.
Cách thực hiện trong bước này là GV dùng câu hỏi để HS rút ra kết luận
sau nội dung bài học. Từ đó hình thanh thói quen tốt khi dựng đoạn theo
những yêu cầu khác nhau.
1.1 Đoạn văn tả ngắn
Vận dụng cầu trúc Tổng - phân – hợp vào đoạn văn tả ngắn.
Cấu trúc của đoạn là sự phối hợp có mô hình như một bài văn
hoàn chỉnh. Cấu trúc của đoạn là sự phối hợp của cấu trúc diễn
dịch vớ cấu trúc quy nạp.
*Mô hình: Câu nêu ý khái quát

câu phát triển nội dung

Câu kết luận.
1.2 Đoạn mở bài trong văn miêu tả:
1.2.1.Xây dựng đoạn mở bài trong văn miêu tả
2


Việc hoàn thiện kĩ năng làm văn cho HS lớp 4, 5 bắt đầu bằng
việc luyện kĩ năng dựng đoạn mở bài cho bài văn. Mở bài trong
bài van thuộc các thể loại khác nhau đều thống nhất ở hài cách
mở bài là mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp.

Thao tác: GV đặt câu hỏi, HS trả lời.Chẳng hạn:
+ Có những cách mở bài nào?
+ Mở bài thường nêu nội dung gì?
+ Khi trình bày đoạn mở bài cẩn chú ý điều gì?
1.3. Đoạn thân bài trong văn miêu tả
1.3.1 Hướng dẫn HS xây dựng đoạn thân bài cho bài văn miêu tả
Thân bài là phần chính trong một bài văn. Thân bài là tập hợp của
những đoạn văn khác nhau, vì thế việc vận dụng nhiều kiểu cấu
trúc đoạn sẽ góp phần làm nên sự phong phú, sinh động và cấu
trúc linh hoạt của đoạn văn trong phần thân bài.

3


Các đoạn văn trong phần thân bài có thể ứng dụng các cấu trúc
đoạn văn sau đây:
- Cấu trúc diễn dịch: Đây là cấu trúc đoạn văn được ứng dụng
phổ biến nhất khi hướng dẫn HS dựng đoạn trong bài làm văn ở
Tiểu học. Trong đoạn này, tiểu chủ đề thể hiện trong đoạn được
phát triển theo hướng từ khái quát đến cụ thể, từ chung đến riêng.
GV khi lên lớp bài học này thường yêu cầu HS tìm câu mở đoạn
trong ngữ liệu đưa ra, đồng thời khi viết bài, GV cũng thường yêu
cầu HS viết đoạn văn phải có chứa câu mở đoạn
Ví dụ: Thân bài sau đây được cấu trúc theo đoạn diễn dịch:
Dòng sông lúc bình minh hiện lên thật đẹp đẽ, tinh khiết, trong
ngần và nhộn nhịp. Sương còn đọng trên những chiếc lá của hai
hang cây ven song. Thuyền bè bắt đầu đi lại ngược xuôi. Những
tiếng cười nói và hỏi han không ngớt. Mặt song đã không còn vẻ
tĩnh mịch của màn đêm.
(Tả một dòng sông – Bài làm của HS lớp 5/6)

ra chơi.
Đây là đoạn thân bài trong bài văn tả cảnh sân trường em
trong giờ vào học. Các câu trong đoạn đều có vai trò ngang nhau.
Chúng đứng liền nhau trong một đoạn văn góp phần thể hiện tiểu
chủ đề của đoạn: “Sự vắng lặng của sân trường trong giờ vào
học”.
- Cấu trúc tổng – phân – hợp: Là mô hình của một bài văn
thu nhỏ. Đoạn tổng – phân – hợp cũng được vận dụng để xây
dựng đoạn văn làm phần thân bài.
1.3.2 Phương pháp dựng đoạn thân bài cho bài văn miêu tả.
Quy trình xây dựng đoạn văn như sau:
- Bước 1: Xác định yêu cầu. Thao tác:
+ Phân tích đề
+ Xác định dữ kiện đã cho
+ Xác định lệnh của bài

5


- Bước 2: Thực hành kĩ năng. Thao tác:
+ Hướng dẫn hoạt động
+ HS làm và phân tích mẫu
+ HS thực hành viết
- Bước 3: Nhận xét, đánh giá:
+ GV đưa ra tiêu chí nhận xét, đánh giá.
+ HS nhận xét lẫn nhau theo nhóm bàn.
+ HS và GV nhận xét một số bài cụ thể trước lớp.
- Bước 4: Rút ra tri thức cần ghi nhớ
Từ kết quả đúng và phù hợp nhất, GV hướng dẫn Hs rút ra
kiến thức cần ghi nhớ khi viết đoạn văn. GV có thể dùng câu hỏi

- Bước 3: Nhận xét, đánh giá kết quả.
+ GV đưa ra tiêu chí đánh giá, nhận xét.
+ Thi đua giữa các tổ
+ HS nhận xét, đánh giá và sửa lỗi.
+ GV kết luận, tuyên dương.
- Bước 4: Rút ra tri thức cần ghi nhớ
+ Cách trình bày khi viết đoạn kết bài
+ Ý nghĩa của đoạn kết bài trong bài văn
2. Tạo nhu cầu viết văn cho HS
7


Muốn tạo ra được nhu cầu viết ở các em, cũng giống như biện pháp tạo
ra nhu cầu nói ở HS, chúng ta cần phải đặt HS vào tình huống giả định mà ở
đó làm xuất hiện nhu cầu viết. Vấn đề đặt ra là yêu cầu GV phải tạo ra được
nhiều tình hướng giao tiếp thật sự sinh động và chân thực để kích thích nhu
cầu viết của HS.
3. Rèn luyện kĩ năng viết cho HS
Để tạo hiệu quả trong quá trình rèn luyện kĩ năng thể hiện bài viết, GV
cần sử dụng phối hợp nhiều phương pháp dạy học, căn cứ vào nội dung bài
học, thêm vào đó là ý tưởng tổ chức của GV. Có thể áp dụng một số
phương pháp sau đây để lên lớp:
- Phương pháp vấn đáp trao đổi.
- Phương pháp luyện tập.
- Phương pháp trò chơi.
4. Đánh giá bài làm văn của HS theo Thông tư 30/2015 của Bộ giáo
dục.
Khi đánh giá sản phẩm của HS, GV vừa đánh giá chất lượng của bài
viết, vừa đánh giá cách trình bày, thể hiện bài làm bằng ngôn ngữ viết.
Trong bài viết đó, cách sử dụng từ ngữ, câu đã đúng quy tắc chưa, phù hợp