TON CU HểA V NHNG TC NG N
CC NC X HI CH NGHA HIN NAY
Ton cu hoỏ m ct lừi l ton cu húa kinh t ó bt u t u th k XX,
c y mnh hai thp niờn cui ca th k ny v ang tip tc din ra trong th
k XXI. Xu th ny tỏc ng n mi lnh vc ca i sng xó hi: kinh t, chớnh
tr, vn hoỏ, xó hi... ang tr thnh cn lc cun hỳt hu ht cỏc khu vc v cỏc
nc, chi phi nhng bin i ca tỡnh hỡnh th gii hin nay v sp ti. Ton cu
húa l mt xu th khỏch quan, trc ht bt ngun t s phỏt trin ca lc lng
sn xut, t tớnh cht xó hi hoỏ ca lc lng sn xut trờn phm vi quc gia v
quc t, t nn kinh t th trng th gii. Xu hng ny to ra s tu thuc ln
nhau, s xõm nhp vo nhau gia cỏc cng ng ngi, gia cỏc quc gia, gia cỏc
khu vc, cỏc chõu lc trờn tt c cỏc lnh vc ca i sng xó hi, trc ht l trờn
lnh vc kinh t - thng mi.
Ton cu húa l mt quỏ trỡnh phc tp, y mõu thun, cú tớnh hai mt,
cha ng c mt tớch cc ln tiờu cc, c thi c ln thỏch thc i vi tt c cỏc
quc gia, trong ú cỏc nc ang v chm phỏt trin chu nhiu thỏch thc gay gt
hn. Vn kin i hi IX ca ng ó xỏc nh "Ton cu húa kinh t l mt xu
th khỏch quan, lụi cun ngy cng nhiu nc tham gia, xu th ny ang b mt s
nc phỏt trin v cỏc tp on kinh t t bn xuyờn quc gia chi phi, cha ng
nhiu mõu thun, va cú mt tớch cc, va cú mt tiờu cc, va cú hp tỏc, va cú
u tranh. Ch ngha t bn hin i ang nm u th v vn, khoa hc v cụng
ngh, th trng"1. Vn kin i hi XI ca ng mt ln na khng nh: Ton
cu hoỏ v cỏch mng khoa hc - cụng ngh phỏt trin mnh m, thỳc y quỏ trỡnh

1 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị
quốc gia, H Ni, 2001, tr. 64.


hỡnh thnh xó hi thụng tin v kinh t tri thc 2. L tr ct ca ton cu húa nờn
cỏc nc v cỏc trung tõm kinh t t bn c hng li ớch nhiu nht t ton cu
húa, ang n lc hng ton cu húa phc v cho li ớch ca mỡnh. Trong phn d

thuận lợi để từng nước, từng chủ thể kinh tế trong một nước nắm bắt thông tin, tri
thức mới nhanh chóng, đồng thời cũng đứng trước sức ép phải cải cách hệ thống tài
chính ngân hàng, lành mạnh hoá nền tài chính quốc gia, trên cơ sở đó mà nâng cao
hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Với những nhân tố tích cực này,
toàn cầu hóa kinh tế đang tạo ra cơ hội cho các nước đang phát triển thu hút được
nguồn vốn, khoa học công nghệ, hiện đại, phương pháp tổ chức và quản lý sản xuất
tiên tiến từ các nước phát triển để có thể đi tắt đón đầu, rút ngắn thời gian của quá
trình công nghiệp hoá, thu hẹp khoảng cách phát triển kinh tế với các quốc gia, các
khu vực khác trên thế giới.
Toàn cầu hóa, sự tăng cường hợp tác và giao lưu quốc tế sẽ tạo điều kiện
thuận lợi để nhân dân các nước trao đổi, phổ biến, quảng bá các giá trị văn hoá của
dân tộc mình ra thế giới, đồng thời tiếp thu được những tinh hoa văn hoá thế giới,
nhờ đó mà làm phong phú thêm nền văn hoá của dân tộc mình. Toàn cầu hóa cũng
tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng cường sự phối hợp giữa các quốc gia nhằm
tìm ra tiếng nói chung trong việc thông qua những chính sách và đề ra những
chương trình hành động để giải quyết có hiệu quả những vấn đề cấp bách của nhân
loại, vì mục tiêu phát triển bền vững.
Về tác động tiêu cực: Toàn cầu hóa kinh tế thông qua tự do hoá thương mại
có thể tác động xấu đến cán cân vãng lai (dễ gây ra thâm hụt thương mại); làm gia
tăng nợ nước ngoài, nền thương mại sẽ phụ thuộc nhiều vào xu hướng giá cả hàng
hoá thế giới, nền kinh tế mỗi nước sẽ phụ thuộc nhiều vào biến động của nền kinh
tế thế giới, đặt các doanh nghiệp của các nước đang phát triển vào cuộc cạnh tranh
gay gắt không cân sức. Toàn cầu hóa kinh tế tăng tính phụ thuộc của các nước
chậm và đang phát triển vào bên ngoài về vốn, công nghệ và thị trường; mặt trái
của cơ chế thị trường như tệ nạn xã hội, văn hoá đồi truỵ, tội phạm và buôn lậu


quốc tế có cơ hội phát triển và lây lan. Toàn cầu hóa làm tăng sự phụ thuộc lẫn
nhau giữa các quốc gia, từ đó có thể hạn chế, làm suy giảm sự độc lập tự chủ về
kinh tế của các nước; Toàn cầu hóa kinh tế có thể dẫn đến phá hoại môi trường sinh

đó để can thiệp vào công việc nội bộ của các thành viên khác. Thực tiễn những
năm qua cho thấy, lợi dụng toàn cầu hóa và thông qua toàn cầu hóa, các thế lực đế
quốc đang thực hiện tham vọng áp đặt những giá trị riêng của mình cho nhân dân
các nước, thiết lập một trật tự thế giới theo hướng có lợi của mình.
Toàn cầu hóa trong điều kiện do các thế lực tư bản chi phối lại tạo ra nguy
cơ làm mai một nền văn hoá của các dân tộc, mâu thuẫn với việc giữ gìn bản sắc
văn hoá dân tộc. Thông qua toàn cầu hóa, mở cửa hội nhập, những quan niệm sai
trái, đạo đức suy đồi, lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, văn hoá phẩm độc
hại... của Mỹ và các nước phương Tây dễ xâm nhập vào các nước đang phát triển.
Với việc nắm bắt trong tay các công nghệ thông tin hiện đại, các tập đoàn truyền
thông của Mỹ và các nước phương Tây đang công khai truyền bá khắp thế giới ý
thức hệ, lối sống, văn hoá của mình. Ngoài ra, toàn cầu hóa còn có thể làm trầm
trọng thêm các vấn đề toàn cầu như suy thoái môi trường, làm cạn kiệt nguồn tài
nguyên, khủng bố, buôn lậu, rửa tiền, lan truyền các bệnh tật hiểm nghèo, di cư bất
hợp pháp...
Với nhận thức toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, hội nhập kinh tế quốc
tế là con đường tất yếu đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, trong đường lối cải
cách, đổi mới của mình, các nước xã hội chủ nghĩa luôn coi trọng nội dung hội
nhập kinh tế quốc tế, xem đây là một trong những nhân tố quan trọng bảo đảm
thành công của sự nghiệp cải cách, đổi mới nói riêng, sự nghiệp xây dựng chủ
nghĩa xã hội nói chung.
Có thể khẳng định rằng, chủ trương chủ động và tích cực hội nhập kinh tế
quốc tế của các nước xã hội chủ nghĩa, trước hết là của Trung Quốc và Việt Nam
nhằm tận dụng những mặt tích cực của toàn cầu hóa đang góp phần quan trọng vào


sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội ở các nước này. Điều quan trọng hơn, thông
qua hội nhập kinh tế quốc tế, các nước xã hội chủ nghĩa có điều kiện để mở rộng
giao lưu và hợp tác với các nước, đặc biệt là các nước tư bản phát triển, trên cơ sở
đó mà tiếp thu những thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại và những tiến bộ

nước xã hội chủ nghĩa buộc phải chấp nhận những định chế sẵn có của các tổ chức
quốc tế đó. Thông qua các tổ chức quốc tế, Mỹ và phương Tây có cơ hội gia tăng
sức ép đối với các nước xã hội chủ nghĩa về mọi mặt. Hơn nữa, các hiệp định song
phương hay đa phương mà các nước xã hội chủ nghĩa ký kết với nước ngoài sẽ cho
phép các cường quốc tư bản có cơ sở pháp lý để áp đặt cho các nước xã hội chủ
nghĩa những thay đổi căn bản trong phương pháp quản lý kinh tế, quản lý nhà
nước, làm thay đổi từ cơ sở hạ tầng đến kiến trúc thượng tầng theo khuynh hướng
tư bản. Bên cạnh đó, bằng cách tạo dựng các rào cản trong thương mại và đầu tư
song phương, các nước tư bản phương Tây buộc các nước xã hội chủ nghĩa phải
nhượng bộ và phụ thuộc vào họ để đổi lấy những lợi ích trong hội nhập kinh tế
quốc tế. Vì vậy, cuộc đấu tranh bảo vệ những quyền thiêng liêng của các nước xã
hội chủ nghĩa sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Thứ ba, toàn cầu hóa và yêu cầu hội nhập quốc tế trong quá trình phát triển
đã dẫn tới nguy cơ đào sâu hố ngăn cách giàu nghèo và sự chênh lệch về mức sống
giữa các tầng lớp dân cư, các vùng miền ở các nước xã hội chủ nghĩa( ở Trung
Quốc hiện nay, thu nhập bình quân của cư dân thành thị là 13.786 nhân dân tệ/
năm, gấp trên 3 lần so với cư dân nông thôn là 4.140), tạo ra những mâu thuẫn
tiềm ẩn trong các cộng đồng dân cư. Điều đó đã tạo ra sự khác biệt về tâm lý, ý
thức và lối sống giữa các tầng lớp dân cư dẫn tới nguy cơ duy trì tính đồng thuận
xã hội, phá vỡ sự đoàn kết trong nội bộ các nước xã hội chủ nghĩa, từ đó mà đe doạ
sự ổn định chính trị - xã hội ở các nước này.


Thứ tư, từ toàn cầu hóa kinh tế, các thế lực tư bản đang mưu toan toàn cầu
hóa chính trị tư bản chủ nghĩa. Thực tiễn cho thấy, Mỹ và các nước phương Tây
đang ra sức áp đặt và phổ quát các giá trị dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo…
theo mô hình và cách nhìn của phương Tây ra toàn thế giới. Chúng thường xuyên
dùng các biện pháp này để gây sức ép đối với các nước xã hội chủ nghĩa, ra sức
khai thác các sự kiện, những tình huống về vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc,
tôn giáo để xuyên tạc, bóp méo, kích động, thổi phồng và tạo cớ quốc tế hoá, chính

tạo cho các thế lực thù địch một công cụ phương tiện rất lợi hại để thực hiện thủ
đoạn tiến công chủ nghĩa xã hội trên các lĩnh vực tư tưởng. Quả thật ngày nay với sự
phát triển rất nhanh chóng của mạng thông tin toàn cầu, nhất là điện thoại di động,
Internet và các phương tiện truyền thông khác cho phép các thế lực thù địch dễ dàng
tăng cường các hoạt động tuyên truyền thù địch chống phá chủ nghĩa xã hội. Với sự
tiếp cận các phương tiện thông tin đại chúng dễ dàng như hiện nay thì thông tin
trong nước dễ dàng và nhanh chóng bị phát tán ra bên ngoài, thông tin bên ngoài thì
dễ dàng xâm nhập vào bên trong tạo thành một vòng tròn khép kín mà nhà nước rất
khó kiểm soát. Các cuộc xâm nhập, tiến công từ bên ngoài và sự móc nối từ bên
trong bằng thủ đoạn thông tin chính trị tư tưởng qua Internet và các phương tiện
truyền thông khác sẽ ngày càng phức tạp và khó ngăn chặn. Với sức mạnh của
truyền thông đại chúng trong thời đại toàn cầu hóa, các thế lực thù địch có thể dễ
dàng tung tin địa bặt, đổi trắng thay đen, lừa gạt quần chúng, tiến hành xâm nhập về
tư tưởng, làm ly tán nhân tâm và khai thác các bí mật quốc gia trong nội bộ các nước
xã hội chủ nghĩa để thực hiện âm mưu “diễn biến hoà bình”. Hiện nay, với việc kiểm
soát một hệ thống phương tiện truyền thông đại chúng khổng lồ chi phối tới hơn
90% lượng thông tin toàn cầu và hơn 70% nội dung chương trình được chuyển tải
trên mạng Internet, Mỹ và phương Tây có khả năng áp đặt các giá trị văn hoá tư
tưởng ra toàn thế giới. Hệ thống thông tin áp đảo đó đang xoáy cả thế giới vào nhịp


điệu đời sống văn hoá tinh thần của Mỹ và phương Tây, nó có sức mạnh nhào nặn và
áp đặt mọi giá trị nhân loại theo tiêu chuẩn của nó.
Với tính hai mặt, toàn cầu hóa đang tác động tích cực lẫn tiêu cực đối với
mọi quốc gia dân tộc nói chung, các nước xã hội chủ nghĩa nói riêng khi tham gia
vào quá trình này. Tuy nhiên, những tác động tích cực và tiêu cực do toàn cầu hóa
tạo ra đều tồn tại dưới dạng tiềm năng. Chúng chỉ trở thành hiện thực trong những
điều kiện cụ thể, mà ở đó nhân tố chủ quan của từng chủ thể tham gia có tính quyết
định. Hai mặt của toàn cầu hóa cùng tồn tại trong một xu thế, trong một quá trình
nên có thể chuyển hoá lẫn nhau. Điều đó phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động thực

phát triển nhanh lực lượng sản xuất của đất nước.
Ba là, toàn cầu hóa là xu thế khách quan, tham gia vào quá trình này là điều
kiện cần cho sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc, nhất là các nước đang phát
triển. Tuy nhiên, do có ưu thế vượt trội về tiềm lực tài chính, trình độ phát triển cao
của khoa học - công nghệ, các nước tư bản phát triển đang đóng vai trò chủ đạo,
chi phối quá trình toàn cầu hóa. Lợi dụng các ưu thế này, các nước tư bản phát
triển đang lợi dụng toàn cầu hóa để tăng cường bá quyền về kinh tế, sử dụng kinh
tế để gây sức ép về chính trị, can thiệp vào công việc nội bộ của các nước đang
phát triển, đặc biệt là những nước lựa chọn con đường phát triển theo hướng xã hội
chủ nghĩa, đặt các nước xã hội chủ nghĩa trước một thách thức nghiêm trọng là
nguy cơ "diễn biến hoà bình". Nhận thức đúng về toàn cầu hóa, các nước xã hội
chủ nghĩa, một mặt phải tích cực tham gia toàn cầu hóa để khai thác những điều
kiện thuận lợi phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; mặt khác, phải có
tính chủ động, phải xuất phát từ tình hình cụ thể của đất nước mình mà xây dựng
một lộ trình phù hợp với những bước đi, tốc độ và mức độ tham gia. Toàn cầu hóa
là một quá trình đầy mâu thuẫn: mâu thuẫn giai cấp, mâu thuẫn dân tộc, mâu thuẫn
giữa các nước tư bản phát triển với các nước đang phát triển, giữa mục tiêu thắng
lợi của chủ nghĩa xã hội với âm mưu "diễn biến hoà bình" của chủ nghĩa đế quốc.
Do đó, mở cửa, tăng cường hợp tác quốc tế vì sự phát triển đồng thời kiên quyết
đấu tranh bảo đảm độc lập dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa là hai vấn đề


luôn đặt ra đối với các nước xã hội chủ nghĩa trong qúa trình tham gia toàn cầu
hóa.