PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG
TRƯỜNG THCS QUẢNG NHAM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

XÂY DỰNG QUY TRÌNH TIẾT TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Người thực hiện: Lê Hữu Hiền
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Quảng Nham
Sáng kiến kinh nghiệm thuộc lĩnh vực: Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2016
1


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU
..........................................................................................................1
1.1. Lý do chọn đề tài ..........................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................1
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...............................................................1
1.4. Phương pháp nghiên cứu
.............................................................................1
2. NỘI DUNG CHÍNH ........................................................................................3
2.1. Cơ sở lí
luận........................................... .......................................................3
2.2. Thực trạng của vấn đề .................................................................................3

vả không thỏa mãn thế nhưng điểm lại cao. Có nhiều cách lý giải hiện tượng
này, nhưng có một nguyên nhân chính, đó là sự non kém về ý thức làm bài của
học sinh hay nói cho đúng hơn đó là sự non kém về văn hóa làm văn”.
Từ ý kiến trên và thực tế giảng dạy tôi nhận thấy công việc chấm trả bài
chiếm một vị trí khá quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học văn.
Tuy nhiên công việc này đang gặp khá nhiều khó khăn.
Nhiều giáo viên chưa thực sự nhận thức được tầm quan trọng trong tiết trả
bài tập làm văn, vì vậy chưa có sự chuẩn bị nghiêm túc cho tiết học này.
Học sinh đón nhận tiết học với tâm lý chỉ cần biết bài làm được bao nhiêu
chứ chưa ý thức được đây là một tiết học rèn luyện kĩ năng vô cùng thiết thực.
Hiện nay vẫn chưa có tài liệu hướng dẫn chi tiết cho tiết trả bài tập làm
văn, ngay cả cuốn Chuẩn kiến thức kĩ năng cũng chưa đề cập đến vấn đề này.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu Xây dựng quy trình
tiết trả bài Tập làm văn cho học sinh Trung học cơ sở là một hướng đi vừa mang
ý nghĩa khoa học, vừa mang ý nghĩa thực tiễn.
1.2. Mục đích nghiên cứu
- Từ thực tiến giảng dạy, người nghiên cứu muốn đi tìm những giải pháp
góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn, trong đó có tiết trả bài
Tập làm văn.
- Chỉ ra được thực trạng của vấn đề chấm, trả bài Tập làm văn ở nhà
trường hiện nay.
- Thấy được nguyên nhân và nêu được giải pháp cho vấn đề.
- Góp thêm tư liệu cho bản thân trong việc nghiên cứu giảng dạy môn
Ngữ văn trong nhà trường.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Tổ chức thực hiện tiết trả bài viết ở môn Tập làm văn dành cho học sinh
trường THCS Quảng Nham, Quảng Xương, Thanh Hóa.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai đề tài Xây dựng quy trình tiết tả bài Tập làm văn cho học
sinh Trung học cơ sở, người nghiên cứu sử dụng các phương pháp sau:

tiết trả bài viết môn Tập làm văn.
- Gần đây nhất là tài liệu BDTX “Một số vấn đề đổi mới PPDH môn NV
THCS” (Nguyễn Thuý Hồng và Nguyễn Quang Ninh chủ biên) ở phần “ Kiểu
bài trả bài tập làm văn” chỉ nêu ra một giáo án minh hoạ, không có những quy
định cụ thể về quy trình tiết trả bài.
Tiết trả bài viết trong môn Ngữ văn không chỉ đánh giá kết quả học tập
của học sinh mà cốt lõi của vấn đề là giúp các em thấy được những tồn tại trong
bài viết, từ đó các em tự sửa các loại lỗi trong bài viết để bài viết lần sau tốt hơn.
2.2. Thực trạng của vấn đề
Trong thực tế, nhiều giáo viên chưa ý thức được sâu sắc vai trò của giờ trả
bài làm văn với ý nghĩa cần và vốn có của nó. Nhiều giờ trả bài chưa đạt hiệu
quả về nhiều mặt cả về chuyên môn, về quy trình, về tâm lí, cụ thể như sau:
- Việc chuẩn bị cho giờ trả bài chưa chu đáo. Sự thiếu chu đáo đó bắt đầu
từ khâu chấm bài đến việc tổ chức tiết trả bài trên lớp.
- Nhiều thầy cô giáo chấm bài chỉ ghi điểm vào vở bài làm của học sinh
mà không có những nhận xét, sửa chữa cần thiết. Đồng thời cũng có những thầy
cô chấm bài viết của học sinh với thái độ bực dọc, thiếu trân trọng. Theo tôi, cả
hai khuynh hướng ấy đều nên tránh.
- Nhiều khi chúng ta không coi tiết trả bài là một tiết học thực sự nên việc
thực hiện các quy trình vẫn còn nhiều hạn chế, thậm chí là không có một quy
trình mang tính khoa học và sư phạm.

5


- Giờ trả bài nhiều khi thu gọn vào việc làm dàn bài mẫu. Có khi giáo viên
dành hết thời gian của tiết trả bài vào việc hướng dẫn dàn bài mà quên đi các
yêu cầu khác quan trọng hơn.
- Về quy trình tổ chức hoạt động trong tiết trả bài cũng có nhiều vấn đề
cần bàn. Tìm ra tiếng nói chung đôi khi cũng rất khó, thậm chí là những tranh

- Tích hợp kiến thức liên môn, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
Tôi đã tiến hành khảo sát đối với học sinh khối 6 (6A3, 6A5) và khối 9
(9A3), trước khi áp dụng sáng kiến kết quả như sau:
Nhóm hs
Nhóm hs
Lớp
Số bài
Nhóm lỗi
tr.b - yếu
Khá - giỏi
khảo sát
SL
%
SL
%
Chính tả
84
30,4
29
10,5
6A3,
276
Dùng từ, đặt câu
111
40,2
29
10,5
6



37
29,4
16
12,7
2.3. Những giải pháp cụ thể
Mỗi thầy cô giáo dạy học môn Ngữ Văn cần ý thức được rằng giờ trả bài
là một giờ học sinh động và có tác dụng nhiều mặt. Đây là giờ học được xây
dựng thực sự từ lao động trực tiếp của học sinh, từ vốn liếng nhiều mặt của các
em: vốn ngôn ngữ, vốn tri thức, vốn sống kết hợp với kĩ năng diễn đạt ở dạng
văn bản viết. Qua giờ học này, các em dễ nhận ra mặt mạnh và yếu; mà nhất là
mặt yếu, mặt hạn chế của mình để rút kinh nghiệm trong học tập và rèn luyện kĩ
năng làm văn ngày một tiến bộ hơn.
Như đã trình bày trên, muốn thực hiện tiết trả bài nghiêm túc, có hiệu quả
về mặt chuyên môn, chúng ta phải bắt đầu từ bước chấm bài.
2.3.1. Việc chấm bài của giáo viên
2.3.1.1. Chấm bài - nghệ thuật và kĩ thuật
a. Nói đến nghệ thuật là nói đến cách chấm bài. Có người chấm nhanh
nhưng vẫn chính xác, có người chấm chậm, đọc kĩ mà vẫn đánh giá không đúng
về bài làm của học sinh. Ngoài ra, còn là quan điểm, thái độ của nguời chấm đối
với bài làm.
b. Nói đến kĩ thuật là nói đến chuyên môn nghiệp vụ, tính khoa học trong
việc chấm bài thể hiện qua đáp án, biểu điểm cụ thể, vì vậy đòi hỏi phải công
bằng và chính xác không có sự sai lệch lớn trong cùng một lớp cũng như giữa
các thầy cô giáo trong cùng tổ chuyên môn.
Hiện tượng đánh giá không đúng bài làm của học sinh không phải là
hiếm. Có khi chênh nhau trong cùng một thang điểm, có khi độ chênh lại vượt ra
ngoài thang điểm. Thậm chí nhiều thầy cô giáo cho rằng độ chênh giữa các bài
làm tương đương về chất lượng có thể lên đến 1 hoặc 2 điểm là điều có thể cho
phép! Quan niệm dễ dãi ấy dẫn đến việc tùy tiện trong chấm bài Tập làm văn
của học sinh.

lớp, đồng thời lại còn chú ý đến yêu cầu riêng ở từng học sinh.
c. Về thái độ của giáo viên khi chấm bài
- Chấm bài văn không nên chấm theo kiểu thủ - vĩ nghĩa là chỉ đọc phần
mở bài và kết bài để đánh giá và cho điểm.
- Không nên chấm theo định kiến và ấn tượng với học sinh. Điều này dễ
dẫn đến việc không thấy được sự tiến bộ của học sinh yếu, cái hay của học sinh
trung bình - khá, sự chủ quan của học sinh khá - giỏi.
- Không nên tỏ rõ sự chê bai trên bài làm học sinh. Thay vào đó là những
lời nhận xét đánh giá, chỉ ra chỗ sai cụ thể. Có thể dung kí hiệu đã được quy ước
để nhắc nhở, những kí hiệu này cũng giúp ho giáo viên dễ dàng tổng hợp những
sai sót để nhận xét, đánh giá chung về bài làm của cả lớp trong một lượt làm bài.
d. Về lời phê
- Chấm bài xong phải ghi lời nhận xét cụ thể. Lời nhận xét phải thể hiện
hai phần: khen và chê. Phải thấy được sai sót tiêu biểu nhất, phải thấy được các
em có tiến bộ hay chưa để có hướng phấn đấu ở bài làm sau.
- Lời phê trong bài làm phải ân cần, chu đáo. Tránh những lời nhận xét
chung chung, ít bổ ích, chỉ mang tính xếp loại như: còn yếu, khá, thường, giỏi
… Tránh những lời phê thiếu trân trọng, thiếu tính khích lệ. Có ý kiến cho rằng
xem lời phê trên bài văn học sinh có thể thấy được người thầy dạy văn đó như
thế nào- nói như vậy thiết nghĩ rằng không phải là quá lời.
e. Về ghi điểm
Thường thì gíao viên có thể ghi điểm sau khi đã đọc, nhận xét tổng hợp về
bài làm, có đối chiếu với những bài làm trước.
Điểm số là kết quả cuối cùng của bài làm, của việc chấm bài. Điểm số tất
nhiên phải tuân theo những tiêu chí đánh giá được đặt ra nhưng cũng cần xem
xét theo tình hình chung của cả lớp và đặc thù của một số học sinh cần được
quan tâm đúng mức.
8



của mình, giáo viên mới trả bài cho học sinh.
- Trước khi trả bài, giáo viên cũng cần chuẩn bị tư tưởng chung cho cả
lớp.
- Đây là bước mà học sinh nôn nóng nhất bởi tâm lí học sinh bao giờ cũng
mong muốn biết điểm số của bài làm.
- Sau khi trả bài, giáo viên nên dành thời gian cho học sinh đọc lại bài làm
của mình cũng như của các bạn trong nhóm: xem lại những chỗ thầy cô giáo phê
hoặc lưu ý bằng mực đỏ. Đây là công việc cần thiết để học sinh chuyển sang
một hoạt động khác quan trọng hơn là sửa lỗi trong bài làm của mình, của bạn.
2.3.2.5. Hoạt động 5: sửa lỗi điển hình.
Đây là một trong những hoạt động quan trọng của tiết trả bài bởi mục đích
cao nhất của giờ sửa bài là phát hiện và khắc phục tồn tại của bản thân học sinh
9


trong làm văn và rút kinh nghiệm để sửa chữa trong các bài làm sau. Như trên
chúng tôi đã trình bày, muốn sửa bài chu đáo thì ở khâu chấm bài, giáo viên phải
chuẩn bị thật chu đáo, phải ghi chép thật cụ thể các lỗi tiêu biểu để việc định
hướng sửa bài có hiệu quả hơn. Việc sửa lỗi nên tập trung vào các mặt sau đây:
a. Sai sót về nội dung và phương pháp làm bài:
- Lỗi lạc đề: chưa hiểu đề nên sai lạc về nội dung và phương pháp.
- Lỗi lệch đề: chưa xác định đúng trọng tâm yêu cầu bài làm.
- Lỗi lậu đề: bỏ sót một số yêu cầu cần thực hiện trong đề bài.
b. Sai sót về hình thức bài làm:
- Nhóm lỗi về dùng từ, lỗi chính tả.
- Nhóm lỗi về viết câu văn, diễn đạt ý.
- Nhóm lỗi về đoạn văn, bố cục.
- Nhóm lỗi về trình bày bài làm ...
Khi hướng dẫn sửa lỗi nêu trên, giáo viên cần chuẩn bị các dẫn chứng cụ
thể lấy từ bài làm của học sinh. Tránh nói chung chung thiếu tính cụ thể sẽ


2. Kỹ năng: học sinh tự đánh giá, bổ sung kỹ năng viết bài nghị luận xã hội và
sửa chữa lỗi sai (nếu có).
3. Thái độ: học sinh có thái độ học tập ghiêm túc, có ý thức học hỏi thầy cô và
bạn bè.
4. Phương pháp dạy học:
- Sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề thông qua phát vấn và hệ thống câu
hỏi gợi mở.
- Phương pháp thẩm bình.
- Phương pháp thống kê, phân loại.
II. CHUẨN BỊ
1. Chuẩn bị của GV: chấm bài, tổng hợp lỗi sai, đánh giá.
2. Chuẩn bị của HS: tự ôn lại kiến thức, làm lại bài kiểm tra ở nhà.
III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Ổn định tình hình lớp: (1’) kiểm tra sĩ số học sinh.
2. Kiểm tra bài cũ: không kiểm tra.
3. Giảng bài mới:
a. Giới thiệu bài: (1’) để giúp các em nhận ra nhận ra những thành công hay
thất bại trong bài viết Tập làm văn số 5 vừa rồi, hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
tiết 115- Trả bài tập làm văn số 5.
b. Tiến trình bài dạy:
TG Hoạt động của GV
Hoạt động của
Nội dung
HS
Đề bài
1’ - GV ghi đề lên - HSY đọc lại đề
Trong trường ta hiện
bảng. Gọi HS đọc lại bài viết.
nay có không ít hiện tượng



TG

Hoạt động của GV

Hoạt động của
HS

Nội dung

dẫn lập dàn ý.
? Với yêu cầu của - HSY trả lời.
đề, em sẽ viết phần
mở bài như thế nào?
? Các ý chính trong
phần thân bài?

5’

? Kết bài nên viết
như thế nào cho hợp
lí?
Hoạt động 3: giáo
viên phát bài, nhận
xét kết quả bài viết
GV nhận xét ưu,
khuyết điểm của HS
khi viết bài.


cho vấn đề
- Một số em viết văn khá
lưu loát, có phân tích chứng
minh thuyết phục… như bài
của em: Hà Anh, Trần
Chiến, Diễm Quỳnh, Lưu,
Bích Uyên,...
2. Khuyết điểm
- Các em có điểm dưới TB
vì nội dung bài viết sơ sài, lí
lẽ và trình tự lập luận chưa
thật chặt chẽ, dẫn dắt phân
tích còn xa đề.
- Một số em vẫn còn sai
12


TG

Hoạt động của GV

20’ Hoạt động 4: hướng
dẫn sửa lỗi
- GV chọn một số lỗi
sai tiêu biểu đọc để
cả lớp cùng sửa
(tránh nêu tên HS)

4’


đất nước ý thức
bảo vệ của công là
hết sức cần thiết.
- Để xứng đáng là - Để đi đến thành công, mỗi
những chủ nhân học sinh chúng ta đều cần
tương lai của đất có những yếu tố vật chất cơ
nước, mỗi học bản để có thể bước lên. (câu
sinh chúng ta cần tối nghĩa)
nâng cao ý thức
trách nhiệm trong
việc trau dồi kiến
thức và rèn luyện
đạo đức.
- Ở các trường - Ở các trường học, ngoài
học, ngoài việc việc giáo dục nâng cao tri
giáo dục nâng cao thức cho học sinh thì việc
tri thức cho học giáo dục ý thức đạo đức
sinh thì việc giáo trong trường học. (diễn đạt
dục ý thức,đạo lủng củng, chưa rõ nghĩa)
đức là hết sức
quan trọng.
3. Sai chính tả
- tầm ngấm/ tầm ngắm
- rỗng toét/ rỗng tuếch
- cố gắn/ cố gắng
- lười biến/ lười biếng
13


TG


6,5-7,9đ
SL
24

%
57,
2

8-10đ

Ghi
chú

SL %
05 11,9

đề tài đã phát huy tính hiệu

Nhóm hs
Nhóm hs
Lớp
Số bài
Nhóm lỗi
tr.b - yếu
khá - giỏi
khảo sát
SL
%
SL

168
Dùng từ, đặt câu
15
8,9
7
4,2
Viết đoạn văn
30
17,9
15
8,9
Xây dựng bố cục bài làm
33
19,6
6
3,6
- Tất nhiên chất lượng dạy học bộ môn Ngữ văn phụ thuộc vào nhiều yếu
tố và việc chấm trả bài một cách khoa học, sư phạm cũng góp phần nâng cao
chất lượng bộ môn. Học sinh có hứng thú hơn trong giờ học, hiệu quả sửa bài
cao hơn, chất lượng bài làm được nâng lên.
- Thông qua việc chấm bài và trả bài giáo viên có thể giúp học sinh nhận
ra những sai sót, những hạn chế của các em và giúp các em khắc phục trong
những bài viết tiếp theo. Qua việc chấm bài và trả bài, giáo viên có thể tự đánh

14


giá quá trình dạy học của mình và có biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy bộ
môn Ngữ văn.
- Lao động chấm bài là một việc làm có thể hiện nhiệt tình, trách nhiệm

tạo điều kiện cho giáo viên có thể sử dụng các phương pháp, phương tiện và kĩ
thuật dạy học hiện đại, tạo hứng thú cho học sinh học tập bộ môn Ngữ văn.
Đề nghị Hội đồng bộ môn Ngữ văn của Phòng Giáo dục nghiên cứu, triển
khai tập huấn để tạo tính thống nhất toàn đội ngũ trong việc thực hiện nhiệm vụ
chuyên môn, đồng thời phát huy hiệu quả của chuyên đề.
Trên đây là một vài kinh nghiệm của tôi về dạy trả bài Tập
làm văn cho các em nhằm đem lại hiệu quả cao trong học tập ở
phân môn này. Tôi rất mong được sự giúp đỡ, tham khảo và
đóng góp ý kiến của đồng nghiệp và mong được sự giúp đỡ của
lãnh đạo các cấp.
Quảng Xương, ngày 13
tháng 4 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình
viết, không sao chép nội dung của người
khác.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
NGƯỜI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
16


ĐƠN VỊ

Lê Hữu Hiền

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thúy Hồng - Nguyễn Quang Ninh (2008) Một số vấn đề đổi mới
phương pháp dạy học môn Ngữ Văn THCS, Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội.
2. Phan Trọng Luận (Chủ biên) (2001), Phương pháp dạy học văn, Nhà xuất bản
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
3. Nguyễn Huy Quát - Hoàng Hữu Bội (2001), Một số vắn đề về phương pháp