SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

I. TÊN CƠ SỞ ĐƯỢC YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Hội đồng sáng kiến tỉnh Ninh Bình.
II. ĐỒNG TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
Nhóm tác giải đề nghị xét sáng kiến, chúng tôi gồm:

STT

Họ và tên

Ngày
tháng
năm sinh

Nơi công tác

Trường THCS
1

Nguyễn Thị Hiền

24/04/1978

thị trấn
Yên Ninh

2

Phạm Thị Phương Loan 20/10/1976


Toán -

55

Tin
Đại học
Toán - Lý

45

III. TÊN SÁNG KIẾN, LĨNH VỰC ÁP DỤNG
- Tên sáng kiến: "GIẢI CÁC BÀI TOÁN THỰC TẾ BẰNG CÁCH LẬP HỆ
PHƯƠNG TRÌNH"

- Lĩnh vực áp dụng: Sáng kiến này có thể áp dụng làm tư liệu tham khảo cho giáo
viên trong giảng dạy môn toán cấp THCS hiện hành, áp dụng tham khảo cho
chương trình đổi mới SGK sắp tới và có thể áp dụng cho mọi đối tượng học sinh
khối 9 trong các trường THCS.
IV. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ

1. Lý do chọn đề tài.
Khi nói về nghề dạy học, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói: “Nghề dạy
học là nghề sáng tạo nhất trong những nghề sáng tạo”. Câu nói đó thể hiện vai
trò hết sức quan trọng của người thầy trong tiến trình dạy học. Để thực hiện được
mục tiêu giáo dục, để có một tiết dạy thành công, việc vận dụng khai thác, kết hợp
kiến thức các môn học nó rất cần thiết ở người thầy tính sáng tạo trong khâu tổ
chức, thiết kế một giờ dạy, một sự nhào nặn nhuần nhuyễn không gượng ép, tạo ra
một không khí, thái độ học tập tích cực giúp học sinh lĩnh hội tri thức, khám phá,
phát hiện chiếm lĩnh tri thức mới.

Quá trình dạy học chủ yếu là định hướng cho học sinh tự tìm hiểu, tự học, tự tìm
tòi phát hiện và chiếm lĩnh tri thức mới. Việc đổi mới quan điểm như vậy là tất yếu
nếu không muốn nền giáo dục của chúng ta tụt hậu so với xu thế chung của giáo
dục thế giới đó là: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng
định mình”. Từ đó sẽ giúp học sinh phát huy sự suy nghĩ, tư duy, sự sáng tạo trong
học tập và ứng dụng vào thực tiễn. Cụ thể khi thực hiện dự án: “Giải các bài toán
thực tế bằng cách lập hệ phương trình” thì sẽ:
- Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để
giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khả
năng tự học, tự nghiên cứu, tự thực hành của học sinh.
- Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với
thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi
với hành".
- Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học. Thông qua
đó:
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

2


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

+ Học sinh biết phân dạng các bài tập và biết vận dụng phương pháp giải hệ
phương trình để giải quyết các bài toán thực tế và các môn học khác như Vật lí,
Hóa học, Sinh học … một cách dễ dàng.
+ Học sinh nắm được các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường. Từ đó tự
mình tìm ra được những biện pháp khắc phục những nguyên nhân đó.
+ Giúp học sinh thấy được báo động về cận thị học đường. Từ đó học sinh là

3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.
- Học sinh lớp lớp 9, trường THCS TT Yên Ninh, Yên Khánh, Ninh Bình.
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

3


SKKN: Gii cỏc bi toỏn thc t bng cỏch lp h phng trỡnh

- Giỏo viờn dy b mụn Toỏn trng THCS TT Yờn Ninh.
- Gii cỏc bi toỏn thc t bng cỏch lp h phng trỡnh, trong chng trỡnh
Toỏn 9, chng III- H hai phng trỡnh bc nht hai n.
- Ly kt qu ca cỏc lp 9D, trng THCS TT Yờn Ninh, Yờn Khỏnh, Ninh
Bỡnh trong 03 nm hc gn õy so sỏnh khi hc xong ch ny.
- Ni dung cỏc mụn hc c tớch hp trong ch :
3.1. Mụn Vt lý:
Mụn Vt lớ 8:
Mụn Vt lớ 9:
- Bi 2: Vn tc
- Bi 24: Cụng thc tớnh
nhit lng.
- Bi 25: Phng trỡnh cõn
bng nhit

- Bi 2. Điện trở của dây dẫn - Định luật Ôm
- Bi 12. Cụng sut in.
- Bi 14. Bi tp v cụng sut in v in nng tiờu th.
- Bi 19. S dng an ton v tit kim in nng.
- Bi 48, 49. Mt cn. Cỏc tt khỳc x v mt

luyn thõn th.
- Bi 14. Bo v mụi trng v ti nguyờn thiờn nhiờn.
Bi 14. Thc hin trt t an
Mụn Cụng dõn 8:
ton giao thụng.
Bi 3. Tụn trng ngi khỏc.
Mụn Cụng dõn 9:
Quyn v ngha v ca cụng dõn trong hụn nhõn

3.6. Mụn Tin hc:
- Tin lp 6: Son tho v trỡnh by vn bn.
- Tin lp 8: Bi 6, 7, 8 mụn Tin lp 8 v cõu lnh iu kin, cõu lnh lp.
- Tin lp 9: Vit bi v trỡnh by vn bn bng Powerpoint.
Nhúm tỏc gi: Nguyn Th Hin - Phm Th Phng Loan - Trn Ngc Tõn
Huyn Yờn Khỏnh - Tnh Ninh Bỡnh

4


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

Bài thực hành 2. Tìm kiếm thông tin trên Internet
3.7. Môn Công nghệ:
Môn Công nghệ 7:
Môn Công nghệ 8:
- Bài 6. Biện pháp sử dụng, cải tạo
và bảo vệ đất.
- Bài 17. Xử lí hạt giống bằng nước
ấm


- Môn Tiếng anh 8, 9: Rèn cho học sinh tư duy toán. Học sinh biết dịch bài
toán tiếng Anh sang tiếng Việt, biết vận dụng đặt lời cho một bài toán dưới dạng có
nội dung văn xuôi hoặc dạng thơ (sáng tác hoặc sưu tầm).

4. Phương pháp nghiên cứu và kế hoạch dạy học
- Để tiến hành triển khai nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã vận dụng
phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp, phương pháp bàn tay nặn bột, dạy học
theo dự án. Dưới đây là thời lượng và kế hoạch của dự án:
- Số tiết học trên lớp: 5 tiết. Thời gian học ở nhà: 2 tuần chuẩn bị và làm dự án,
xem lại cách giải bài toán bằng cách lập phương trình (lớp 8), làm bài tập về nhà và
thu thập, tìm hiểu về các nội dung như phần yêu cầu chuẩn bị của học sinh.
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

5


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1. Giải pháp cũ thường làm
Thông thường theo phương pháp dạy học cũ, giáo viên thường dạy như sau:
1. Cung cấp lí thuyết.
2. Cho bài tập áp dụng.
3. Gọi học sinh lên bảng trình bày. Giáo viên chữa bài và nhận xét.
Với phương pháp dạy học này giáo viên là chủ thể, thuyết trình, chuyển tải
kiến thức cho học sinh và học sinh là khách thể: nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ
theo. Học sinh tiếp thu kiến thức một cách hình thức và thụ động, thường học và áp
dụng một cách máy móc, ít liên hệ thực tế, làm cho học sinh ít có cơ hội phát triển

Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

6


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

xuất và về thực phẩm sạch … đồng thời giáo dục học sinh kỹ năng sống; thông
qua những tấm gương điển hình để giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất
nước, tự hào dân tộc, có trách nhiệm, có ý thức và nghị lực vươn lên trong học tập
và trong cuộc sống, có lối sống lành mạnh, tự chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho
mình, cho người thân, có tinh thần đoàn kết, hợp tác tương trợ nhau trong quá trình
học tập và làm việc và có định hướng nghề nghiệp trong tương lai …
- Giải pháp 3: Phát huy vai trò thảo luận nhóm và kỹ năng báo cáo thuyết
trình trước tập thể trong quá trình dạy học dự án theo định hướng phát triển
năng lực.
Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh thông qua phiếu học tập. Học sinh
làm việc theo nhóm, tự lập kế hoạch học tập, kế hoạch làm việc của nhóm mình
hoàn thành theo nội dung và yêu cầu của giáo viên. Qua đó phát huy năng lực hợp
tác, năng lực tự học, tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề, năng lực thuyết trình, báo
cáo, năng lực phỏng vấn, làm phóng sự, năng lực tính toán của học sinh.
- Giải pháp 4: Các nhóm tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong
học tập.
Các nhóm báo cáo sản phẩm trên Powerpoint, các nhóm khác theo dõi, đưa
ra ý kiến nhận xét và đặt câu hỏi chất vấn. Qua đó phát huy năng lực sử dụng công
nghệ thông tin của học sinh.
- Giải pháp 5: Giải quyết một số tình huống thực tế thông qua đó giáo
dục kỹ năng sống và định hướng nghề nghiệp cho học sinh.
Học sinh giải quyết một số tình huống như: tình huống va vào xe ô tô làm vỡ
kính xe; tình huống đóng vai người bán hàng để tư vấn lựa chọn màu sơn … thông

Qua khảo sát chúng tôi thấy: Trong các môn học khác như Vật lí, Hóa
học, Sinh học rất nhiều bài toán giải bằng cách lập hệ phương trình. Đặc biệt trong
hầu hết các đề thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT môn Toán của tỉnh Ninh Bình và
các tỉnh khác ở nước ta đều có một câu (từ 1,5 đến 2,5 điểm) về giải bài toán thực
tế bằng cách lập hệ phương trình. Vì thế khi dạy chủ đề này chúng tôi kết hợp giới
thiệu cho học sinh trích các đề thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT môn Toán hằng
năm của tỉnh Ninh Bình và các tỉnh khác để các em tự xác định được ý thức và
nhiệm vụ học tập đúng đắn, kiến thức gắn liền với thực tế.
Ngoài ra, thực hiện theo sáng kiến này còn góp phần đổi mới hình thức tổ
chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh
giá kết quả học tập; tăng cường ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong dạy
học. Đồng thời khắc phục được những vấn đề mà giải pháp cũ chưa làm được.
Giáo viên có được cơ hội để giao lưu, trao đổi kinh nghiệm giữa các giáo viên
trong các tổ nhóm chuyên môn.

3. Phương pháp tiến hành:
Kế hoạch dạy học:
Kết

Thời

Tiến trình

Hình thức

Hoạt động

Hỗ trợ của

gian

giải bài toán * Hoạt động hình yêu cầu của GV .
bằng cách lập thành kiến thức:

quả/
sản
phẩm
dự
kiến

-

Bằng

cách

nhóm khi thực các
giải hiện nhiệm vụ nhóm.

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

8


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

hệ

phương - Làm việc theo tương tự như giải bài (nếu cần).


phương trình.

hắt,

- Các nhóm còn lại

* Hoạt động ứng nhận xét và có thể đặt
dụng:

câu hỏi chất vấn để

Phát triển bài toán. nhóm báo cáo trả lời.
Nêu bài toán tương - HS vận dụng kết quả
tự.

bài toán 2.1 trong bài

* Hoạt động bổ toán thực tế.
sung (mở rộng):

- Các

nhóm nhận

Làm bài tập 2.10. nhiệm

vụ

và


hệ

dụng khóa:

trải

ngoại khóa: Giải bài hiện nhiệm vụ của

phương đậu xanh cần chuẩn cần chuẩn bị cho hoạt - Giao nhiệm vụ sau

trình

trong bị cho hoạt động động

các bài toán trải
thực tế.

trải

nghiệm trực tiếp hoặc khi đã

nghiệm: Gói ngoại khóa: Gói bánh thông qua phiếu chuẩn

bánh chưng.

chưng.

(chụp

ảnh học tập.


ở

trên
lớp

Hướng

dẫn (trình

nhóm báo cáo kết quả. các tài liệu, địa chiếu,
Các nhóm khác nhận chỉ các

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

trang máy
9


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

* Hoạt động ứng xét, đặt câu hỏi chất mạng để học chiếu
dụng:

vấn.

sinh tham khảo.

hắt


xét, bấm tìm kết quả của

đánh giá.

bài toán. Mở rộng giải

* Hoạt động bổ hệ phương trình bậc
sung (mở rộng):

nhất ba ẩn …

Mở rộng giải hệ - Các
phương trình bậc nhiệm
nhất ba ẩn …

nhóm nhận
vụ

và

giải

quyết vấn đề.

Hoạt động 3: * Hoạt động thực *
dụng hành:

Làm



dụng:

còn lại nhận xét, ý thông qua phiếu chuẩn

Có 6 nhiệm Ứng dụng giải hệ kiến và đặt câu hỏi học tập.

bị

vụ (Làm 6 ví phương trình trong chất vấn để nhóm báo

nhà

dụ).

các môn học khác

cáo trả lời.

-

Hướng

ở

dẫn hay ở

Thực hiện dự * Hoạt động kiểm * Học sinh làm việc đánh giá nhóm.

trên


Hướng

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

dẫn (trình
10


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

* Hoạt động mở bấm tìm nghiệm của các tài liệu, địa chiếu)
rộng:

hệ phương trình mở chỉ các

trang .

Sử dụng máy tính rộng. (Tham khảo tài mạng để học
bấm

tìm

nghiệm liệu Casio, trên mạng)

sinh tham khảo.

của hệ phương trình
2, 3 ẩn …

tế giải bằng phương pháp lập hệ phương trình …
- Góp phần hình thành cho học sinh các kĩ năng:
+ Thu thập thông tin, tìm kiếm thông tin, lưu trữ, xử lí thông tin, số liệu về
số học sinh bị cận thị, về số vụ tai nạn giao thông, số người chết do tai nạn giao
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

11


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

thông, về tỉ lệ tăng dân số, tỉ lệ chênh lệch nam nữ, về ô nhiễm môi trường … Từ
đó học sinh tìm ra nguyên nhân và giải pháp thực hiện.
+ Làm việc theo nhóm. Học sinh hoạt động tích cực, nhóm trưởng điều hành
tổ chức hoạt động nhóm, phân công nhiệm vụ cho các thành viên rõ ràng, các thành
viên trong nhóm biết hỗ trợ, giúp đỡ nhau hoàn thành nhiệm vụ của nhóm mình.
+ Tư duy sáng tạo, tự học, hợp tác nhóm, giao tiếp, phân tích, liên hệ thực
tế, giải quyết vấn đề.
+ Vận dụng kiến thức nhiều môn học và lí thuyết thực tiễn. Học sinh thấy
được nguồn gốc của toán học là xuất phát từ thực tiễn.
+Ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập: Sử dụng phần mềm
Microsoft Offce và Powerpoint.
+ Vận dụng được các bước giải toán bằng cách lập hệ hai phương trình bậc
nhất hai ẩn vào các môn học khác và kiến thức thực tế và thấy được ứng dụng của
toán học vào đời sống đồng thời giáo dục các kỹ năng sống cho học sinh. Kỹ năng
vận dụng kiến thức liên môn vào trong bài học giúp học sinh phát triển toàn diện.
+ Nâng cao kĩ năng lựa chọn phong cách sống, sử dụng hợp lí các nguồn tài
nguyên thiên nhiên; tham gia hiệu quả vào việc phòng ngừa và giải quyết các vấn
đề về giao thông, về dân số, về tiết kiệm điện năng, về an toàn thực phẩm, thực

- Nng lc thuyt trỡnh, bỏo cỏo. Nng lc phng vn, lm phúng s.
* Nng lc s dng kin thc liờn mụn:
gii quyt cỏc vn t ra trong d ỏn hc tp, hc sinh cn hc tp v
vn dng cỏc kin thc liờn mụn.
Mụn

Bi liờn quan n ch tớch hp

hc
Vt lớ 8

Bi 2: Vn tc

Nng lc ng dng
Vn dng cụng thc tớnh vn tc
tớnh quóng ng ca chuyn ng.
Vn dng cụng thc tớnh nhit lng

Vt lớ 8

Bi 24: Cụng thc tớnh nhit lng.

v phng trỡnh cõn bng nhit

Bi 25: Phng trỡnh cõn bng nhit

tớnh khi lng nc cn dựng
pha dung dch.

- Bi 2. Điện trở của dây dẫn. Định luật

8
Sinh hc
9

Bi 50. V sinh mt.

Cỏc bo v v v sinh mt

- Bi 15. AND.

Bnh di truyn do t bin gen

- Bi 53. Tỏc ng ca con ngi n mụi
Sinh hc trng
9

- Bi 54; 55. ễ nhim mụi trng.
- Bi 56; 57. Tỡm hiu tỡnh hỡnh mụi trng a
phng

Húa hc

- Tỏc ng ca con ngi n mụi
trng
- ễ nhim mụi trng nc ta v
a phng.

-Bi 19. Chuyn i gia khi lng, th tớch v

- Tớnh khi lng, th tớch v lng

9
Tin học
9
Công
nghệ 7
Công

- Bài 42. Nồng độ dung dịch.

nghệ 8
Mĩ thuật
6

Hợp kim đồng kẽm

- Địa lí 9 (Địa lí dân cư).

- Xác định được vị trí một số địa

- Địa lí địa phương Ninh Bình.

danh trên bản đồ Việt Nam.
Luyện tập thể dục thể thao. Nhiệt độ

Bài 1. Tự chăm sóc, rèn luyện thân thể.

của nước uống có lợi và ảnh hưởng
tới sức khỏe

Bài 14. Thực hiện trật tự an toàn giao thông.

Trình bày văn bản bằng powerpoint
Biết được các biện pháp cải tạo và
bảo vệ đất; xử lí hạt giống
- Nên sử dụng đèn sợi đốt và không
dùng đèn compact để học.

- Bài 48. Sử dụng hợp lí điện năng;
- Bài 49. Tính toán tiêu thụ điện năng trong gia
đình.

Biết cách tính điện năng tiêu thụ và
có ý thức tiết kiệm điện năng.

- Sơ lược về mĩ thuật Việt Nam thời kỳ cổ đại.

Vận dụng trong trang trí và lựa chọn

- Tìm hiểu về trang trí: Vẽ trang trí , màu sắc và

màu sắc, cách sắp xếp (bố cục) trong

cách sắp xếp trong trang trí

trang trí.

Mĩ thuật Vẽ tranh đề tài:
7

phèn.


Ngữ văn Bài Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh.
8

Bài thuyết minh về một danh lam thắng cảnh

Ngữ văn Phương pháp thuyết minh, luyện tập viết đoạn
10

văn thuyết minh.

thông điệp của em.
- Ca dao, tục ngữ về kinh nghiệm
trong sản xuất, chăn nuôi …
- Phân tích, tổng hợp
- Vận dụng lí thuyết vào một vấn đề
thuyết minh cụ thể
Vận dụng để thuyết minh sản phẩm
- Viết đoạn văn nghị luận nêu lên suy

Ngữ văn Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.
9

nghĩ của em về hành động Trung
Quốc đưa giàn khoan Hải Dương 981
vào đảo Tri Tôn thuộc quần đảo
Hoàng Sa của Việt Nam.

Ngữ văn
10
Ngữ văn


- Thế vận hội dành cho người khuyết tật

biết xã

(Paralympics).

hội

của các vận động viên ở Thế vận hội
mùa hè và Thế vận hội dành cho
người khuyết tật năm 2016. Giáo dục
lòng yêu nước, tự hào dân tộc và nghị
lực sống …
- Tính toán dạng toán thống kê, mô
tả.

Như vậy, học sinh được rèn luyện vận dụng kiến thức liên môn giải quyết
các vấn đề thực tiễn của dự án để làm phong phú và giải quyết tốt hơn các bài toán
đặt ra theo yêu cầu thực tế trong toán học cũng như trong cuộc sống hàng ngày.
Ngoài ra còn phát triển được một số năng lực khác như định hướng nghề nghiệp,
đạo đức, ứng xử trong cuộc sống, tình yêu thương con người, yêu quê hương, đất
nước, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe, ý thức về an toàn giao thông, về chính sách
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

15


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

- Trình chiếu qua màn hình máy chiếu hắt, máy chiếu đa năng.
- Tham khảo tài liệu trên các trang điện tử.
3.2. Chuẩn bị của học sinh
- Tìm hiểu bài học trước ở nhà.
- Nêu các bước giải bài toán bằng cách lập phương trình và làm bài toán sau:
Một hình chữ nhật có chu vi 320m. Ba lần chiều dài hơn bốn lần chiều rộng
là 60m. Tính chiều dài và chiều rộng của hình chữ nhật đó.
- Ôn lại các phương pháp giải hệ phương trình bậc nhất hai ẩn.

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

16


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

* GV: chia 4 nhóm đi tìm hiểu thực tế và tìm hiểu trên mạng theo các nội
dung và yêu cầu như phụ lục 6: (Phụ lục 6 - Chuẩn bị của học sinh)

(Các nhóm trưởng phân công chuẩn bị nội dung và nhiệm vụ cho từng thành viên trong
nhóm thực hiện và tra cứu và tìm kiếm thông tin trên mạng Internet) (Ảnh chụp)

* Hoạt động của nhóm 1: (Phụ lục 1 - Sản phẩm thu hoạch của nhóm 1)
- Các em đi tìm hiểu nguyên nhân và số vụ TNGT, số người chết, bị thương
(tìm kiếm thông tin trên mạng internet và từ Công an Yên Khánh, Ninh Bình)
- Để góp phần làm giảm thiểu các vụ TNGT: Học sinh Trường THCS TT
Yên Ninh cùng các ban ngành huyện Yên Khánh tham gia tuyên truyền, cổ động
và vẽ tranh về an toàn giao thông.
* Hoạt động của nhóm 2: (Phụ lục 2 - Sản phẩm thu hoạch của nhóm 2)


(Học sinh nhóm 3, đi tìm hiểu về tình hình ô nhiễm tại khu vực nghĩa trang Mả Chiền)

* Hoạt động của nhóm 4: (Phụ lục 4 - Sản phẩm thu hoạch của nhóm 4)
- Tìm hiểu về cách bón vôi để cải tạo độ chua phèn, mặn của đất ở địa phương:
Cống Thôn Năm, xã Khánh Tiên, Yên Khánh không còn khả năng ngăn nước mặn
từ sông Đáy vào làm hàng nghìn ha đất sản xuất NN bị xâm nhập mặn, chua phèn.
- Tìm hiểu về nguồn gốc các thuốc BVTV, tác dụng, tác hại khi sử dụng thuốc
BVTV trong trồng trọt và trong đời sống con người.
- Tìm hiểu về các cơ sở SX thực phẩm sạch ở tỉnh Ninh Bình và nước ta hiện
nay.

4. Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Tóm tắt nội dung chính của phần nội dung bài học mà giáo viên hướng
dẫn học sinh tìm hiểu như sau:
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

18


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

Tiết 1: HÌNH THÀNH PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TOÁN
BẰNG CÁCH LẬP HỆ PHƯƠNG TRÌNH.

1. Mục tiêu: Qua các ví dụ, xây dựng phương pháp giải bài toán bằng cách
lập hệ phương trình bậc nhất hai ẩn số. Ra bài toán tương tự và phát triển bài toán,
giải quyết bài toán thực tế.
2. Sử dụng phương pháp/kĩ thuật dạy học: dạy học dự án, dạy học theo

không? Trong tiết học ngày hôm nay cô và các em tìm hiểu: Chủ đề: “Giải một số
bài toán thực tế bằng cách lập phương trình”.
GV: Tạo tình huống có vấn đề và để học sinh giải quyết vấn đề thông qua
việc giải bài toán trên sẽ giúp các em có hứng thú học tập và tích cực giải toán, tìm
ra đáp số nhanh nhất. Sau đó giáo viên giới thiệu cách làm khác ngắn gọn hơn sẽ
được tìm hiểu trong tiết học hôm nay (gây tò mò với học sinh về phương pháp giải
mới).

1. Ví dụ.
1.1 Ví dụ 1 (Dạng toán về có nội dung hình học)
- GV trình chiếu slide 3:
Ví dụ 1.1: Sân trường THCS thị trấn Yên Ninh hình chữ nhật có chu vi 320m. Ba
lần chiều dài hơn bốn lần chiều rộng là 60m. Tính chiều dài và chiều rộng của sân
trường.

Chuyển giao nhiệm vụ học tập:
+ Đọc đề và phân tích bài toán, chỉ ra các đại lượng cần tìm.
+ Lập hệ hai phương trình biểu thị mối quan hệ giữa các đại lượng.
+ Giải hệ hai phương trình vừa lập.
+ Kiểm tra xem trong các nghiệm của hệ phương trình, nghiệm nào thích hợp với
bài toán và kết luận.
Thực hiện nhiệm vụ học tập: Làm việc theo nhóm, trên phiếu học tập với
thời gian là 5 phút.
- Giáo viên đi lại quan sát các nhóm thực hiện và hỗ trợ khi cần thiết.
- Giáo viên chiếu sản phẩm của từng nhóm bằng máy chiếu hắt: các nhóm báo cáo
kết quả, nhóm khác ý kiến, nhận xét, bổ sung.
* HS nêu bài toán tương tự và phát triển bài toán:
- GV cho học sinh nêu bài toán tương tự.
- Phát triển bài toán: Trò chơi tạo hình: “Tạo ra sân chơi có diện tích lớn hơn”:
- GV trình chiếu slide 4:

+ Đọc đề và phân tích bài toán, chỉ ra các đại lượng cần tìm.
+ Lập hệ hai phương trình biểu thị mối quan hệ giữa các đại lượng.
+ Giải hệ hai phương trình vừa lập.
+ Kiểm tra xem trong các nghiệm của hệ phương trình, nghiệm nào thích hợp với
bài toán và kết luận.
Thực hiện nhiệm vụ học tập: Làm việc cặp đôi theo bàn trên phiếu học tập
với thời gian là 5 phút.
- Giáo viên đi lại quan sát các nhóm thực hiện và hỗ trợ khi cần thiết.
- Các nhóm báo cáo kết quả, nhóm khác ý kiến, nhận xét, bổ sung.
Giáo viên thông báo: Để giải hai ví dụ trên, các em đã dùng phương pháp: “Giải
bài toán bằng cách lập hệ phương trình”. Em hãy nêu tóm tắt các bước giải bài toán
bằng cách lập hệ phương trình? Các nhóm (cặp đôi theo bàn), hãy thảo luận trả lời
câu hỏi trên phiếu học tập, trong thời gian là 3 phút.
PHIẾU HỌC TẬP
NHÓM ..............................................
? Nêu tóm tắt các bước giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình?
- Các nhóm báo cáo kết quả (máy chiếu hắt), nhóm khác nêu ý kiến, nhận xét.
GV: + So sánh cách giải bài toán bằng cách lập phương trình với cách lập hệ
phương trình.
+ Lưu ý đặt điều kiện cho ẩn và đối chiếu điều kiện (học sinh hay quên việc đối
chiếu điều kiện nên hay bị trừ điểm khi làm bài kiểm tra, bài thi tuyển sinh lớp 10).
Hướng dẫn về nhà chuẩn bị:
- Làm các bài tập trong sách giáo khoa: 28; 30/ trang 22.
- Bài tập làm thêm trên phiếu học tập và trên Powerpoint:
Nhóm 1 + 3: làm bài 2.1 + 2.2 + 2.5.
Nhóm 2 + 4: làm bài 2.3 + 2.4 + 2.6
(Đề bài 2.1 đến bài 2.6) (Phụ lục 6 - Phiếu học tập)
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình


- Nếu nhóm 1 không trả lời được thì nhóm khác trả lời hoặc giáo viên bổ sung.
* Tích hợp giáo dục học sinh ý thức khi tham gia giao thông:
- GV trình chiếu slide 7: Hình ảnh về trọng tải cầu: hình 1 và hình 2:

? Cho biết các xe chở với khối lượng hàng như trên thì có được phép đi qua các
cầu này không? Vì sao?
Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

22


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

? Nếu đoàn xe trên vẫn cố tình đi qua cầu hình 2 thì sẽ gây ra những tác hại gì?
- GV trình chiếu slide 8:

(Xe ô tô chở hàng có trọng tải lớn này đã cố tình đi qua Cầu Khang Thượng, đã gây tai nạn
giao thông trong tháng 12/2016 (Theo Công an huyện Yên Khánh).

- GV trình chiếu slide 9:

(Học sinh trường THCS thị trấn Yên Ninh tham gia cùng các ban ngành của huyện Yên
Khánh dự tuyên truyền, cổ độngvề an toàn giao thông).

GV: Yêu cầu học sinh về nhà:
1. Tìm hiểu các hình ảnh thực tế hoặc tìm kiếm trên mạng internet về xe chở
quá khổ, quá tải gây ảnh hướng đến tuyến đường và tính mạng người tham gia giao
thông.
2. Tìm hiểu về nguyên nhân và số vụ tai nạn giao thông, số người bị chết và bị

góp ủng hộ HS miền Trung bị bão lụt năm 2016.
* Tích hợp kiến thức môn Địa lí, hiểu biết xã hội, tin tức thời sự và lồng
ghép giáo dục ý thức bảo vệ môi trường:
GV: Năm 2016, miền Trung gặp phải khó khăn do thiên tai lũ lụt. Ngoài ra do chất
thải Formosa Hà Tĩnh làm ô nhiễm môi trường, gây ra hiện tượng cá chết hàng loạt
ở 4 tỉnh miền Trung, gây thiệt hại nặng nề cho người dân. Formosa đã cam kết bồi
thường cho người dân 500 triệu USD.
? Em hãy kể tên địa phương cũng xảy ra hiện tượng cá chết hàng loạt trong năm
qua? - HS: ô nhiễm môi trường ở Hồ Tây (HN): 200 tấn cá bị chết và do nhà máy đạm
Ninh Bình (Khu CN Khánh Phú), ở thôn Hào Phú: hơn 1 tấn cá của người dân bị chết.

- GV trình chiếu slide 12, 13:

(Hình ảnh cá bị chết do chất thải Formosa ở Hà Tĩnh và ở Hồ Tây (Hà Nội) năm 2016)

Nhóm tác giả: Nguyễn Thị Hiền - Phạm Thị Phương Loan - Trần Ngọc Tân
Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

24


SKKN: “Giải các bài toán thực tế bằng cách lập hệ phương trình”

(Nhà máy đạm Ninh Bình (Khu CN Khánh Phú, Yên Khánh, Ninh Bình) gây ô nhiễm môi
trường, làm cá chết, bò chết)

- GV trình chiếu slide 14: Gọi học sinh xác định vị trí: Hồ Tây(Hà Nội), tỉnh Ninh
Bình, tỉnh Hà Tĩnh trên bản đồ. (Tích hợp sử dụng kiến thức môn Địa lí)

(Xác định vị trí Hồ Tây (HN), tỉnh Ninh Bình, Hà Tĩnh trên bản đồ hành chính Việt Nam)