Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN CẨM THUỶ

ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ ĐỂ DẠY CÁC TIẾT ÔN TẬP
THEO CHUẨN KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
TRONG MÔN ĐỊA LÝ
Họ và tên: VŨ THỊ HIÊN
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Cẩm Phú- Cẩm Thuỷ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM THUỘC
MÔN: ĐỊA LÝ

Năm học: 2010 - 2011

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

1


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I- Lí do chọn đề tài:
1. Lý do:
Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số
16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
cũng đã nêu: " Phải phát huy tính tích cực tự giác chủ động, sáng tạo của học
sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện
của từng lớp học, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp

được quy luật nhận thức của HS : Từ trực quan sơ đồ đến tư duy tổng hợp, từ
tư duy tổng hợp ấy lại được thử nghiệm qua thực tiễn.
II. Thực trạng ban đầu
Trong những năm gần đây việc dạy và học môn Địa lí ở Trường THCS
nói chung đã có nhiều chuyển biến theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập
của HS. Trong quá trình dạy học ở trường và qua việc dự giờ các đồng nghiệp ở
trường tôi thấy việc áp dụng "Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn
kiến thức, kỹ năng trong môn Địa lí " chưa được sử dụng phổ biến bỡi lẽ đây
là một phương pháp mới đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cả
về thời gian, kiến thức và cách thức khi thiết kế sơ đồ.
Đối với HS " Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức,
kỹ năng trong môn Địa lí " . Đây là phương pháp mới, HS còn có nhiều bỡ ngỡ,
lúng túng khi được giao nhiệm vụ, học sinh gặp phải khó khăn khi tổng hợp ,hệ
thống lại các kiến thức cũ đã học.
Đối với GV, khi dạy các tiết ôn tập, với dung lượng kiến thức nhiều nếu
giáo viên không chuẩn bị chu đáo và có phương pháp dạy khoa học, kết quả HS
không biết cách ôn tập, bài kiểm tra chất lượng thấp.
Trên đây là một số vấn đề nổi cộm trong thực tế. Tuy nhiên không phải
GV nào cũng vậy, nếu chúng ta biết lựa chọn sơ đồ phù hợp với nội dung bài
học, tổ chức tốt hoạt động ôn tập dựa vào sơ đồ, lựa chọn những nội dung phù
Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

3


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

hợp trong sơ đồ, phù hợp với đối tượng HS, tuỳ theo đặc trưng của tiết học thì
hiệu quả của phương pháp này sẽ giúp HS lĩnh hội bền vững, phương pháp này
sẽ thành công tốt trong dạy học, đặc biêt giúp học sinh nắm được chuẩn kiến


SỐ
HS

GIỎI KHÁ TB

YẾU

31

0

3

18

10

32

1

3

17

11

%


HS

GIỎI KHÁ TB

YẾU

31

0

3

16

12

32

0

3

17

12

%

0.0


* Cách thiết kế và sử dụng sơ đồ
1. Khi thiết kế sơ đồ:
Để sơ đồ thật sự trở thành một phương tiện trực quan phục vụ cho việc
học tập Địa lí, khi thiết kế sơ đồ người giáo viên cần thực hiện tốt các yêu cầu
sau:
- Lựa chọn loại sơ đồ cho phù hợp với nội dung bài học.
- Cấu trúc nội dung của sơ đồ phải thể hiện được những đặc tính cơ bản của sự
vật hiện tượng địa lí và phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh.
- Nội dung của sơ đồ phải dảo đẩm tính khoa học, lôgic và trực quan.
- Các dạng sơ đồ khi thiết kế để sử dụng phải đa dạng.
Ngoài ra , người giáo viên cần phải chú ý tới việc chuẩn bị các yếu tố bổ
trợ, các tư liệu bổ sung như: phiếu rời ( các ô kiến thức, phiếu thông tin phản
hồi, các thiết bị hỗ trợ sử dụng khác.
2. Khi sử dụng sơ đồ:
Để phát huy cao vai trò, tác dụng của sơ đồ trong dạy các tiết ôn tập Địa
lí, người giáo viên cần chú ý một số vấn đề cơ bản sau:
Giáo viên là người chủ đạo, tổ chức và hướng dẫn học sinh làm việc, theo
định hướng cấu trúc nội dung của sơ đồ (giáo viên là người thiết kế và đạo diễn).
Học sinh là người chủ động, tích cực khám phá và lĩnh hội kiến thức Địa
lí tiềm ẩn trong cấu trúc nội dung của sơ đồ, dưới sự đièu khiển và hướng dẫn
của giáo viên ( học sinh là người thi công ).
Người giáo viên phải có quan điểm dạy học theo tinh thần đổi mới, kết
hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực học tập
của học sinh.
Nội dung sơ đồ được khai thác, sử dụng dựa trên nền tảng nội dung kiến
thức của hệ thống câu hỏi, thông qua các hoạt động học tập của học sinh.
Hệ thống câu hỏi phải rõ ràng, phù hợp với cấu trúc nội dung của sơ đồ và
đối tượng học sinh.
Sơ đồ do giáo viên thiết kế, dùng làm phương tiện dạy học. Nhưng phần
nội dung chi tiết của sơ đồ phải là sản phẩm - kết quả của sự kết hợp giữa quá

TRÁI ĐẤT

Hình dạng,
kích thước
Kinh
tuyến

Vĩ
tuyến

Nửa
cầu

SƠ ĐỒ 2:
- Lựa chọn các nội dung phù hợp để hoàn thành sơ đồ sau:
BẢN ĐỒ

Khái
niệm

Phương
hướng

ýnghĩa
của tỷ
lệ bản
đồ

Ký
hiệu

TRÁI
ĐẤT VÀ
HỆ QUẢ

Chuyển
động
quanh
Mặt
Trời

Hệ quả

Hệ quả

SƠ ĐỒ 4:
- Nêu tên các lớp cấu tạo của Trái Đất và đặc điểm của từng lớp ( độ dày,
trạng thái, nhiệt độ )
- Trình bày cấu tạo và vai trò của lớp vỏ Trái Đất?
Đặc điểm:
Lớp....
CẤU
TẠO
BÊN
TRONG
CỦA
TRÁI
ĐẤT

Đặc điểm:
Lớp.....

Tác động
Động đất

Ngoại
lực

Tác động

SƠ ĐỒ 6:
- Nêu đặc điểm hình dạng, độ cao của núi, cao nguyên, đồi, bình nguyên.
Thuận lợi của chúng đối với sản xuất nông nghiệp?

CÁC DẠNG ĐỊA HÌNH TIÊU
BIỂU

Núi

Cao
nguyên

Đồi

Bình
nguyên

Thuận
lợi

Thuận
lợi

- Vị trí, hình dạng, kích thước của Trái Đất.
- Khái niệm kinh tuyến, vĩ tuyến. Quy ước về kinh tuyến gốc, vĩ tuyến gốc, kinh
tuyến Đông, Tây, vĩ tuyến Bắc, Nam, nửa cầu Đông, Tây, nửa cầu Bắc, Nam.

TRÁI ĐẤT

Kinh tuyến:
Đường nối liền
cực Bắc và
Nam trên quả
địa cầu
- Kinh tuyến
gốc 00 đi qua
đài thiên văn ...
- Kinh tuyến
đông: Những
kinh
tuyến
nằm bên phải
SƠ ĐỒ 2
kinh tuyến gốc.
- Kinh tuyến
tây:
Những
kinh
tuyến
nằm bên trái
kinh tuyến gốc.

Vĩ tuyến:

Nửa bề mặt Địa
Cầu từ Xích đạo
đến cực Nam

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

Vị trí: Vị trí
thứ 3 trong hệ
Mặt Trời

Hình
dạng:
Dạng hình cầu
Kích
thước:
Rất lớn

9


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

SƠ ĐỒ 2: Các nội dung phù hợp với sơ đồ.
BẢN ĐỒ

Khái
niệm:
Là hình
vẽ thu
nhỏ trên

hướng T

ýnghĩa
của tỷ lệ
bản đồ:
Tỷ lệ
bản đồ
cho biết
mức độ
thu nhỏ
của bản
đồ so
với thực
tế

Ký hiệu:
- Có 3
loại:
Điểm,
đường,
diện
tích.
- Có 3
dạng:
Chữ,
hình
học,
tượng
hình.



SƠ ĐỒ 3:
- Vận động tự quay quanh trục và chuyển động quanh Mặt Trời của Trái
Đất ( hướng, thời gian, quỹ đạo và tính chất của chuyển động ).
- Các hệ quả chuyển động của trái đất quanh trục và chuyển động quanh
- Mặt Trời.
Hệ quả: Tạo ra hiện tượng ngày,
Chuyển
đêm kế tiếp nhau ở khắp mọi
động
nơi trên Trái Đất và các vật
quanh
- Sự chuyển động lệch hướng
trục
của các vật thể ở NCB và NCN
CÁC
trên bề mặt Trái Đất
CHUYỂN
ĐỘNG
CỦA
TRÁI
Chuyển
ĐẤT VÀ
Hệ quả:
động
HỆ QUẢ
- Hiện tượng các mùa.
quanh
- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn
Mặt

Lớp lõi

Mỏng, rắn chắc, dày
từ 5-70km, nhiệt độ
tăng theo độ sâu,
được cấu tạo bởi một
số địa mảng...
Dày < 3000km,
quánh dẻo và lỏng,
nhiệt độ tăng theo độ
sâu, tối đa 47000C.
Dày > 3000km, lỏng
ngoài, rắn trong,
nhiệt độ cao: tối đa
50000C

- Là lớp đá rắn
chắc ở ngoài
cùng của trái đất
được cấu tạo do
một số địa mảng
nằm kề nhau.
chiếm 1% thể
tích và 0,5%
khối lượng của
Trái Đất
- Là nơi tồn tại
các thành phần
tự nhiên và nơi
sinh sống, hoạt

ngoài
Trái
Đất

Tác động:Bề mặt trái
đất luôn thay đổi: gồ
ghề, chỗ cao, chổ
thấp...

Tác động: Địa hình
bị mài mòn, san
bằng, hạ thấp.

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

Núi lửa:Là hình thức
phun trào mắc ma
trong lòng đất ra
ngoài
- Tác hại: Tàn phá
làng mạc, nhà cửa,
khói bụi...
Động đất: Là hiện
tượng xảy ra đột
ngột... các lớp đất đá
trên gần bề mặt...
- Tác hại:Tàn phá
làng mạc, nhà cửa,...

11

200m

Thuận lợi: Vật
liệu xây dựng, du
lịch, rừng...

Thuận lợi: Trồng
cây CN
và chăn nuôi gia
súc lớn...

Thuận lợi:
Trồng cây lương
thực và cây công
nghiệp, chăn nuôi
gia súc...

Bình nguyên:
Là dạng địa hình
thấp có bề mặt
tương đối bằng
phẳng hoặc hơi gợn
sóng, cao tuyệt đối
dưới 200m....
Thuận lợi:
Phát triển nông
nghiệp ( lúa, hoa
màu, lợn, gia cầm...
).


Vị trí,
giới
hạn,
diện
tích

Địa
hình

Khí
hậu

Sông
ngòi

Dân
cư, xã
hội

Kinh
tế

SƠ ĐỒ 2:
- Trình bày những đặc điểm nổi bật về tự nhiên, dân cư, kinh tế – xã hội
của các khu vực Tây Nam Á, Nam Á, Đông Nam Á?
Tây Nam Á

CÁC
KHU
VỰC

SƠ ĐỒ 1:

Vị trí,
giới hạn,
diện
tích:
ở
nữa
cầu bắc,
là
bộ
phận
của lục
địa
á,
âu, trải
rộng từ
xích đạo
đến
vùng
cực bắc,
có diện
tích lớn
nhất thế
giới.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CHÂU
Á

Địa

phân hoá
thành
nhiều đới,
nhiều kiểu
khí hậu
khác
nhau.
- Sự khác
nhau giữa
kiểu khí
hậu gió
mùa và
kiểu khí
hậu lục
địa.
- Nguyên
nhân...

Sông ngòi:
Có nhiều hệ
thống sông
lớn: Hoàng
Hà...nhưng
phân bố
không đều,
chế độ
nước khá
phức tạp.
- Sông ngòi
Bắc á......

ơrôpêôit.
- Văn hoá
đa dạng,
nhiều tôn
giáo...

Kinh tế:
- Phát
triển còn
chậm
do...
Sau
chiến
tranh thế
giới 2
nền kinh
tế
các
nước
châu á...
- Nông
nghiệp...
....
- Công
nghiệp...
......

14



Đông Nam Á:
Là cầu nối giữa châu Á với châu Đại Dương, địa hình
chủ yếu là đồi núi, thiên nhiên nhiệt đới gió mùa.
- Dân số trẻ, nguồn lao động dồi dào.
- Tốc độ phát triển kinh tế khá cao song chưa vững
chắc.
- Nền nông nghiệp lúa nước.
- Đang tiến hành công nghiệp hoá...
- Cơ cấu kinh tế đang có sự thay đổi...
Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

15


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

6. Giáo viên dặn dò học sinh về nhà ôn tập kỹ chuẩn bị cho tiết kiểm tra học
kì I đạt kết quả cao.
- Ôn tập toàn bộ nội dung kiến thức đã học ở tiết ôn tập.
- Làm lại bài tập số 2 Tr 18 theo cac bước đã làm .
IV. Kết quả đạt được:
Kết quả học tập môn Địa lý ở trường THCS qua việc thực hiện triệt để,
linh hoạt các phương pháp dạy học mà đặc biệt là phương pháp " Sử dụng sơ đồ
để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn Địa lí " tôi
thấy đã thu được kết quả tốt: học sinh tích cực tìm hiểu bài, hăng say phát biểu
xây dựng bài kết quả thu được tương đối cao, học sinh lĩnh hội kiến thức một
cách bền vững,đặc biệt học sinh đã hệ thống được kiến theo chuẩn ,kỹ năng,
chuẩn bị tốt và tự tin làm bài kiểm tra,bài kiểm tra đạt kết quả tốt.
Dưới đây là một vài số liệu chứng minh cho những kết quả mà tôi đã áp
dụng phương pháp " Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến

9,7

58,3

32,0

%

19,3

38,7

35,6

6,4

Lớp 8C:
( Kết quả chưa qua thử nghiệm )

Lớp 8B:
( Kết quả đã thử nghiệm )

Số
HS

Giỏi

Khá

TB

11

1

%

3,1

9,3

53,6

34,0

%

22,0

40,6

34,3

3,1

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

16


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS


0,0

9,7

51,6

38,7

S ố HS

Giỏi

Khá

TB

31

8

12

9

%

26,0

38,7


12

%

0,0

9,3

53,2

37,5

S ố HS

Giỏi

Khá

TB

Yếu

32

10

16

6

hạn chế ở các thành tố của quá trình dạy học.
Chính những bất cập đó là những thách thức, cản trở tiến trình thực hiện
dạy và học, ảnh hưởng rất lớn tới kết quả của quá trình đổi mới. Chất lượng của
GD&ĐT nói chung và đối với việc dạy - học môn Địa lí nói riên vẫn chưa thực
sự được nâng cao theo đúng yêu cầu. Nên tôi mạnh đưa ra đây một kinh nghiệm
giảng dạy: " sử dụng sơ đồ dể dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ
năng trong môn Địa lí " trong các tiết dạy học Địa lí, đặc biệt là các tiết dạy ôn
tập Địa lí ở THCS. Bản thân tôi ứng dụng phương pháp này ở Trường THCS
Cẩm Phú, huyện Cẩm Thuỷ đã thu được kết quả học tập ở phía học sinh rất tốt.
Trong khuôn khổ hạn hẹp, nội dung của bài viết chỉ là một trong những
giải pháp cơ bản được đúc rút ra từ thực tiễn qua kinh nghiệm giảng dạy của bản
thân và đồng nghiệp. Hy vọng phương pháp " sử dụng sơ đồ dể dạy các tiết ôn
tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn Địa lí "sẽ góp phần nhỏ bé vào
Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

18


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

việc nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học Địa lí theo tinh thần đổi mới. Đặc
biệt giúp học sinh lĩnh hội kiế thức kỹ năng theo chuẩn kiến thức - kỹ năng một
cách hiệu quả

D. Ý KIẾN ĐỀ XUẤT:
Khi thực phương pháp giảng dạy và đã trải qua thực nghiệm môn Địa lí ở
trường THCS Cẩm Phú tôi có một số băn khoăn muốn đề xuất:
- Một là : GV phải tích cực hơn nữa trong phong trào đổi mới PPDH, tạo
hứng thú, say mê trong học Địa lí cho HS.
- Hai là : Cần đầu tư mở rộng thư viện phòng đọc, bổ sung các loại sách

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên môn Địa lí.
2- Một số vấn đề đổi mới PPDH môn Địa lí THCS - NXB Giáo dục.
3- SGK Địa lí 6,7,8,9 - NXB Giáo dục.
4- SGV Địa lí 6,7,8,9 - NXB Giáo dục.
5- Sách thiết kế bài giảng Địa lí 6,7,8,9.
6- Tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kỹ năng môn Địa lí THCS

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

20


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

MỤC LỤC

NỘI DUNG
A. Đặt vấn đề
I. Lí do chọn đề tài
1. Lí do
2. Mục đích nghiên cứu đề tài.
3. Bản chất đề tài.
4. Phương pháp nghiên cứu
5. Đối tượng nghiên cứu
6. Phạm vi nghiên cứu
B. Nội dung
I. Cơ sở lí luận
II. Thực trạng ban đầu
1. Thuận lợi:

4
5-11
12-14
14
16
17
17-18
21


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

- Tài liệu tham khảo
- Mục lục

19
20

XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
TRƯÒNG THCS C ẨM PH Ú - HUYỆN CẨM THUỶ

Người thực hiện : Vũ Thị Hiên

22


Sử dụng sơ đồ để dạy các tiết ôn tập theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong môn địa lí THCS

XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
PH ÒNG GI ÁO D ỤC & Đ ÀO T ẠO HUYỆN CẨM THUỶ