BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
--------

EM
O

--------

VŨ THỊ THANH THỦY

LS

D

KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC
BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

SY

ST

O

O

Chuyên ngành: KẾ TOÁN, KIỂM TOÁN VÀ PHÂN TÍCH
Mã số: 62340301

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NGỌC QUANG

1.2.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ và cơ chế tài chính ảnh hưởng đến
kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện .............................................................. 17
1.2.2. Bản chất và vai trò của kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện ................ 28
1.2.3. Nội dung kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện ..................................... 31

O

1.2.4. Kế toán quản trị chi phí theo ABC ............................................................ 49
TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .......................................................................................... 55
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..................................................... 56

O

2.1. Khung phân tích, quy trình nghiên cứu của luận án ................................... 56
2.2. Chọn mẫu nghiên cứu ................................................................................... 58
2.3. Công cụ nghiên cứu ....................................................................................... 59

SY

ST

2.4. Phương pháp thu thập thông tin ................................................................... 60
2.5. Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu....................................................... 62

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .......................................................................................... 68
CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC
BỆNH VIỆN CÔNG TRỰC THUỘC BỘ Y TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI ........ 69
3.1. Tổng quan về các Bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội .... 69
3.1.1. Đặc điểm hoạt động chung ........................................................................ 70


D

PHỤ LỤC



DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1: Danh sách các trung tâm chi phí cuối cùng ................................................ 42
Bảng 1.2: Tóm lược các nhân tố ảnh hưởng đến sự vận dụng của hệ thống kế toán

EM
O

quản trị chi phí từ các nghiên cứu trước đây ............................................ 48
Bảng 2.1: Tổng hợp các giả thuyết theo kỳ vọng của tác giả về các biến trong mô hình
nghiên cứu đề xuất .................................................................................. 66
Bảng 3.1: Bảng đối tượng khảo sát ............................................................................ 69
Bảng 3.2: Quy mô giường bệnh ................................................................................. 74
Bảng 3.3: Mức độ hoạt động của bệnh viện ............................................................... 74
Bảng 3.4: Mô hình tổ chức bộ máy quản lý................................................................ 76
Bảng 3.5: Mô hình tổ chức bộ máy kế toán ................................................................ 78

D

Bảng 3.6: Công việc kế toán tại bệnh viện ................................................................. 78
Bảng 3.7: Tổ chức mô hình kế toán quản trị............................................................... 78
Bảng 3.8: Bố trí nhân viên kế toán quản trị ................................................................ 79

LS


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

EM
O

Con người là nguồn tài nguyên quý báu,quyết định sự phát triển của mỗi quốc
gia, trong đó sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội. Vì vậy,
đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Ngày nay, chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt, nhu cầu khám, chữa bệnh
chất lượng cao ngày càng gia tăng và cấp thiết của con người. Bệnh viện ngày càng
đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ y tế, thực hiện hoạt động đào
tạo, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực y học.

LS

D

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển năng động của các doanh
nghiệp trong cả nước, các bệnh viện công – là những đơn vị sự nghiệp y tế công lập,
cũng ngày càng phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng, với 1.071 bệnh viện, trong đó
bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế là 46, chiếm 4,3%trong tổng số các bệnh viện công
trong cả nước (Tổng cục thống kê, 2015). Ngoài việc sử dụng các nguồn vốn do Ngân
sách Nhà nước cấp, các bệnh viện công còn có khác khoản thu trong các dịch vụ phục
vụ người bệnh, thêm vào đó các loại hình dịch vụ khám chữa bệnh cũng rất đa dạng,
chi phí cho mỗi loại dịch vụ này lại hoàn toàn khác nhau. Đây cũng là một vấn đề cần
được kế toán đầy đủ, chính xác và chi tiết, giúp quản trị các bệnh viện công tăng
cường giải pháp quản lý thu chi tài chính.

O

EM
O

Chính vì các lý do đã được trình bày ở trên, “Kế toán quản trị chi phí trong các
bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội” được tác giả chọn làm đề tài
luận án tiến sĩ của mình.

2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu tổng quát được xác

định là: Giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công trực
thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.

Để đạt được mục tiêu tổng quát trên tác giả xác định các mục tiêu nghiên cứu cụ thể
như sau:

D

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến kế toán quản trị chi phí trong các
bệnh viện (một loại hình tiêu biểu đơn vị sự nghiệp có Thu).

- Phân tích và đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công
trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà Nội.

LS

- Lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố đến sự vận dụng của hệ thống kế toán
quản trị chi phí trong các bệnh viện.





5

EM
O

Kế toán QTCP

BV công
trực
thuộc
BYT
Trên địa
bàn HN

Phạm vi nghiên cứu

D

Hoạt động
khám bệnh,
chữa bệnh

LS

Sơ đồ 1: Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

7
(với hệ số hồi quy = 3.005), X5 - Sự hỗ trợ của bệnh viện (với hệ số hồi quy = 2.581) và
X4 - Mức độ phức tạp trong bệnh viện (với hệ số hồi quy = 1.829).

EM
O

+ Nhân tố X6 và X7 có tác động ngược chiều, trong khi đó, nhân tố X1, X4 và
X5 lại có tác động cùng chiều.
Việc xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến sự vận dụng
của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong các bệnh viện công, trực thuộc Bộ Y tế trên
địa bàn Hà Nội, có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin để giúp các bệnh
viện lựa chọn hệ thống tính toán chi phí mới, trong điều kiện hiện nay nhiều bệnh viện
chịu áp lực phải tính toán chi phí hiệu quả hơn trong cơ chế tự chủ tài chính và sự cạnh
tranh về chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh giữa các bệnh viện.
Kết quả mong muốn của nghiên cứu “Kế toán quản trị chi phí trong các bệnh

D

viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa bàn Hà nội” sẽ là công cụ hỗ trợ hữu hiệu hoặc ít
nhất là nguồn tài liệu tham khảo cho các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế tại Hà Nội,
Việt Nam.

6. Kết cấu của luận án

LS

Đề tài luận án ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ
lục thì được tổ chức thành 4 chương với nội dung chính như sau:
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi


CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN
QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG BỆNH VIỆN

EM
O

1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước

Có rất nhiều công trình nước ngoài liên quan đến kế toán quản trị trong các
bệnh viện cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Mỗi công trình nghiên cứu ở một
góc độ khác nhau nhằm đạt được mục tiêu của quá trình nghiên cứu. Dưới đây là tổng
quan một số công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài nghiên cứu.
Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu về phân loại chi phí trong các bệnh viện

D

Trong lĩnh vực dịch vụ bệnh viện, các nghiên cứu về phân loại chi phí đều dựa
trên các cách phân loại như sau:
+ Trong nghiên cứu của các tác giả Eddy và cộng sự (2003), Mustafa và cộng

LS

sự (2013), Magdalena (2013) thì chi phí trong bệnh viện được phân loại dựa theo mối
quan hệ của chi phí với mức độ hoạt động nhằm mục tiêu hỗ trợ cho kiểm soát chi
phí.Chi phí được chia thành biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp.

O

theo hoạt động và chi phí chuẩn, các nhà điều hành ngành y có thể lên kế hoạch và
kiểm soát chi phí dịch vụ cung cấp tốt hơn và đảm bảo quản trị tài chính tốt.

EM
O

Nhóm thứ tư: Các công trình nghiên cứu về các trung tâm chi phí trong bệnh viên.
Các tác giả Basuvà cộng sự (2010)đã đề cập về Quản trị Trung tâm Chi phí
trong một Bệnh viện công ở Nam Phi. Thông tin về chi phí đơn vị bệnh viện hữu ích
đối với các nhà hoạch định chính sách, nhà quản trị và nhà nghiên cứu. Tầm quan
trọng này được ghi nhận trên toàn thế giới bởi Tổ chức Y tế Thế giới và trong nước

bởi Bộ Y tế Nam Phi. Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các trung tâm chi phí
của một Bệnh viện công lớn (Johannesburg Hospital) và xác định các nhân tố ảnh
hưởng tới việc áp dụng và đưa ra định hướng để thực hiện bền vững và thành công qua

D

các kỹ năng. Nghiên cứu xác định ba loại trung tâm chi phí: Chi phí quản lý chung, chi
phí trung gian và chi phí cuối cùng.
Phân tích bối cảnh cho thấy có sự khác biệt lớn so với Bệnh viện công Italia.
Nhiều nhân tố quan trọng được xác định trong nghiên cứu có thể được phân chia thành

LS

ba nhóm lớn: Nhân tố bên ngoài, nhân tố bên trong và quy trình. Cách tiếp cận từng
bước dựa trên kế hoạch phù hợp và phân tích bối cảnh cần được sử dụng để thực hiện
thành công dạng hoạt động ở bệnh viện công.
Trong nghiên cứu của tác giả Mustafa và cộng sự (2013) thì bệnh viện chia dịch


cải tiến

EM
O

Giai đoạn 3: Các bệnh viện áp dụng phương pháp ABC

Trong nghiên cứu của mình, các tác giả cũng đã trình bày rõ về các nhân tố tác
động đến tình trạng phát triển hệ thống kế toán gồm có các nhân tố chung và các nhân
tố đặc biệt. Đây là một công trình nghiên cứu, theo tác giả đánh giá là rất phù hợp để
làm tài liệu tham khảo trong luận án của mình.
Nhóm thứ 7: Các công trình nghiên cứu về việc áp dụng thẻ điểm cân bằng –
BSC (Balanced Scorecard ) trong bệnh viện

Tác giả Ted Jackson (2015), nghiên cứu trong các tổ chức chăm sóc sức khỏe

D

thì mô hình chiến lược bao gồm ba yếu tố chính: Chất lượng chăm sóc bệnh nhân,
nghiên cứu và giáo dục, trách nhiệm giải trình và tính bền vững.

LS

Còn Bob McDonaid (2012), cho thấy rằng BSC đã được giới thiệu trên tất cả
các lĩnh vực liên quan đến chăm sóc sức khỏe, kể cả các tổ chức sức khỏe vì mục tiêu
lợi nhuận và không vì mục tiêu lợi nhuận, bao gồm:
• Bệnh viện

• Hệ thống chăm sóc sức khỏe


Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu về xây dựng định mức và dự toán chi
phí trong Bệnh viện.

EM
O

Nguyễn Trường Giang (2004), Luận án tiến sỹ được tác giả nghiên cứu tương
đối toàn diện về quản lý kinh phí Ngân sách Nhà nước trong lĩnh vực y tế ở Việt
Nam trong giai đoạn chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Trong nghiên cứu, tác giả đã có đề cập đến định mức chi phí tuy nhiên định mức chi
phí được tính bình quân theo giường bệnh, điều này chưa phù hợp do đối với mỗi
loại bệnh viện có tính chất hoạt động khác nhau, quy trình điều trị khác nhau nên chi
phí bình quân cần thiết tính trên một giường bệnh cũng khác nhau. Tác giả cũng có
đề cập đến xây dựng dự toán chi phí, tuy nhiên lại căn cứ trên việc xây dựng định
mức phân bổ Ngân sách từ năm 1996, do sự thay đổi của các chế độ chi tiêu nội bộ

D

và sự biến động của giá cả nên không còn phù hợp, không phản ánh đúng chi phí cần
thiết cho khám chữa bệnh.

Trần Thế Cương (2016), đã nghiên cứu rất rõ nét về tự chủ tài chính đối với các
bệnh viện công hiện nay. Tác giả đã có đề cập đến việc xây dựng định mức chi phí

LS

thông qua quy chế chi tiêu nội bộ để kiểm soát chi phí, tuy nhiên chưa đưa ra được giải
pháp đối với việc xây đựng định mức chi phí này. Tác giả Huỳnh Thị Hồng Hạnh
(2014) đã có đề cập đến lập dự toán chi trên cơ sở kinh phí được giao, tuy nhiên việc
nghiên cứu này nhằm mục đích hiểu rõ về chu trình giao kinh phí trong các bệnh viện


17
Bên cạnh đó, còn các công trình nghiên cứu khác có liên quan đến kế toán quản

EM
O

trị chi phí như đã được trình bày trên phần tổng quan các công trình nghiên cứu trong
nước. Các tác giả cũng đề cập đến một số nội dung có liên quan đến kế toán quản trị
chi phí, nhưng dưới góc độ giới thiệu và còn rất sơ sài, chưa đưa ra giải pháp cụ thể
hoặc có đưa giải pháp nhưng không còn phù hợp với cơ chế tự chủ tài chính trong các
bệnh viện công hiện nay.
Thực tế, tính đến thời điểm hiện nay, chưa có công trình khoa học nào tiếp cận
vấn đề kế toán quản trị chi phí đối với các bệnh viện công trực thuộc Bộ Y tế trên địa
bàn Hà Nội một cách có hệ thống, có tính tổng hợp cả về cơ sở lý luận và thực tiễn.
Thêm vào đó, chưa có bất kỳ một công trình nghiên cứu nào đánh giá được tình trạng
phát triển của hệ thống kế toán quản trị chi phí cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến sự

D

vận dụng của hệ thống kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện, từ đó đưa ra đề xuất áp
dụng hệ thống kế toán quản trị chi phí mới theo phương pháp ABC. Đó chính là
khoảng trống nghiên cứu của luận án. Điều này khẳng định tính độc lập và không
trùng lặp của đề tài.

LS

1.2. Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện
1.2.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh dịch vụ và cơ chế tài chính ảnh hưởng
đến kế toán quản trị chi phí trong bệnh viện