BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

LÊ PHONG DINH

NHẬN THỨC TÁC HẠI
CỦA THUỐC LÁ ĐẾN SỨC KHỎE

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP HCM năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

LÊ PHONG DINH

NHẬN THỨC TÁC HẠI
CỦA THUỐC LÁ ĐẾN SỨC KHỎE
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TÊ
MÃ SỐ: 60340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN: TS. NGUYỄN HỮU DŨNG

TP HCM năm 2016


LỜI CAM ĐOAN

2.2.3 Tác hại của thuốc lá ......................................................................................... 9
2.3 Các nghiên cứu liên quan..................................................................................... 11
2.4 Các chính sách và biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá ở Việt Nam và
của chính quyền địa phương tại địa bàn nghiên cứu ................................................. 12
2.4.1 Chính sách của Chính phủ Việt Nam ............................................................ 12
2.4.2 Chính sách và biện pháp của chính quyền địa phương tỉnh Sóc Trăng ........ 13
2.5 Tóm tắt chương II ................................................................................................ 14
CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ........................................................ 15
3.1 Các bước nghiên cứu ........................................................................................... 15
3.1.1 Nghiên cứu định tính ..................................................................................... 15
3.1.2 Nghiên cứu định lượng .................................................................................. 15
3.2 Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 16
3.3 Xác định mẫu nghiên cứu .................................................................................... 16


3.4 Tóm tắt chương III ............................................................................................... 17
CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................... 18
4.1 Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu.......................................................................... 18
4.2 Mô tả mẫu khảo sát và hiện trạng sơ bộ về bộ mẫu khảo sát .............................. 18
4.2.1 Thông tin của người được khảo sát ............................................................... 19
4.2.2 Hiện trạng hút thuốc của nam thanh niên TP Sóc Trăng hiện nay ................ 21
4.2.3 Thái độ, niềm tin về việc bỏ hút thuốc lá ...................................................... 25
4.2.4 Ảnh hưởng của thuốc lá đến sức khỏe và cộng đồng .................................... 29
4.2.5 Kết quả khảo sát đối với các biến định lượng ............................................... 32
4.2.6 Biện pháp giảm tiêu thụ và tác hại của thuốc lá ............................................ 33
4.3. Kết luận về mô hình ........................................................................................ 39
CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................ 43
5.1 Tóm tắt kết quả nghiên cứu ................................................................................. 43
5.2 Kiến nghị chính sách ......................................................................................... 466
5.2.1 Giải pháp chung………………………………………………………….....46

Hình 4.11: Suy nghĩ về việc bỏ hút thuốc lá thì sức khỏe sẽ được cải thiện
của người được khảo sát
Hình 4.12: Suy nghĩ về mức độ quan trọng của việc giải quyết vấn đề hút
thuốc lá của người được khảo sát
Hình 4.13: Cảm nhận của người được khảo sát về tác hại của việc hít phải
khói thuốc lá do người khác thải ra


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 4.1: Thống kê về ý định bỏ hút thuốc.
Bảng 4.2: các biện pháp giảm hút thuốc lá.
Bảng 4.3: Mô tả mẫu dữ liệu đối với các biến định lượng.
Bảng 4.4: Thống kê lượng tiêu thụ thuốc lá khi giá thuốc tăng.
Bảng 4.5 Mô tả các hiện hiện trạng hút thuốc của thanh niên.
Bảng 4.6: Đề xuất đối tượng chịu trách nhiệm đối với xã hội có liên quan đến
tác hại của thuốc lá.


DANH MỤC PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Phiếu phỏng vấn
Phụ lục 2: Thông tin của người được khảo sát
Phụ lục 3: Hiện trạng hút thuốc của nam thanh niên Thành phố Sóc Trăng
hiện nay
Phụ lục 4: Ảnh hưởng của thuốc lá đến sức khỏe và cộng đồng


1

TÓM TẮT
Thuốc lá là một loại cây có độc, nhất là những lá già, có chứa hàm lượng


Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.
Kết quả khảo sát cho thấy một tỷ lệ lớn nam thanh niên đang hút thuốc lá
(trên 47% so mẫu khảo sát) và bằng phương pháp thống kê mô tả cho thấy rằng: về
nhận thức, thái độ của người tiêu dùng có ảnh hưởng nhiều đến xu hướng hút thuốc
của người hút thuốc; tiêu chuẩn chủ quan của thanh niên về việc hút thuốc có sự ảnh
hưởng khá rõ đến xu hướng, giá cả, hành vi của người hút thuốc, ảnh hưởng đến
kinh tế, môi trường và tác hại đến sức khoẻ con người. Trên cơ sở đó đề ra giải pháp
góp phần phòng chống tác hại của thuốc lá mang lại hiệu quả.


3

CHƯƠNG I: PHẦN GIỚI THIỆU
1.1 Bối cảnh nghiên cứu
Hút thuốc là sự thiêu đốt không hoàn toàn các sợi thuốc lá trải qua hai hình
thức: hình thức hút thuốc lá chủ động, xảy ra khi người nghiện hít khói thuốc lá vào
cơ thể mình; hình thức hút thuốc lá thụ động là những người có mặt xung quanh phải
hít lượng khói thừa mà người hút thải ra. Khói thuốc và ảnh hưởng của nó là một vấn
đề lớn đối với sức khỏe cộng đồng, là nguyên nhân của một số lượng lớn các loại
bệnh có thể được ngăn ngừa trước. Hiện nay, hành vi hút thuốc của thanh niên vẫn
diễn ra khá phổ biến trong xã hội, kể cả những người đang hành nghề y và tầng lớp trí
thức, mặc dù đã có nhiều chính sách kiểm soát, ngăn ngừa, chiến dịch chống hút
thuốc lá tại các nơi công cộng, cơ quan làm việc.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới năm 2012 chỉ ra rằng thuốc lá là loại
thuốc hợp pháp duy nhất có thể giết nhiều người sử dụng nó nhất; trực tiếp hút thuốc
lá là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khoảng 5 triệu ca tử vong trên toàn thế giới mỗi
năm (một ca tử vong/ 6 giây) và thêm 6.000 người được ước tính chết vì những ảnh
hưởng của khói thuốc lá. Hút thuốc lá là nguy cơ sức khỏe lớn nhất có thể tránh được
ở châu Âu, gây ra nhiều vấn đề hơn rượu, ma túy, và huyết áp cao. Ủy ban châu Âu

những thông tin cập nhật về hiện trạng, những yếu tố có thể làm gia tăng hoặc giảm
bớt hành vi hút thuốc và những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến sự khởi đầu hành vi
hút thuốc của thanh niên cũng rất hữu ích cho việc đề xuất những chính sách và giải
pháp nhằm hạn chế hành vi hút thuốc lá.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài được thực hiện nhằm nghiên cứu hiện trạng hút thuốc, kiến thức, thái
độ và nhận thức về rủi ro đến sức khỏe của đối tượng thanh niên. Từ đó, đề tài đưa
ra một số khuyến nghị giúp cơ quan quản lý nhà nước lĩnh vực Y tế ban hành các
chính sách can thiệp phù hợp, nhằm ngăn ngừa, hạn chế hành vi hút thuốc, làm
giảm những rủi ro mắc phải các loại bệnh do khói thuốc gây ra. Qua đó, góp phần
tác động giảm nhu cầu sử dụng và kiểm soát để từng bước giảm cung cấp các sản
phẩm thuốc lá tại thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng và tại thị trường Việt Nam
nói chung, giảm nguy cơ bệnh tật và tử vong do thuốc lá gây ra.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Thông qua việc tìm hiểu hiện trạng hút thuốc của thanh niên, mức độ hiểu


5

biết, thái độ và nhận thức về ảnh hưởng của thuốc lá đối với sức khỏe, câu hỏi
nghiên cứu cụ thể của đề tài là:
Thanh niên trên địa bàn thành phố Sóc Trăng có thái độ và nhận thức về tác
hại của thuốc lá như thế nào?
Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc của thanh niên trên địa
bàn thành phố Sóc Trăng?
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hiện trạng tiêu dùng thuốc lá, kiến
thức, thái độ, hành vi và nhận thức về rủi ro đến sức khỏe của thanh niên tại thành
phố Sóc Trăng.
Phạm vi nghiên cứu: do hạn chế về năng lực tài chính, phạm vi nghiên cứu

thuốc lá, kiến thức, thái độ, hành vi và nhận thức về rủi ro đến sức khỏe. Thông qua
những kết quả nghiên cứu này sẽ trả lời câu hỏi “những yếu tố nào ảnh hưởng đến
hành vi hút thuốc của thanh niên trên địa bàn Thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng”.
Chương V. Kết luận và kiến nghị
Với kết quả phân tích ở chương IV sẽ đưa ra kết luận và gợi ý chính sách
giúp cơ quan quản lý nhà nước lĩnh vực Y tế ban hành các chính sách can thiệp phù
hợp, nhằm ngăn ngừa, hạn chế hành vi hút thuốc, làm giảm những rủi ro mắc phải
các loại bệnh do khói thuốc gây ra. Đồng thời nêu lên những hạn chế trong nghiên
cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.


7

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Chương I đã khái quát mục tiêu nghiên cứu, đó là những yếu tố nào ảnh
hưởng đến hành vi hút thuốc và nếu như có nhận thức đầy đủ những rủi ro có thể
xảy khi tiêu dùng thuốc lá thì thái độ, nhận thức, hành vi và mức độ hút thuốc lá của
nam thanh niên sẽ như thế nào?
Nội dung Chương II trình bày các lý thuyết liên quan đến nhận thức, thái độ,
hành vi làm cơ sở đánh giá, giải thích việc hình thành nên nhận thức, thái độ, hành
vi của người tiêu dùng. Đồng thời trình bày các khái niệm có liên quan đến việc hút
thuốc lá, các nghiên cứu trước đây có liên quan và các chính sách, biện pháp của
Nhà nước và chính quyền địa phương trong việc thực hiện Chính sách quốc gia về
phòng, chống tác hại của thuốc lá.
2.1 Lý thuyết liên quan
2.1.1 Lý thuyết hành vi vấn đề
Các lý thuyết về hành động lý luận cho rằng ý định (động lực) để thực hiện
một hành vi nhất định phụ thuộc vào việc cá nhân đánh giá các hành vi như tích cực
(thái độ) và nếu họ phán xét người khác như họ muốn thực hiện hành vi (tiêu chuẩn
chủ quan). Lý thuyết hành vi vấn đề, xây dựng dựa trên lý thuyết này và cho rằng

2.2.1 Khái niệm nhận thức, thái độ và hành vi
2.2.1.1 Nhận thức
Có rất nhiều khái niệm, định nghĩa về nhận thức, như:
- Nhận thức: (1) danh từ: nhận thức là quá trình và kết quả phản ánh, tái hiện
hiện thực vào trong tư duy, quá trình con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách
quan hoặc kết quả của quá trình đó. (2) động từ: nhận ra và biết được (Theo từ điển
Tiếng Việt phổ thông, Viện ngôn ngữ học, NXB Phương Đông).
- Nhận thức: nhờ hoạt động nhận thức mà con người phản ánh hiện thực
xung quanh ta và các hiện thực của bản thân ta, trên cơ sở đó con người tỏ thái độ
tình cảm và hành động. Trong việc nhận thức thế giới, con người có thể đạt tới mức
độ nhận thức khác nhau, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp (Giáo trình Tâm
lý học đại cương, NXB Đại học Sư phạm).
2.2.1.2 Thái độ
Thái độ (danh từ): (1) là tổng thể chung những biểu hiện ra bên ngoài (bằng


9

nét mặt, cử chỉ, hành động, lời nói) của ý nghĩ, tình cảm của con người đối với
người hoặc việc. (2) là cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động theo một hướng nào
đó trước một vấn đề, một tình hình (Theo từ điển Tiếng Việt phổ thông, Viện ngôn
ngữ học, NXB Phương Đông).
2.2.1.3 Hành vi
Hành vi (danh từ) là toàn bộ nói chung những phản ứng, cách ứng xử, biểu
hiện ra ngoài của một người trong một hoàn cảnh cụ thể nhất định.
2.2.2 Hút thuốc lá
2.2.2.1 Thuốc lá
Thuốc lá là một loại cây có độc, nhất là những lá già, có hàm lượng Nicotin
cao. Theo quy định tại Điểm 1 Điều 2 Luật số 09/2012/QH13 ngày 18/6/2012 của
Quốc hội về Phòng, Chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá là sản phẩm được sản xuất

khá lớn để mua thuốc lá, làm ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình, đặc biệt ở
những gia đình kinh tế khó khăn. Hút thuốc lá chắc chắn sẽ gây ra những bệnh tật
nguy hiểm như đã trình bày phần trên, chi phí để chăm sóc y tế cho chính bản thân
người hút và người bị hút thuốc lá thụ động trong gia đình là rất lớn, có gia đình
không thể chịu đựng nổi (chưa nói đến những bệnh nan y như ung thư, bệnh phổi
tắc nghẽn mạn tính…)".
2.3 Các nghiên cứu liên quan
Theo Von Ah và cộng sự (2005), các yếu tố cá nhân, nhận thức và các nguồn
lực đối phó có thể đóng một vai trò quan trọng ảnh hưởng đến việc sinh viên đại
học có xu hướng bắt đầu sử dụng thuốc lá và sau đó tiếp tục sử dụng nữa.
Nghiên cứu của Nichter và cộng sự (2010) chỉ ra rằng những năm học đại
học là khoảng thời gian mà nguy cơ bắt đầu hút thuốc gia tăng và việc hút thuốc trở
nên thường xuyên hơn, mặc dù họ không phải là những người hút hàng ngày. Hầu
hết là họ hút thuốc trong giao tiếp xã hội.
Theo kết quả nghiên cứu về các yếu tố liên quan đến việc hút thuốc lá giữa
phụ nữ mang thai ở nông thôn và thành thị của Whitney (2011), người không hút
thuốc lá có kiến thức về các tác hại của việc hút thuốc tốt hơn so với người hút
thuốc lá, người hút thuốc cảm thấy rằng có ít lợi ích để bỏ hút thuốc hơn người
không hút thuốc, nhiều người hút thuốc lá đánh giá thấp hoặc phủ nhận các nguy cơ
sức khỏe nghiêm trọng liên quan hút thuốc, hỗ trợ xã hội hoặc các mối quan hệ thân
mật trong gia đình sẽ giúp hỗ trợ phụ nữ mang thai bỏ hút thuốc trong thời gian thai
kỳ hiệu quả hơn.
Nghiên cứu của Nguyễn Út - Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe


12

Thành phố Đà Nẵng (2011) về thực trạng hút thuốc lá và việc thực hiện chính sách
phòng chống tác hại thuốc lá trên địa bàn thành phố Đà Nẵng cho rằng, trình độ học
vấn càng cao thì tỷ lệ hút càng thấp, chính sách về quy định việc in lời cảnh báo tác

thuốc lá được khái quát như sau:
- Xã hội hóa các nguồn lực để thực hiện công tác phòng, chống tác hại của
thuốc lá.
- Áp dụng chính sách thuế phù hợp để giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá.
- Quy hoạch kinh doanh thuốc lá phải phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế
- xã hội và từng bước giảm nguồn cung cấp thuốc lá, phù hợp với việc giảm nhu cầu
sử dụng thuốc lá.
- Khuyến khích, tạo điều kiện cho cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và
nước ngoài tham gia cung cấp dịch vụ tư vấn, cai nghiện thuốc lá; nghiên cứu về tác
hại của thuốc lá, các phương pháp cai nghiện thuốc lá; nghiên cứu và sản xuất thuốc
cai nghiện thuốc lá; hợp tác, tài trợ cho phòng, chống tác hại của thuốc lá; người sử
dụng thuốc lá tự nguyện cai nghiện thuốc lá.
- Khuyến khích, tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân trồng cây thuốc lá,
sản xuất thuốc lá, chế biến nguyên liệu thuốc lá chuyển đổi ngành, nghề.
- Khen thưởng cơ quan, tổ chức, cá nhân có thành tích trong phòng, chống
tác hại của thuốc lá.
2.4.2 Chính sách và biện pháp của chính quyền địa phương tỉnh Sóc Trăng
Theo Điều 6 Luật số 09/2012/QH13 ngày 18/6/2012 của Quốc hội về Phòng,
Chống tác hại của thuốc lá, trong phòng, chống tác hại của thuốc lá, chính quyền địa
phương có trách nhiệm như sau:
- Đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạt động
hằng năm, quy định không hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ.
- Đưa quy định về việc hạn chế hoặc không hút thuốc lá trong các đám cưới,
đám tang, lễ hội trên địa bàn dân cư vào hương ước.
- Gương mẫu thực hiện và vận động cơ quan, tổ chức, địa phương thực hiện
các quy định của pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Luật số 09/2012/QH13 ngày 18/6/2012 của Quốc hội về Phòng, Chống tác
hại của thuốc lá có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2013. Đến ngày 02/10/2013,
UBND tỉnh Sóc Trăng đã tổ chức hội nghị triển khai Luật Phòng chống tác hại của


CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chương II đã trình bày cơ sở lý thuyết và các mô hình nghiên cứu trước đây.
Đồng thời trình bày các khái niệm có liên quan đến hút thuốc lá, tác hại của hút
thuốc lá và các chính sách và biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá ở Việt
Nam và chính quyền địa phương. Chương này trình bày phương pháp nghiên cứu,
bảng câu hỏi phỏng vấn và cách thức xử lý các nguồn dữ liệu thu thập được trong
quá trình nghiên cứu.
3.1 Các bước nghiên cứu
Nghiên cứu này được tiến hành thông qua hai bước
3.1.1 Nghiên cứu định tính
Nghiên cứu định tính áp dụng trong đề tài này là nghiên cứu tại bàn, đó là
thực hiện khai thác các thông tin, nguồn dữ liệu thứ cấp trên các báo cáo nghiên cứu
trước đây, các bài đăng trên báo, website, cổng thông tin điện tử, các văn bản quy
định pháp luật, báo cáo của các cơ quan chuyên môn nhằm khái quát về hiện trạng
tiêu dùng thuốc lá và các chính sách của chính quyền trong thực hiện chính sách
quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đồng thời làm cơ sở hiệu chỉnh,
hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát được xây dựng dựa theo các thông tin có sẵn từ
những nghiên cứu trước đây và có điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm văn hoá
của người Việt Nam và địa phương thành phố Sóc trăng, tỉnh Sóc Trăng.
3.1.2 Nghiên cứu định lượng
Bảng câu hỏi sau được xây dựng trích lọc từ các bảng phỏng vấn tiêu chuẩn
của WHO và thực hiện phỏng vấn thử trên 13 người đã được tác giả hiệu chỉnh,
hoàn thiện nhằm thể hiện rõ những nội dung cần phỏng vấn, tránh hiểu nhầm, đa
nghĩa. Bảng câu hỏi sau khi hoàn chỉnh sẽ được dùng cho việc phỏng vấn chính
thức của đề tài (xem Phụ lục 1).
Nghiên cứu chính thức được thực hiện thông qua phương pháp định lượng,
thu thập thông tin qua thực hiện phỏng vấn dựa trên bảng câu hỏi đã phát triển.
Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi hút thuốc lá của nam thanh niên được



thôn của thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng với số lượng 207 người, cụ thể:


17

- Có 47 mẫu tại phường 10 Thành phố Sóc Trăng là đơn vị tác giả đang công
tác nên trực tiếp phỏng vấn cùng nhân viên thống kê phường đội. Còn lại 160 mẫu
tại 4 đơn vị hành chính, mỗi đơn vị hành chính thu thập 40 mẫu, gồm: phường 1,
phường 2, phường 5 và phường 6 Thành phố Sóc Trăng; phỏng vấn trực tiếp của
nhân viên thống kê các phường đội cùng sự hỗ trợ của nhân viên thuộc Chi Cục
Thống kê thành phố thực hiện song song với cuộc khảo sát phúc tra thanh niên
trong độ tuổi, phục vụ công tác tuyển chọn gọi công dân nhập ngũ 2016 và phúc tra
lực lượng dân quân trên địa bàn Thành phố Sóc Trăng.
- Thời gian thực hiện khảo sát và tổng hợp từ 15/10/2015 đến 30/12/2015.
3.4 Tóm tắt chương III
Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Mỗi
phương pháp thu thập và phân tích số liệu đều có ưu nhược điểm của nó và thích
hợp cho những trường hợp cụ thể, không có phương pháp nào chính xác hoàn toàn.
Tuy nhiên việc vận dụng phương pháp nào cũng phải đảm bảo chất lượng và độ tin
cậy của nghiên cứu (sig ≤ 0,05).
Đề tài áp dụng phương pháp lấy mẫu không thuận tiện trên cả hai khu vực
thành thị, nông thôn và trên nhiều đối tượng nam thanh niên khác nhau. Bảng câu
hỏi được xây dựng dựa theo các bảng câu hỏi của tổ chức WHO có thông qua khảo
sát định tính, thu thập ý kiến để chỉnh sửa và tiến hành phỏng vấn thử trước khi
phỏng vấn chính thức.