SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ VĂN LINH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
THIẾT KẾ BÀI THÔNG ĐIỆP NHÂN NGÀY THẾ GIỚI PHÒNG
CHỐNG AIDS, 1-12-2003(CÔPHI-ANNAN) - CHƯƠNG TRÌNH
NGỮ VĂN 12 BAN CƠ BẢN
THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

Người thực hiện: Hà Thị Minh
Chức vụ: Giáo viên.
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

I. PHẦN MỞ ĐẦU:
1.1. Lí do chọn đề tài:
THANH HÓA, NĂM 2017
1


Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình và SGK phổ thông
là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học( PPDH ). Bởi PPDH là con
đường để đạt mục đích dạy học. “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm
việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động
đến tình cảm, đem đến niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”( Luật Giáo
dục 2005- điều 28.2).
Đổi mới PPDH cần có cuộc cách mạng về tư duy: Thay đổi kiểu tư duy

pháp dạy học tích cực đưa đến một phương pháp dạy học mới giúp học sinh
hứng thú và say mê hơn khi học một văn bản nghị luận xã hội, giúp học sinh cập
nhật kiến thức trong đời sống, gắn việc dạy văn với thực tiễn cuộc sống. Mô
2


hình dạy học kiến tạo sẽ giúp các em có sự chủ động, tích cực tiếp nhận và lĩnh
hội kiến thức của một văn bản nghị luận mà không cảm thấy khó khăn và khô
cứng.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài được áp dụng ở các lớp 12A,12C trường phổ thông chúng tôi đang
trực tiếp giảng dạy
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
Với đề tài này tôi kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, từ nhiều góc độ
và cấp độ khác nhau để làm rõ vấn đề. Cụ thể:
1.4.1. Phương pháp tiếp cận hệ thống: Để phát huy tính tích cực của học sinh
khi học bài “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2003”, tôi
sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống các tài liệu hướng dẫn về bài học, về
phương pháp dạy học tích cực để từ đó có những đánh giá khái quát, có cách tổ
chức giờ dạy sao cho hiệu quả nhất
1.4.2. Phương pháp điều tra, khảo sát: Với phương pháp này chủ thể nghiên cứu
nhằm điều tra, khảo sát thực trạng về hứng thú của học sinh đối với bài học
trước và sau khi áp dụng dề tài.
1.4.3. Phương pháp phân tích, tổng hợp: nhằm soi sáng những nhận định chung.
Nhờ phương pháp này mà quá trình tổ chức bài học diễn ra theo đúng đặc trưng
thể loại và phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình
chiếm lĩnh bài học
1.4.4.Phương pháp so sánh đối chiếu: giúp cho đề tài trở nên phong phú và rõ
nét hơn


bản thân; tự kết nối thông tin mới với thông tin hiện tại để kiến thức mới có ý
nghĩa hơn và tạo nên các thông tin mới khác. Việc học tập không phải diễn ra
nhờ quá trình chuyển thông tin từ giáo viên hay giáo trình đến bộ não của học
sinh; thay vào đó, mỗi người học tự xây dựng hiểu biết hợp lý mang tính cá nhân
của riêng họ”(Dạy học theo thuyết kiến tạo- TS Tôn Quang Minh).
2.1.2.2. Các hoạt động chủ đạo của giáo viên trong tiết giảng theo thuyết kiến
tạo không phải là "trình bày" là "thuyết giảng", là viết bảng mà phải là:
- Tạo không khí học tập. Mục đích của người học và những vấn đề làm người
học thực sự hứng thú là ưu tiên trước nhất của giáo viên. Kiến thức là tùy biến,
đột hiện, không phải là sao chép hay phỏng theo nguyên mẫu.
- Tạo điều kiện để người học bộc lộ quan niệm riêng; tổ chức cho người học
tranh luận về những quan niệm của mình. Giáo viên và học sinh cùng đàm luận,
nhưng chỉ với ý tưởng và thao tác. Giáo viên chỉ xuất hiện khi người học kiến
tạo tri thức. Tri thức là quyền lực, vai trò của giáo viên là trao đổi, thương lượng,
tương tác để xác lập quyền lực ấy

4


- Trọng tài trong những trường hợp ý kiến tranh luận không ngã ngũ. Người học
chỉ có thể và phải làm việc hợp tác với nhau. Học tập là tương tác, vận dụng
kinh nghiệm của nhau để thực hành những trải nghiệm cá nhân.
- Tạo điều kiện và giúp người học nhận ra các quan niệm sai lầm của mình và tự
giác khắc phục chúng.
- Trình bày tính hiển nhiên của các quan niệm khoa học.
- Tổ chức cho người học kiểm tra và vận dụng kiến thức thu nhận.
(Dạy học theo thuyết kiến tạo- TS Tôn Quang Minh)
2.1.3.Những phương pháp dạy học thích hợp, tương ứng với nội dung, yêu cầu
và điều kiện bài học, phù hợp với trình độ học sinh và quỹ thời gian dạy học.
2.1.3.1.Phương pháp gợi mở - vấn đáp giải thích minh họa và vấn đáp tìm

thời đem đến cho các em cái nhìn mới, cách tư duy mới, sự hưng phấn, lôi cuốn
đối với môn học.
Tuy nhiên, việc ứng dụng phương pháp dạy học tích cực trong quá trình
dạy học của nhiều giáo viên còn máy móc, gò ép, chiếu lệ, hoặc quá lạm dụng
phương tiện kĩ thuật hiện đại, hoặc áp dụng quá nhiều phương pháp, kĩ thuật
trong một bài dạy nên vượt quá thời gian cho phép. Nhiều Giáo viên tỏ ra băn
khoăn không biết sử dụng các phương pháp, kĩ thuật đó như thế nào, vào khâu
nào trong quá trình dạy học? Thậm chí có giáo viên đã rất cố gắng đổi mới cách
dạy nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh nhưng việc lựa chọn
phương pháp còn chưa phù hợp, hoặc sự phối hợp giữa các phương pháp chưa
nhịp nhàng nên hiệu quả và chất lượng của một số giờ Ngữ văn chưa cao, giờ
dạy vẫn rất gượng gạo, gò bó, áp đặt.
2.2.2. Thực trạng về phía học sinh:
Học sinh hiện nay ít có những chiêm nghiệm sâu sắc về những vấn đề nhà
văn đặt ra trong tác phẩm văn học. Hơn thế, vốn hiểu biết về xã hội của các em
cũng rất non kém. Bên cạnh đó, các em thường ít quan tâm đến những vấn đề xã
hội, đặc biệt là các vấn đề văn hóa, giáo dục, chính trị, đạo đức…Vì thế học sinh
thường không có hứng thú học văn.
Một bộ phận học sinh có lối sống sai lầm dẫn đến mắc bệnh hoặc có cái nhìn
kì thị với những người bị bệnh HIV khiến cho căn bệnh thế kỉ càng có điều kiện
lây lan . Vì vậy, khi tìm hiểu văn bản theo cách này này, giáo viên đã cung cấp
thêm về kiến thức HIV/AIDS cho các em. Bên cạnh đó, hướng các em đến ý
thức trách nhiệm với bản thân và xã hội, để có lối sống lành mạnh cho bản thân
và an toàn cho xã hội. Các em phải là những người tiên phong trong phong trào
phòng chống AIDS, và là những người phá bỏ bức tường rào ngăn cách giữa
“ta” và “họ”.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện:
3.1. Giải pháp:
Dạy học bằng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực có nhiều
cách nhưng căn cứ vào đối tượng học sinh, nội dung bài dạy, điều kiện cơ sở vật

lí thuyết cũng như thực tiễn, qua đó giúp học sinh khắc sâu kiến thức mới:
- GV tổ chức cho học sinh tìm hiểu về tác giả, thể loại, nội dung, nghệ thuật của
văn bản
- GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm vẽ một bức tranh với thông điệp: kêu
gọi mọi người chung tay phòng chống và đẩy lùi đại dịch HIV/AIDS đang diễn
biến rất phức tạp hiện nay.
- Nhìn vào bức tranh hãy thuyết minh về vấn đề HIV/AIDS?
(Từ kiến thức tích lũy được học sinh sẽ giải quyết được bài tập tình huống)
Theo tinh thần trên, tôi đã thiết kế bài học theo 5 bước gồm: hoạt động trải
nghiệm, hoạt động hình thành kiến thức mới, hoạt động thực hành, hoạt
động vận dụng, hoạt động bổ sung.
3.1.1.Hoạt động trải nghiệm:
*Mục đích:
- Giúp học sinh huy động vốn kiến thức và kĩ năng để chuẩn bị tiếp nhận kiến
thức, kĩ năng mới
- Tạo hứng thú cho bài học
- Tìm hiểu học sinh có hiểu biết như thế nào về những vấn đề trong cuộc sống có
liên quan đến bài học
7


* Nội dung, hình thức trải nghiệm:
- Học sinh quan sát hình ảnh trên máy chiếu-> trao đổi về vấn đề có liên quan
đến bài học. Cụ thể giáo viên cho học sinh quan sát một số hình ảnh về tệ nạn xã
hội, căn bệnh thế kỉ, các con đường lây nhiễm HIV... Từ đó tạo diễn đàn
HIV/AIDS
- Tích hợp kiến thức môn Sinh học(bài: Sự nhân lên của vi rút), kiến thức xã hội,
kĩ năng sống.
3.1.2. Hoạt động hình thành kiến thức mới:
*Mục đích: giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức thông qua hệ thống các

- Thấy được tầm quan trọng và sự bức thiết của công cuộc phòng chống
HIV/AIDS đối với toàn nhân loại và mỗi cá nhân ; từ đó nhận thức rõ trách

8


nhiệm của các quốc gia và từng cá nhân trong việc sát cánh, chung tay đẩy lùi
hiểm hoạ.
- Cảm nhận được sức thuyết phục to lớn của bài văn.
2. Kĩ năng :
- Đọc hiểu thể loại văn nhật dụng viết dưới dạng nghị luận.
- Kĩ năng làm việc theo nhóm
- Kĩ năng vận dụng lí thuyết vào thực tiễn
3. Thái độ :
- Có thái độ đúng đắn đối với bệnh và người nhiễm HIV/AIDS
Từ đó học sinh có thể hình thành các năng lực sau:
- Năng lực thu thập và xử lý thông tin, dẫn chứng.
- Năng lực trình bày, suy nghĩ, quan điểm riêng về vấn đề nghị luận xã hội.
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về một vấn đề xã hội.
- Năng lực vận dụng thao tác lập luận.
- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận xã hội giàu sức thuyết phục.
B. Phương tiện thực hiện:
1. GV: SGK, SGV, Giáo án, Tài liệu tham khảo, máy chiếu đa năng, phiếu
học tập.
2. HS: SGK, Vở soạn, Giấy A4, bút chì.
C. Phương pháp tiến hành
Giáo viên tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp và kĩ
thuật dạy học tích cực.
D.Tiến trình tổ chức dạy học : Ổn định lớp- Tạo tâm thế tiếp nhận cho hs
Gv tổ chức kiểm tra bài cũ lần lượt đặt câu hỏi: - Ở lớp học dưới, em đã được

hiện: Năm 1981: Tại Mĩ ở các trường
hợp đồng tính luyến ái nam
Năm 1990: ở Việt Nam tại thành phố
Hồ Chí Minh trong nhóm người nghiện
chích ma túy
- Cơ chế gây bệnh: HIV lây truyền qua
các dịch cơ thể: máu, tinh dịch, dịch
tiết âm đạo, sữa mẹ. Nó gây bệnh bằng
cách gắn vào các tế bào T giúp đỡ
CD4+(còn gọi là limpho bào T4) một
loại bạch cầu tham gia quá trình đáp
ứng miễn dịch chống lại nhiễm trùng
và ung thư. Khi số lượng tế bào TC4+
giảm, người đó dễ mắc một số bệnh
mà cơ thể người khỏe mạnh bình
thường đủ sức chống lại. Các bệnh
nhiễm trùng cơ hội này là nguyên nhân
chính dẫn đến tử vong ở người nhiễm
HIV/AIDS
- Các con đường lây truyền HIV
* Qua đường máu.
* Qua đường tình dục.
* Mẹ truyền sang con.
- Ba giai đoạn phát triển của bệnh
* Giai đoạn sơ nhiễm: (cửa sổ)
* Giai đoạn không triệu chứng.
* Giai đoạn biểu hiện triệu chứng
AIDS
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả: Cô- phi An- nan sinh ngày


+ Tác giả đã đặt vấn đề như thế nào?

+ Thực trạng của vấn đề phòng chống
HIV/AIDS?

+Thực tế về đại dịch HIV/AIDS?

+ Tại thời điểm 2003, tác giả đó đưa ra
những con số thống kê về HIV/AIDS.
Em có suy nghĩ gì về những con số
đó?Hãy điền thêm những con số mà
em biết về HIV/AIDS ở Việt Nam và
Thanh Hóa trong những năm gần đây?
- GV phát phiếu học tập cho HS
- HS điền số liệu vào phiếu học tập và

giải thưởng Nôben hoà bình.
2. Thể loại: Văn bản nhật dụng, hình
thức thông điệp
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Đọc và tìm bố cục văn bản:
- Bố cục: 3 phần: - Đặt vấn đề
- Giải quyết vấn đề
- Kết thúc vấn đề
->Vấn đề nghị luận: Phòng chống
HIV/AIDS
2. Tìm hiều văn bản:
a.Đặt vấn đề:
Các quốc gia đó nhất trí thông qua

- Gv nhấn mạnh thêm về sự lây lan
nguy hiểm của HIV

nhiễm HIV

mắc AIDS

+ Từ thực trạng trên, tác giả đã đề ra
những nhiệm vụ gì để ngăn chặn sự *Nhiệm vụ:
lây nhiễm của HIV?
- Đặt vấn đề AIDS lên hàng đầu trong
chương trình nghị sự và hành động
- Công khai lên tiếng về HIV/AIDS
- Xóa bỏ sự kì thị và phân biệt đối xử
- Cô phi- An nan đã gửi đến người đọc với bệnh nhân HIV/AIDS
thông điệp gì?
c. Kết thúc vấn đề:
Cuộc chiến chống lại HIV/AIDS bắt
đầu từ chính chúng ta
- Sức thuyết phục của văn bản(cách 3. Tổng kết:- Văn phong chính luận rõ
lập luận)
ràng, trong sáng, dễ hiểu, lập luận
logic, chặt chẽ theo bố cục 3 phần đã
- Tính thời sự của văn bản có còn làm nên sức thuyết phục cao cho bức
trong thời điểm hiện nay?
thông điệp và bản thông điệp vẫn còn
nguyên tính thời sự trong thời điểm
hiện nay
Hoạt động 3: Thực hành
* Làm việc theo nhóm


14


Nhóm 3: HÃY PHÁ BỎ BỨC TƯỜNG KÌ THỊ GIỮA CHÚNG TA VÀ HỌ

15


Nhóm 4: CHUNG TAY BẢO VỆ THẾ GIỚI KHỎI ĐẠI DỊCH HIV/AIDS

16


Hoạt động 4: Vận dụng
Trong bản “Thông điệp nhân ngày thế
giới phòng chống AIDS,1-12-2003”
Cô-phi An nan viết: “Phải công khai
lên tiếng về AIDS, im lặng đồng nghĩa
với cái chết”.
Ý kiến của anh(chị)? Từ vấn đề trên,
hãy viết một bài văn ngắn gửi tới mọi
người thông điệp: “Đừng im lặng
trước các dịch bệnh hiện nay”?

*Học sinh biết vận dụng tổng hợp các

thao tác lập luận nêu lên những quan
điểm riêng đúng đắn, nghiêm túc về
một vấn đề đặt ra trong đời sống. Có

trước các vấn đề xấu trong đời sống
mang nghĩa tiêu cực, thể hiện sự thờ ơ,
vô cảm, vô trách nhiệm của con người
với cộng đồng, thậm chí với cả chính
bản thân.
+ Đừng im lặng nghĩa là hãy lên tiếng,
kêu gọi thái độ , hành động cời mở,
hợp tác của mọi người trước những vấn
đề nhức nhối cần chung tay giải quyết
17


như biến đổi khí hậu, khủng bố..., đặc
biệt là các dịch bệnh hiện nay.
- Hiện trạng về sự gia tăng, diễn biến
của các dịch bệnh: hiện nay con người
đang phải đối diện với nhiều dịch bệnh
nguy hiểm, diễn biến phức tạp:
HIV/AIDS,
Êbôla, Sởi, cúm gia cầm… có những
bệnh trở thành đại dịch, có những bệnh
trở đi trở lại...
- Nguyên nhân: có nhiều nguyên nhân
nhưng chủ yếu do ý thức và thói quen
sống không lành mạnh, sa vào tệ nạn
xã hội, thiếu hiểu biết, ích kỉ, tham lam
hay thờ ơ, vô trách nhiệm, kì thị, phân
biệt đối sử với những người mắc
bệnh(dẫn chứng)
- Tác hại, hậu quả: nghiêm trọng: gây

học sinh cập nhật kiến thức trong đời sống, gắn việc dạy văn với thực tiễn,
hướng các em đến ý thức trách nhiệm với bản thân và xã hội, giáo dục kĩ năng
sống...Vì vậy, đề tài đã định hướng một cách tiếp cận tích cực phù hợp với cách
dạy học hiện đại nên có ý nghĩa thiết thực với sự nghiệp giáo dục hiện nay.
2.4.2. Hiệu quả của SKKN với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường:
Dạy học bài học “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-122013”(Côphi- Annan) theo mô hình kiến tạo là cách làm phù hợp với thực tiễn
của quá trình đổi mới phương pháp dạy học văn trong nhà trường phổ thông
hiện nay
Tiếp cận văn bản theo phương pháp này tại các lớp trực tiếp giảng dạy của
Trường THPT nơi tôi công tác, tôi đã thu được kết quả rất khả quan
- Học sinh các lớp sau khi được áp dụng phương pháp này đều có thái độ hứng
thú, tích cực hơn trong giờ học Ngữ văn
- Học sinh có thái độ, tư tưởng, tình cảm đúng đắn hơn với môn học và có kĩ
năng sống, ý thức, trách nhiệm hơn với cuộc sống
Sau khi tham gia dự giờ, thăm lớp áp dụng đề tài, đồng nghiệp cảm thấy hứng
thú hơn với giờ dạy văn nghị luận. Tôi thiết nghĩ, trong quá trình dạy học, nhất
là đối với môn Ngữ văn, giáo viên nên chủ động tìm ra các hướng khai thác phù
hợp giúp học sinh tiếp cận bài học một cách dễ dàng, chủ động và tích cực.
2.4.3.Kết quả kiểm nghiệm: Với phương pháp trên, tôi đã thể nghiệm ở 2 lớp:
12A, 12C trường THPT Lê Văn Linh năm học 2016-2017 và thu được kết quả
rất khả quan:
Học sinh được kiểm tra trắc nghiệm khách quan ở dạng câu hỏi “có hoặc
không”: Anh(chị) có thích học bài “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng
chống AIDS, 1-12-2013”.(Côphi- annan) không?Cách học này có thích hơn
so với cách học thông thường lâu nay?
Kết quả:
* 12A Có hứng thú: 42 /45 = 93,33%, Không hứng thú: 3/45 = 6,67%
* 12C Có hứng thú: 44 /45= 97,77% Không hứng thú: 01/45 = 2,23%.
Còn với câu hỏi kiểm tra kiến thức, kĩ năng như: Trong văn bản trên, tác giả
Cô-phi An-nan viết: “Phải công khai lên tiếng về AIDS, im lặng đồng nghĩa với

lứa tuổi của đa số học sinh, nhất là phù hợp với nhiều địa phương (kể cả những
vùng sâu, vùng xa). Những tìm tòi thể nghiệm của bản thân tôi trong quá trình
dạy học những năm qua đã thu được những kết quả nhất định.
Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2013(Côphiannan) là văn bản có tính thời sự sâu sắc. Tìm hiểu văn bản này chúng ta không
chỉ biết được tình hình HIV/AIDS, con đường lây lan và hậu quả của nó. Mà từ
đó để thấy được tầm quan trọng của bức thông điệp và ý thức của mỗi cá nhân
trước vấn đề đó. Chính vì vậy, học văn bản nhật dụng- dạng nghị luận ngoài việc
mở rộng, hiểu biết toàn diện còn tạo điều kiện tích cực để hòa nhập cuộc sống
cộng đồng xã hội, hình thành kĩ năng sống cho các em.
Với những lý do trên, bản thân tôi nhận thấy văn bản “Thông điệp nhân
ngày thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2013”(Côphi- annan) phù hợp với
cách dạy theo mô hình kiến tạo. Vì vậy, tôi rất mong được quý thầy cô góp ý để
đề tài này hoàn thiện hơn.
3.2.Kiến nghị:
không
Tôi xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 4 năm 2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.

Hà Thị Minh

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển
năng lực học sinh- Vụ giáo dục Trung học.

xếp loại
đánh giá
(Phòng,
(A, B,
xếp loại
Sở, Tỉnh...) hoặc C)
1. Vài suy nghĩ về việc dạy tác
Sở
GD&ĐT
C
2009-2010
phẩm văn chương theo đặc trưng
Thanh Hóa
thể loại

22