TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
****************************

NGUYỄN XUÂN QUÂN

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN
HIỆN ĐẠI TRONG DẠY HỌC MÔN HỌC
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

HÀ NỘI - 2017


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH
****************************

NGUYỄN XUÂN QUÂN

NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN
HIỆN ĐẠI TRONG DẠY HỌC MÔN HỌC
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO
HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh
Ngƣời hƣớng dẫn:


tác giả khác.
Nếu sai em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày 4 tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Xuân Quân


DANH MỤC VIẾT TẮT

- GDQP&AN

Giáo dục quốc phòng và an ninh

- THPT

Trung học phổ thông

- GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

- CNTT

Công nghệ thông tin

- PTHĐ

Phƣơng tiện hiện đại

Kết luận chương 1 ........................................................................................... 19
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƢƠNG TIỆN HIỆN ĐẠI
TRONG DẠY HỌC MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN
NINH CHO HỌC SINH TRƢỜNG THPT HÀN THUYÊN .................... 20
2.1. Thực trạng sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy học môn học Giáo
dục quốc phòng và an ninh ở trường THPT Hàn Thuyên............................... 20


2.2. Ưu điểm .................................................................................................... 24
2.3. Những hạn chế, khuyết điểm ................................................................... 27
Kết luận chương 2 ........................................................................................... 31
Chƣơng 3. YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ
DỤNG PHƢƠNG TIỆN HIỆN ĐẠI TRONG DẠY HỌC MÔN HỌC
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH CHO HỌC SINH TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HIỆN NAY.................................................. 32
3.1. Yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy học
môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh trường trung học phổ
thông ................................................................................................................ 32
3.1.1. Phải bảo đảm tính đồng bộ ................................................................... 32
3.1.2. Phải bảo đảm tính hiện đại, tiên tiến, thực hiện chuẩn hoá, hiện đại hoá
trong đổi mới phương tiện hiện đại ................................................................ 33
3.1.3. Phải bảo đảm tính cơ bản, lâu dài, bền vững ....................................... 33
3.1.4. Phải đảm tính kết hợp trên dưới cùng thực hiện .................................. 33
3.1.5. Phải bảo đảm tính sư phạm ..................................................................... 34
3.2. Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy học
môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh trường trung học phổ
thông ................................................................................................................ 35
3.2.1. Tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức cho giáo viên, học sinh về
vai trò, tầm quan trọng của phương tiện hiện đại đối với quá trình dạy học. 35
3.2.2. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng sử dụng phương tiện

trình dạy học, người dạy có điều kiện để nâng cao tính tích cực, độc lập của
người học và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức
và hình thành kỹ năng, kỹ xảo của người học.
Việc đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường là chủ trương
đúng đắn của Đảng, Nhà nước về giáo dục. Nghị quyết Trung ương 2 khoá
VIII của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc
phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người
học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện đại vào
quá trình giáo dục đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho người học”.
Kế thừa và phát triển các quan điểm trước đây, văn kiện Đại hội XI của
Đảng xác định: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản,
toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội

1


hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục,
phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt…”.
Trong Văn kiện đại hội XII về giáo dục và đào tạo, Đảng ta đưa ra
đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân
lực, xác định đây là một kế sách, quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát
triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt
Nam trong thế kỷ XXI, khẳng định triết lý nhân sinh mới của nền giáo dục
nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạy nghề”.
Đây là vừa phương hướng, vừa là yêu cầu đòi hỏi nâng cao chất lượng
dạy học trong các nhà trường trung học phổ thông phải thực hiện đổi mới
đồng bộ các nhân tố của quá trình dạy học, trong đó phải gắn đổi mới phương
pháp dạy học cùng với việc sử dụng phương tiện hiện đại.
Giáo dục quốc phòng và an ninh trong trường trung học phổ thông là
môn học chính khóa, tổ chức dạy và học theo phân phối chương trình. Môn

chất lượng giảng dạy các bài học môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở
nhà trường trung học phổ thông hiện nay thì vấn đề cơ bản nhất là phải nghiên
cứu các biện pháp sử dụng phương tiện hiện đại như thế nào cho phù hợp,
hiệu quả. Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra hiện nay.
Xuất phát từ những lý do đã nêu ở trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Nâng cao
hiệu quả sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy học môn học Giáo dục quốc
phòng và an ninh cho học sinh trường trung học phổ thông” làm đề tài nghiên
cứu khóa luận.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện hiện đại
trong dạy học các môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh
trường THPT nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn học
GDQP&AN ở trường THPT hiện nay.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu

3


Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn việc sử dụng phương tiện hiện đại
trong dạy học môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở nhà trường trung
học phổ thông.
Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng phương tiện hiện đại
trong dạy học môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở nhà trường trung
học phổ thông hiện nay.
Đề xuất biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện hiện
đại trong dạy học môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh ở nhà trường
trung học phổ thông hiện nay.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện hiện đại trong dạy

hơn nữa chất lượng giáo dục đào tạo của nhà trường THPT hiện nay.

5


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ
DỤNG PHƢƠNG TIỆN HIỆN ĐẠI TRONG DẠY HỌC
1.1. Những vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trong trường học, PTDH được xem là một trong những điều kiện quan
trọng để thực hiện nhiệm vụ giáo dục, nhằm cung cấp vốn tri thức mà loài
người tích lũy được cho người học, đồng thời kích thích khả năng sáng tạo
ứng dụng vào cuộc sống của người học.
Trong những năm qua, đã có nhiều nhà giáo, nhà nghiên cứu khoa học
quan tâm nghiên cứu đến vấn đề chế tạo, quản lý, sử dụng và bảo quản
phương tiện dạy học trong nhà trường theo các tác giả: Nguyễn Cương, Xuân
Giáp, Võ Chất, Trần Quốc Đắc, Nguyễn Trọng Phúc, Vũ Trọng Rỹ những
công trình nghiên cứu của các tác giả đã xây dựng một hệ thống lý luận về vị
trí, vai trò, tác dụng và một số yêu cầu về nguyên tắc chế tạo, sử dụng phương
tiện dạy học trong nhà trường hiện nay.
Tôi xin được nêu một số đề tài khoa học tiêu biểu như: Hệ thống
phương tiện dạy học và việc sử dụng ở trường THPT chủ biên Võ Chấp
(1999); Phương tiện kỹ thuật và đồ dùng dạy học, nhà xuất bản Giáo dục, Hà
Nội chủ biên Nguyễn Cương (1995); Phương tiện dạy học phục vụ cải cách
giáo dục ở trường THPT đề tài cấp bộ, chủ nhiệm Trần Quốc Đắc (1993);
Một số định hướng nghiên cứu thiết kế và trang bị Cơ sở vật chất - Thiết bị
dạy học của trường Trung học phổ thông, tạp chí NCGD số 5/1998 của Trần
Quốc Đắc; Đổi mới mẫu cơ sở vật chất và thiết bị dạy học nhằm phục vụ quá
trình đổi mới giáo dục - Đôi điều cần nhìn nhận, chủ biên Mai Thành Trung
(2003) ...

giáo dục hiện nay là rất cần thiết, đặc biệt là ở các trường THPT, từ đó góp

7


phần thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu
cầu của xã hội hiện nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Phương tiện dạy học
* Khái niệm phương tiện dạy học:
Trong những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, khoa học và công
nghệ trên thế giới phát triển như vũ bão. Việc ứng dụng những thành tựu của
khoa học và công nghệ trong đó nổi bật là việc sử dụng phương tiện kỹ thuật
dạy học vào quá trình đào tạo đã và đang trở thành xu hướng tất yếu phát triển
giáo dục, đào tạo của tất cả các nước. Ở Việt Nam, việc sử dụng phương tiện
kỹ thuật dạy học trong các trường học nói chung, nhà trường THPT nói riêng
đã trở thành yêu cầu khách quan và cấp thiết nhằm thực hiện mục tiêu phát
triển giáo dục mà Nghị quyết Đại hội XI của Đảng đã đề ra: “Đổi mới căn bản
toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội
hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế” [1, tr.31].
Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc vận dụng phương
pháp dạy học. Cùng với việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, hiện
nay trong hệ thống giáo dục đào tạo của Việt Nam, các trường học đã trang bị
nhiều PTDH. Vì vậy cần phải nắm vững khái niệm phương tiện dạy học, các
loại phương tiện dạy học. Hiện nay khi bàn về khái niệm PTDH đứng trên các
góc độ tiếp cận khác nhau, có thể nói có nhiều quan điểm khác nhau:
Tác giả Nguyễn Văn Khôi và Lê Huy Hoàng cho rằng: Phương tiện dạy
học bao gồm các phương tiện mang tin, phương tiện kỹ thuật dạy học và
phương tiện tương tác được sử dụng trực tiếp trong quá trình dạy học để
chuyển tải nội dung tương tác với các phương pháp dạy học nhằm đạt được

+ Video (catset CVCR) là loại máy đa hệ dùng để ghi đọc hình, thường
được viết tắt là VCR. Video có thể căn cứ vào chương trình tài liệu chỉ dẫn
bằng hình mà lựa chọn cho phù hợp với nội dung bài giảng một cách dễ dàng
và có hiệu quả. Video catset có tất cả các ưu điểm của phim điện ảnh và sử

12


dụng, bảo quản tiện lợi, tận dụng được cả 3 tính chất cả phương pháp dạy học
như tính gia công trong việc biên tập bổ sung dễ dàng, có thể đưa vào tiến
trình dạy học một cách trực tiếp đáp ứng kịp thời và sinh động.
+ Vô tuyến truyền hình: Truyền hình có vai trò rất quan trọng đối với
việc giảng dạy những nội dung liên quan đến tính lịch sử và xã hội. Khi được
giáo viên sử dụng đúng có hiệu quả truyền hình đưa đến cho học sinh những
kiến thức bằng hình ảnh, ngôn ngữ và sự giải thích của giáo viên về những vấn
đề đã học. Do đó làm cho hiệu quả dạy học được nâng cao, cùng với sự phát
triển của ngành truyền hình người ta đã sử dụng rộng rãi truyền hình trong dạy
học, truyền hình được sử dụng như một phương tiện có hiệu quả cao nhất vì sử
dụng nó trong dạy học rất đơn giản không cần phòng tối, có thể điều khiển từ
xa và thay đổi hình và tốc độ chuyển theo ý muốn của giáo viên trên bằng hình
có thể cho học sinh quan sát đối tượng cả về bề ngoài lẫn về cấu tạo bên trong
và quá trình hoạt động của đối tượng tăng cường kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh.
Mặt khác, đối với những quá trình xảy ra quá nhanh kỹ thuật của video giáo
viên có thể cho tạm dừng để quan sát một giai đoạn cụ thể nào đó. Do không
đòi hỏi nhiều về điều kiện vật chất nên video đang trở thành phương tiện tượng
hình tĩnh, video và vô tuyến truyền hình thành lập trên bình diện rộng, khả
năng đưa vào những quy mô thời gian và không gian, sử dụng tài liệu thời sự,
phục hồi những sự kiện, kiểm tra tại thời điểm truyền hình được trực tiếp nhằm
nâng cao sự say mê hứng thú học tập của học sinh.
Máy chiếu đa năng (Projector): Cùng với công cụ để tạo ra các phương

biên soạn giáo trình điện tử, giáo án điện tử hoàn thành có thể thay thế bài
giảng thuyết trình, tăng sự liên hết, kết hợp âm thanh truyền thông, hình ảnh,
chữ viết và các hình tượng trong cùng một bài giảng. Bài giảng điện tử là bài
giảng của giáo viên được soạn thảo, thiết kế một cách khoa học, công phu nhờ
vào việc ứng dụng những thành tựu của CNTT được tích hợp đa phương tiện
một cách đồng bộ. đây được xem là PTHĐ, vừa là nguồn cung cấp thông tin

14


vừa là phương tiện để hướng dẫn người học xử lý thông tin một cách trực quan,
khoa học và hiệu quả. Bài giảng điện tử góp phần đổi mới cách dạy, cách học
khắc phục lối truyền thụ một chiều, góp phần phát triển tư duy, rèn luyện kỹ
năng quan sát, so sánh tổng hợp và khái quát hóa của đa số người học. Thông
qua bài giảng điện tử, giáo viên có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo
điều kiện cho người học hoạt động nhiều hơn trong giờ học.
Mô hình bài giảng điện tử có sự hỗ trợ của CNTT trong giảng dạy là xu
thế tất yếu của thế kỷ XXI. Định hướng nghiên cứu bài giảng điện tử trong dạy
học các môn học là một vấn đề quan tâm của nhiều nhà trường THPT nhằm làm
tăng hàm lượng trí tuệ để đào tạo cho người học có năng lực đáp ứng được yêu
cầu của sự phát triển khoa học kỹ thuật phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước.
- Phần mềm hỗ trợ soạn giáo án điện tử:
Để soạn một bài giảng bằng giáo án điện tử, có nghĩa là giáo án được
biên soạn trên máy vi tính cần phẩn có một phần mềm chuyên dụng. Sau đó
nhờ thiết bị máy chiếu (Projector) kết nối với máy tính, để trình chiếu nội dung
giáo án ra màn hình lớn cho học sinh xem trong quá trình dạy học. Phần mềm
thông dụng nhất để dùng cho việc biên soạn giáo án điện tử là phần mềm thông
dụng nhất để dùng cho việc biên soạn giáo án điện tử là phần mềm Powerpoint.
Hiện nay, hầu hết giáo viên giảng dạy ở các ngành học, các hệ đào tạo đã biết

phương tiện, kết quả. Trong đó phương tiện dạy học là điều kiện, công cụ để
giúp các thành tố khác đạt đến mục tiêu của mình. Các thành tố trên luôn tác
động qua lại lẫn nhau để tạo hiệu quả, chất lượng cho quá trình dạy học; và có
thể nói, PTHĐ thể hiện rõ là một thành tố cơ bản, mang tính chất tất yếu để
mang lại kết quả dạy học, góp phần quan trọng trong thực hiện mục tiêu giáo
dục - đào tạo của nhà trường.

16


Lý luận và thực tiễn quá trình dạy học đã khẳng định: Thiết bị dạy học
là “mắt xích” để gắn kết các nhân tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp; đồng
thời nó là điều kiện để thực hiện nguyên lý giáo dục “Học đi đôi với hành, lý
luận gắn liền với thực tiễn”. Trong đó phương pháp dạy học và phương tiện
kỹ thuật dạy học tuy là hai mặt của quá trình dạy học, song luôn gắn bó, tương
tác; thiết bị dạy học là công cụ của phương pháp dạy học, nó càng hiện đại,
càng hỗ trợ tốt hơn cho phương pháp.
Vì vậy, đối với bài giảng có phim, hình ảnh, thực tế mô phỏng hợp lý,
sinh động sẽ thu hút được sự kích thích, say mê học tập của học sinh, lớp học
sôi nổi học sinh tiếp thu bài nhanh hơn, giờ dạy có hiệu quả cao hơn. Việc sử
dụng các PTHĐ có ý nghĩa rất quan trọng trong giảng dạy các môn khoa học
xã hội và nhân văn cụ thể là:
Một là, PTHĐ không chỉ có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động
nhận thức của người học mà cả trong việc thực hiện những chức năng quan
trọng trong hoạt động dạy của giáo viên, làm tăng khả năng kiểm tra, kiểm
soát quá trình học của người học.
PTHĐ giúp cho nhận thức của người học được thực hiện đúng quy luật:
“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực
tiễn”. Bằng các thiết bị trực quan giúp cho người học tri giác trực tiếp để nắm
vững các sự kiện, hiện tượng, các quá trình; đồng thời giúp họ dễ dàng tiến