BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI

KHÓA LUẬN CỬ NHÂN VĂN HÓA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HÓA TRUYỀN THÔNG

TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CÁC
GIA ĐÌNH TRẺ Ở HÀ NỘI HIỆN NAY
(Qua nghiên cứu trường hợp tại khu chung cư Đại Thanh,
Thanh Trì, Hà Nội)

Giảng viên hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Thanh Mai
Sinh viên thực hiện: Hoàng Thị Thu Thảo
Khóa học: 2012 - 2016

HÀ NỘI - 2016


1
LỜI CẢM ƠN
Trên hành trình học hỏi và khám phá nguồn tri thức phong phú, thầy
cô, bạn bè luôn là những người đồng hành tri kỉ. Để hoàn thành khóa luận
này, tôi xin bày tỏ lời tri ân chân thành đến Ths. Nguyễn Thị Thanh Mai –
giảng viên khoa Văn hóa học, Đại học Văn hóa Hà Nội, đồng thời cũng là
giảng viên trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình làm khóa luận.
Xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa và các Giảng viên Khoa
Văn hóa học, trường đại học Văn Hóa Hà Nội đã giúp đỡ và tạo điều kiện tốt
nhất cho tôi trong suốt 4 năm học tập.
Đồng thời, tôi cũng gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến ban quản lý
khu chung cư Đại Thanh cùng toàn thể các gia đình trẻ ở khu chung cư đã
nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu tại đây để tôi có những tư

Bookmark

not

defined.
1.2. Gia đình trẻ ............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm ....................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Một số đặc điểm của gia đình trẻ ở Hà NộiError! Bookmark not
defined.
1.2.3. Gia đình trẻ ở khu chung cư Đại ThanhError!

Bookmark

not

defined.
Tiểu kết chương 1 .......................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: THỰC TRẠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN TRONG CÁC GIA
ĐÌNH TRẺ Ở HÀ NỘI HIỆN NAY ................ Error! Bookmark not defined.
2.1. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các gia đình trẻ ở Hà Nội hiện
nay ................................................................... Error! Bookmark not defined.


3
2.1.1. Đối tượng thờ cúng ......................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Không gian thờ cúng ...................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Thời gian thờ cúng .......................... Error! Bookmark not defined.
2.1.4. Nghi thức, nghi lễ thờ cúng ............ Error! Bookmark not defined.
2.2. Những yếu tố tác động đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các gia
đình trẻ ở Hà Nội hiện nay .............................. Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 11
PHỤ LỤC ........................................................... Error! Bookmark not defined.


5

DANH MỤC BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

CNH:

Công nghiệp hóa

ĐH:

Đại học

ĐTH:

Đô thị hóa

HĐH:

Hiện đại hóa

TP :

Thành phố

7
Xuất phát từ những vấn đề trên, nhằm giữ gìn và phát huy giá trị
văn hóa truyền thống của việc thờ cúng tổ tiên, tôi đã lựa chọn đề tài
“Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các gia đình trẻ ở Hà Nội hiện nay”
(Qua nghiên cứu trường hợp tại khu chung cư Đại Thanh, Thanh Trì, Hà
Nội) làm đề tài nghiên cứu của mình.
2.! TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Vấn đề tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên từ lâu đã được nhiều nhà nghiên
cứu quan tâm, nó được khai thác từ nhiều góc độ, khía cạnh và để lại rất nhiều
công trình nghiên cứu công phu, có giá trị. Có thể kể đến một số tác phẩm
tiêu biểu như: Việt Nam văn hóa sử cương của Đào Duy Anh, Việt Nam
phong tục của Phan Kế Bính, cuốn Về tôn giáo tín ngưỡng hiện nay của Đặng
Nghiêm Vạn, Tiếp cận tín ngưỡng dân dã Việt Nam của Nguyễn Minh San,
Tục thờ cúng tổ tiên của người Việt của Bùi Xuân Mỹ, Nếp cũ – tín ngưỡng
Việt Nam của Toan Ánh. Các tác phẩm trên đã nêu lên một số nét khái quát
của tín ngưỡng nói chung và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nói riêng, cụ thể đề
cập tới cơ sở của việc hình thành nên tôn giáo tín ngưỡng, các khái niệm liên
quan tới thờ cúng tổ tiên, bản chất và ý nghĩa của việc thờ cúng tổ tiên trong
xã hội Việt Nam.
Ngoài ra, trong những năm gần đây xuất hiện nhiều công trình nghiên
cứu về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, đặc biệt nhìn nhận nó trong bối cảnh đời
sống hiện nay như:
“Thờ cúng tổ tiên, một nét đậm của đời sống tâm linh người Việt” (Lê
Dân trong Sinh hoạt văn hóa gia đình người Việt và sinh thái xã hội- nhà xuất
bản Lao động, 1994). Bài nghiên cứu này khẳng định tín ngưỡng thờ cúng tổ
tiên là một nét đậm trong đời sống tâm linh của người Việt, từ lâu, thờ cúng tổ
tiên ông bà đã trở thành một phong tục, là chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc
làm người.


Đức Lữ và ThS. Nguyễn Thị Hải Yến. Nội dung cuốn sách này nhằm giải đáp
những thắc mắc liên quan tới tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên xưa và nay.
Hội thảo quốc tế về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên cũng đề cập tới việc
thờ cúng tổ tiên trong xã hội đương đại, từ đó thấy được điểm khác biệt trong
thờ cúng tổ tiên so với truyền thống.
Bên cạnh đó cũng đã có một số luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ đề
cập tới việc thờ cúng tổ tiên song chỉ ở những khía cạnh nhất định và
chưa đề cập tới tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các gia đình trẻ hiện nay
để tìm ra nguyên nhân của xu hướng biến đổi đồng thời đưa ra những định
hướng đúng đắn giáo dục ý thức cội nguồn của việc thờ tổ tiên. Tất cả
những công trình nghiên cứu trên đã dựng lên một bức phông nền cơ bản
về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt Nam. Đây là những nguồn
tư liệu tham khảo vô cùng quý giá để tôi có thể hoàn thành đề tài khóa
luận của mình.
3.! MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1.! Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu về thực trạng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
trong các gia đình trẻ hiện nay để tìm ra những nguyên nhân, xu hướng biến
đổi của tín ngưỡng này, đồng thời đưa ra định hướng đúng đắn nhằm gìn giữ
những giá trị tốt đẹp của một tín ngưỡng truyền thống.
3.2.! Nhiệm vụ nghiên cứu
Sưu tầm, đọc và phân tích các tài liệu liên quan đến tín ngưỡng thờ
cúng tổ tiên để hiểu được nguồn gốc, bản chất và ý nghĩa của nó. Đồng thời
tiến hành khảo sát để tìm hiều thực trạng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên


10
trong các gia đình trẻ hiện nay. Bên cạnh đó, tìm hiểu những nhân tố tác động
đến tín ngưỡng này để tìm ra nguyên nhân của sự biến đổi. Trên cơ sở đó đưa

nhân của những xu hướng biến đổi trong tín ngưỡng này. Đồng thời đưa ra
những nhận định và tìm ra nguyên nhân về sự thay đổi trong hành vi và nhận
thức của các gia đình trẻ trong việc thờ cúng tổ tiên, từ đó đưa ra những định
hướng đúng đắn nhằm gìn giữ những giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng này.
6.! BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung
chính của khóa luận được chia làm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và gia đình trẻ
Chương 2: Thực trạng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong các gia đình
trẻ ở Hà Nội hiện nay
Chương 3: Một số vấn đề đặt ra đối với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
trong các gia đình trẻ hiện nay


12

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ðào Duy Anh (2002), Việt Nam văn hóa sử cương , Nxb Văn hóa thông tin,
Hà Nội.
2. Toan Ánh (1991), Phong tục Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
3. Phan Kế Bính (2008), Việt Nam phong tục, Nxb Văn học, Hà Nội.
4.!Mai Huy Bích (1987), Lối sống gia đình ngày nay, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
5. Vũ Hiếu Dân, Ngân Hà, (2011), Văn hóa tâm lý gia đình, Nxb. Văn hóa
Thông tin, Hà Nội.
6. Dương Tự Đam (1998), Gia đình trẻ và việc hình thành nhân cách thanh
niên, Nxb Thanh niên.
7. Phạm Văn Đồng (1994), Văn hoá và đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
8. Trần Văn Giàu (1980), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt
Nam. Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

23. Nhiều tác giả (2013), Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong xã hôi đương đại,
Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
24. Đặng Nghiêm Vạn (1996), Về tôn giáo tín ngưỡng hiện nay, Nxb khoa
học xã hội, Hà Nội.
25.Tân Việt (2001), Một trăm điều nên biết về phong tục Việt Nam, Nxb Văn
hóa Dân tộc, Hà Nội.
26. Nguyễn Đức Lữ, Nguyễn Thị Hải Yến (2014), Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở
Việt Nam xưa và nay, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự Thật, Hà Nội.
27. Tên một số trang web:
/>g_to_tien_ban_sac_van_hoa_cua_nguoi_Viet
/>

14
/>