PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG XƯƠNG
TRƯỜNG THCS QUẢNG NGỌC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
ĐỂ DẠY BÀI 14: “BA LẦN KHÁNG CHIẾN
CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN
(THẾ KỶ XIII)” - ( LỊCH SỬ 7)

Người thực hiện: Nguyễn Thị Ngọc
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THCS Quảng Ngọc
SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Lịch Sử

THANH HOÁ NĂM 2016
1


MỤC LỤC
Phần

Nội dung

Trang

1

Mở đầu


4

2.1

Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

4

2.2

Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
kinh nghiệm

4

2.3

Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

6

2.4.

Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt
động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà
trường.

19

Kết luận, kiến nghị

Với đặc điểm và chức năng của mình, việc học tập Lịch Sử lại càng phải chú
trọng đến phát triển năng lực, tính tích cực của học sinh. Học Lịch Sử không chỉ
để “biết” mà còn để “hiểu” như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định:
" Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích, nước nhà Việt Nam"
Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng
trong dạy học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng, đây được coi là một quan
niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng
cao chất lượng giáo dục.
Dạy học liên môn trong môn Lịch sử là hình thức liên kết những kiến thức
giao thoa với môn Lịch sử như Ngữ văn, Địa lí, Tin học, Giáo dục công dân, Âm
Nhạc, Mĩ Thuật... Rèn luyện kĩ năng sống, Giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa
phương… để học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụng kiến thức Lịch sử vào
cuộc sống và ngược lại, từ cuộc sống để giải quyết các vấn đề liên quan đến
Lịch sử…
Trong chương trình phổ thông, giáo viên có thể sử dụng phương pháp tích
hợp trong hầu hết các bài dạy, từ đó làm tăng hứng thú cho học sinh.
Với chương trình Lịch Sử 7 rất khó để cho học sinh tiếp thu kiến thức một
cách chủ động và hứng thú, đặc biệt trong bài 14: "Ba lần kháng chiến chống
quân xâm lược Mông - Nguyên ( Thế kỷ XIII)” ( Lịch Sử 7). Vì vậy, trong quá
trình giảng dạy giáo viên phải vận dụng kiến thức liên môn, kết hợp phù hợp các
phương pháp dạy học chắc chắn sẽ gây hứng thú cho học sinh trong quá trình
lĩnh hội tri thức. Quan trọng hơn nữa, đây cũng là bài học để giáo viên có thể
giúp học sinh so sánh và nhận xét các trận chiến trên sông Bạch Đằng trong ba
lần kháng chiến chống Mông - Nguyên với cuộc chiến trên sông Bạch Đằng của
Ngô Quyền và Lê Hoàn.
Nhưng hiện nay, vẫn còn một bộ phận giáo viên chưa chú trọng đến việc
dạy học theo hướng liên môn nói chung và khi dạy bài 14: " Ba lần kháng chiến
chống quân xâm lược Mông - Nguyên ( Thế kỷ XIII)” ( Lịch Sử 7) nói riêng.
3

Trong phạm vi của đề tài, tôi vận dụng một số kiến thuộc các môn Địa Lí,
Ngữ Văn, GDCD, Hóa Học, Âm Nhạc, Mĩ Thuật, Giáo dục quốc phòng để vận
dụng vào dạy bài 14: "Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên
(Thế kỷ XIII)” (Lịch Sử 7). Qua nội dung tích hợp, liên môn học sinh có thể
nhận thức được một cách sâu sắc nội dung bài học. Từ đó, học sinh vận dụng nội
dung kiến thức này trong học tập và nghiên cứu các môn học khác như : Địa Lí,
Ngữ Văn, Giáo dục công dân...
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
Trên cơ sở phương pháp luận sử học Mác- Lênin, đề tài được thực hiện
dựa trên phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp Lịch sử, phương pháp
lôgic, phương pháp liên ngành, liên môn, tích hợp....Phân tích một số nội dung
Lịch sử trọng tâm của bài học bằng việc dựa trên kiến thức của các môn: Địa Lí,
Ngữ Văn, GDCD, Hóa Học, Âm Nhạc, Mĩ Thuật, Giáo dục quốc phòng.

4


2 . NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Theo từ điển Tiếng Việt: Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương
trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng. Tích hợp có
nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp.
Theo từ điển giáo dục học: Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng
nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác
nhau trong cùng một kế hoạch dạy học.
Tích hợp là một xu thế, một trào lưu dạy học và giáo dục phổ biến trên thế
giới trong nhiều thập kỉ qua. Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình
dạy học là cần thiết. Dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và
được nhiều nước trên thế giới thực hiện. Quan điểm dạy học tích hợp được xem
là định hướng lí luận của chương trình giáo dục Việt Nam hiện hành trong



Nhìn chung, đại đa số học sinh chăm, ngoan, hứng thú với bộ môn và đặc
biệt khi các em được phát huy tính tích cực của mình.
Ngoài ra, với sự bùng nổ thông tin đã tạo điều kiện thuận lợi cho cả giáo
viên và học sinh có thể tìm hiểu thêm nguồn thông tin rất phong phú có liên
quan.
Ưu điểm với học sinh: các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên
sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng
thú học tập cho học sinh. Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng
cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít
phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc. Điều quan trọng hơn là các chủ đề
tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội
dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa
không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức
tổng hợp vào thực tiễn.
Với giáo viên: việc dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm
tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình,
mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo
viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo
viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp.
* Khó khăn:
Nhiều học sinh, phụ huynh còn xem bộ môn Lịch Sử là môn phụ, lại khô
khan, khó học, khó nhớ. Cho nên, trong giờ học nhiều em không tập trung chú ý.
Ngoài ra, cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn như: phòng đa
năng, nhiều đồ dung dạy học chất lượng không tốt, không phù hợp, phòng dạy
giáo án điện tử tuy đã có nhưng cả trường chỉ có 1 phòng. Cho nên không đáp
ứng nhu cầu cho các tiết học …Vì vậy, rất khó khăn cho giáo viên và học sinh
trong quá trình dạy và học.
Về chương trình : thiết kế còn nặng, quá nhiều sự kiện, sự trùng lặp kiến

+ Môn Giáo dục công dân: giáo dục lòng tự hào dân tộc, tinh thần yêu quê
hương đất nước, ý thức bảo vệ Biên giới, lãnh thổ của Tổ quốc.
+ Môn Mĩ Thuật: hình ảnh trực quan sinh động qua các tranh vẽ có liên
quan, tranh ảnh...
+ Môn Hóa Học: bằng phương pháp phóng xạ Các bon ( C14) để xác định
niên đại bãi cọc ở sông Bạch Đằng.
+ Môn giáo dục quốc phòng: để thấy rõ chiến thuật, chiến lược của cha
ông ta trong quá trình bảo vệ Tổ quốc.
- Tuyên truyền cho mọi người hiểu rõ hơn về truyền thống đấu tranh anh
dũng của nhân dân ta trong 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên
* Các kiến thức liên môn cần khai thác.

7


Tiêu mục

Kiến
thức
liên
môn

Nội dung khai thác

TIẾT 1
I/ Cuộc kháng chiến
lần thứ nhất chống
quân xâm lược
Mông Cổ.
1/ Âm mưu xâm lược

Tống và Đại Việt
của nhà Nguyên
2/ Nhà Trần chuẩn bị - Mĩ - Hình ảnh: Hội nghị Bình Than
kháng chiến
Thuật - Chân dung: Trần Quốc Toản
- Chân dung: Trần Quốc Tuấn
- Hình ảnh: Hội nghị Diên Hồng
- Văn - Tác phẩm: “Lá cờ thêu 6 chữ vàng” của
Học
Nguyễn Huy Tưởng
- Trần Quốc Tuấn với “Hịch tướng sĩ”
- Âm - Bài hát: Hội nghị Diên Hồng của Lưu Hữu
nhạc
Phước.
3/ Diễn biến và kết - Địa - Lược đồ: Cuộc kháng chiến chống quân
quả của cuộc kháng lí
Nguyên lần thứ II (1285)
chiến
- Văn - Tác phẩm: Tụng giá hoàn kinh sư của Trần
Học
Quang Khải
-Giáo - Ý nghĩa của cuộc kháng chiến chống quân
8


dục
TIẾT 3
III/ Cuộc kháng
chiến lần thứ III
chống quân xâm

TIẾT 4
IV/ Nguyên nhân
thắng lợi và ý nghĩa
lịch sử của 3 lần
kháng chiến chống - Văn
quân xâm lược học
Mông - Nguyên
1/ Nguyên nhân
thắng lợi
2/ Ý nghĩa lịch sử
-Giáo
dục
-Giáo
dục
quốc
phòng
-Mĩ
Thuật

- Thơ, văn của Trần Quốc Tuấn
- Lược đồ : Trận Vân Đồn
- Ý nghĩa của trận Vân Đồn
- Lược đồ: Chiến thắng Bạch Đằng (1288)
- Hình ảnh: Bãi cọc ở sông Bạch Đằng
- Ý nghĩa của chiến thắng Bạch Đằng
- Phương pháp phóng xạ C14

- Tác phẩm nói về chiến thắng của quân dân
ta.
- Dẫn chứng nói về việc giải quyết bất hòa

+ Môn Mĩ Thuật:
Trước khi cho học sinh tìm hiểu về âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông
Cổ, giáo viên cũng cần khái quát sơ qua về sự ra đời và bành trướng lãnh thổ
của quốc gia này. Để các em hứng thú hơn trong học tập, giáo viên sử dụng các
tranh vẽ và tư liệu về Vua Mông Cổ Hốt Tất Liệt - Người đã quyết định xâm
lược Đại Việt. Cũng như những hình ảnh kị binh Mông Cổ - Đội quân hiếu chiến
bậc nhất thế giới thời kì bấy giờ.

Hốt Tất Liệt

Hình ảnh kị binh Mông Cổ

Nhà thơ Ac - mê - nia (1210 - 1290) đã từng nói :
“ Không có một dòng suối, một con sông nào không tràn đầy nước mắt
chúng ta,
Không có một ngọn núi, một cánh đồng nào không bị quân Mông Cổ giày
xéo.”
10


+ Môn Địa Lí:
Cũng thông qua kiến thức Địa Lí, với lược đồ: “Sự bành trướng của Mông
Cổ xuống phía Nam đến năm 1258” để cho học sinh thấy được: Để chiếm được
Nam Tống, Vua Mông Cổ đã tiến hành xâm lược Đại Việt rồi từ Đại Việt đánh
lên phía Nam Trung Quốc phối hợp với cánh quân từ phía Bắc xuống, tạo thế
“gọng kìm” để tiêu diệt Nam Tống và xâm lược Đại Việt.

2/ Nhà Trần chuẩn bị tiến hành kháng chiến chống quân Mông Cổ.
+ Môn Địa Lí:
Để học sinh hiểu một cách sâu sắc quá trình quân dân nhà Trần chuẩn bị

+ Môn Giáo dục công dân:
Cũng qua đây, học sinh có thể rút ra được ý nghĩa của cuộc kháng chiến
chống quân Mông cổ lần thứ nhất của nhân dân ta. Và khẳng định một điều, cho
dù vó ngựa Mông Cổ đi đến đâu giành thắng lợi đến đó nhưng khi đến Đại Việt
chúng lại thất bại thảm hại đến như vậy.

12


TIẾT 2: Cuộc kháng chiến lần thứ II chống xâm lược Nguyên(1285).
1/ Âm mưu xâm lược Chăm - Pa và Đại Việt của nhà Nguyên.
+ Môn Địa Lí:
Trước khi cho học sinh tìm hiểu về âm mưu xâm lược Chăm - Pa và Đại
Việt của nhà Nguyên, giáo viên cho học thông báo kết quả tìm hiểu ở nhà về sự
ra đời của nhà Nguyên trên đất Trung Quốc. Sau đó, giáo viên cung cấp thêm
cho các em nếu còn thiếu. Cũng như kể cho các em câu chuyện nhà Trần tiếp sứ
giặc Sài Thung của nhà Nguyên.

Sau đó, giáo viên kết hợp với kiến thức Địa Lí để cho các em thấy được
âm mưu của Hốt Tất Liệt là đánh Chăm - Pa trước để làm bàn đạp tấn công Đại
Việt và kết hợp với cánh quân của Thoát Hoan từ Trung Quốc đánh sang. Điều
này được thể hiện rất rõ qua lược đồ: Quân Nguyên xâm lược Chăm - Pa, làm
bàn đạp tấn công Đại Việt.
2/ Nhà Trần chuẩn bị kháng chiến.
+ Mĩ Thuật:
Khi quân Nguyên sang xâm lược nước ta, vua Trần đã triệu tập Hội nghị
các vương hầu, quan lại ở Bình Than (Chí Linh - Hải Dương). Kết hợp với kiến
thức Mĩ Thuật, giáo viên cho học sinh quan sát hình ảnh về Hội nghị. Bởi qua
những hình ảnh đó, các em có thể thấy được “Hào khí Đông A” của nhà Trần,
cũng như sự quyết tâm một lần nửa đánh tan quân xâm lược.

Với sự chuẩn bị rất chu đáo, khi 50 vạn quân Nguyên do thoát Hoan chỉ
huy ồ ạt tấn công vào nước ta, Trần Quốc Tuấn rút khỏi Thăng Long, lui về Vạn
Kiếp (Chí Linh - Hải Dương) lại một lần nữa tạo nên thế “vườn không nhà
trống” rồi tiếp tục rút về Thiên Trường - Nam Định.
Để cho học sinh dễ lĩnh hội kiến thức, giáo viên cho các em chú ý quan
sát lược đồ: Diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ II chống quân Nguyên (1285).

Lược đồ: diễn biến cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân Nguyên(1285)
Và từ lược đồ đó, các em sẽ thấy được kế sách của Trần Quốc Tuấn cũng
như sự tấn công của quân Nguyên và sự thất bại của chúng. Đặc biệt là nhiều
trận đánh lớn như: Tây Kết, Hàm Tử (Khoái Châu, Hưng Yên), Chương Dương
(Thường Tín - Hà Nội).

15


Từ đó, giáo viên nhấn mạnh về các trận đánh này, và sự thất bại nhục nhã
của Thoát Hoan khi phải chui vào ống đồng cho quân lính khiêng về nước. Đó là
sự sĩ nhục không chỉ đối với Thoát Hoan mà với cả nhà Nguyên.
+ Mĩ Thuật:
Đồng thời, trong phần này để tăng hứng thú cho học sinh, giáo viên cho
các em quan sát chân dung Trần Quốc Tuấn và cho các em tìm hiểu đôi nét về
nhân vật này (Phụ lục 5).

Chân dung: Trần Quốc Tuấn
+ Văn học:
Cũng trong phần này, giáo viên có thể cho các em sử dụng kiến thức Văn
Học để cho các em cảm nhận được những chiến thắng của quân dân nhà Trần
trong cuộc kháng chiến chống Nguyên lần thứ II qua tác phẩm: “Tụng giá hoàn
kinh sư” của Trần Quang Khải.

mất nguồn lương thảo, khí giới phục vụ cho cuộc chiến của chúng ra sao.
+ Giáo dục công dân:
Cũng từ đó, học sinh có thể rút ra ý nghĩa của trận Vân Đồn. Cũng như
chiến công hiển hách của quân dân nhà Trần, mà đứng đầu là Trần Khánh Dư.
Để tăng thêm hứng thú cho học sinh, giáo viên cho học sinh tìm hiểu vài nét về
Trần Khánh Dư.
3/ Chiến thắng Bạch Đằng.
+ Địa Lí:
Với kiến thức Địa Lí trong mục này, giáo viên hướng dẫn các em tìm
hiểu vì sao vua Trần và Trần Hưng Đạo lại chọn khúc sông Bạch Đằng để xây
dựng phòng tuyến và quyết tâm tiêu diệt qân Nguyên tại đây.
Cũng qua lược đồ này, đặc biệt là qua giáo án điện tử học sinh sẽ nắm rất
rõ diễn biến của trận Bạch Đằng (1288).
17


Lược đồ: chiến thắng Bạch Đằng(1288)
Từ đó, giáo viên có thể cho học sinh so sánh với những trận đánh của cha
ông ta trên sông Bạch Đằng của Ngô Quyền (938), hay chống Tống của Lê
Hoàn (981).
+ Mĩ Thuật:
Với thắng lợi của trận Bạch Đằng năm 1288 của quân dân nhà Trần, đã
kết thúc cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt lần thứ III của Đế chế Nguyên. Để
thấy được chiến thắng lẫy lừng này, giáo viên cho học sinh quan sát hình ảnh bãi
cọc Bạch Đằng đã được tái hiện lại cũng như việc phát hiện ra di tích bái cọc
Bạch Đằng tại Đồng Má Ngựa ở Quảng Yên - Quảng Ninh. Và hiện nay đã được
Nhà nước công nhận là di tích quốc gia đặc biệt (Phụ lục 6)

Cọc Bạch Đằng
18

+ Mĩ Thuật:
Để ghi nhớ công lao của các anh hùng dân tộc, hiện nay có rất nhiều khu
di tích, các bức tượng như: Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông tại Khu di tích –
danh thắng non thiêng Yên Tử (Phụ lục 8), lăng của nhà Trần (Phụ lục 9),
Tượng: Trần Quốc Tuấn ở Nam Định, Lăng Trần Quốc Tuấn ở Quảng Yên Quảng Ninh ...
+ Giáo dục công dân:
Sau hàng loạt những thắng lợi của quân dân ta dưới thời Trần, học sinh sẽ
rút ra được ý nghia của 3 lần kháng chiến chống quân Mông - Nguyên không chỉ
đối dân tộc Việt mà còn góp phần ngăn chặn những cuộc chiến tranh xâm lược
của nhà Nguyên đối với Nhật Bản và các nước Phương Nam, làm thất bại mưu
đồ thôn tính các miền đất còn lại ở Châu Á của Hốt Tất Liệt.
+ Giáo dục quốc phòng:

19


Cũng qua 3 lần kháng chiến chống Mông - Nguyên của nhân dân ta, giáo
viên hướng các em thấy được trách nhiệm của bản thân đối với việc xây dựng và
bảo vệ Biên giới, lãnh thổ của Tổ quốc, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.
* Đối với hoạt động giáo dục: Sau khi thiết kế xong giáo án điện tử về
bài 14: "Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên (Thế kỷ
XIII)” (Lịch Sử 7) trên tinh thần sử dụng kiến thức liên môn để giảng dạy bài
này, tôi đã tổ chức dạy thực nghiệm ở lớp 7C (Về mặt bằng chung của học sinh
ở cả hai lớp 7C và 7B (lớp đã dạy trước khi làm đề tài này) đều ngang nhau
nhưng kết quả thu được lại có sự khác nhau rất lớn như sau:
Sĩ
số


giải quyết những vấn đề thực tiễn do ngành tổ chức. Nhà trường đã tổ chức các
cuộc họp để triển khai, phát động, động viên và hướng dẫn cho giáo viên áp
dụng việc dạy học theo hướng tích hợp, liên môn trong mỗi bài dạy, tiết học.
Cũng như tham gia cuộc thi: sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết những
vấn đề thực tiễn do ngành tổ chức.

20


3. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận.
Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ của đề tài, qua kết quả nghiên cứu và
thực nghiệm sư phạm tôi đã chứng minh và khẳng định được giả thuyết khoa
học của Sáng kiến kinh nghiệm nêu ra và hoàn toàn có tính khả thi. Từ đó, tôi
rút ra một số kết luận sau:
Một là: Trong dạy học Lịch Sử, để cho học sinh không cảm thấy đây là
môn học khô khan, khó hiểu, khó nhớ, phát huy tính tích cực học tập của học
sinh, thì nhất thiết người giáo viên phải chú trọng đến việc dạy học theo hướng
tích hợp, liên môn. Giáo viên cũng cần chú ý đến từng đối tượng học sinh để
đưa ra phương pháp phù hợp. Điều quan trọng hơn nữa, dạy Lịch Sử giáo viên
cần phải chú trọng dạy bằng giáo án điện tử.
Hai là: Kiến thức Lịch sử việt Nam trong bài 14: "Ba lần kháng chiến
chống quân xâm lược Mông - Nguyên (Thế kỷ XIII)” (Lịch Sử 7) với tầm quan
trọng của nó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích hợp, liên môn nhằm nâng
cao chất lượng học tập của các em.
Ba là: Vận dụng phương pháp nghiên cứu, kết hợp với thực nghiệm sư
phạm, Sáng kiến kinh nghiệm khẳng định: nếu xác định chính xác nguồn liên
môn phù hợp với từng nội dung trong bài, từng đối tượng học sinh và sử dụng
công nghệ thông tin phù hợp thì chắc chắn giáo viên sẽ phát huy được tính tích
cực học tập của học sinh. Kết quả là, học sinh đã lĩnh hội được tri thức, kỹ năng

5/ Mng goegle: Tranh ảnh t liu v 3 ln khỏng chin chụng Mụng Nguyờn.
6/ Nguyn Hu Chớ, i mi phng phỏp dy hc Lch S trng
THCS, Vin khoa hc Giỏo dc. H.1
7/ Nguyn Quang Ngc, Tin trỡnh lch s Vit Nam, Nh xut bn giỏo
dc. H2006
8/ Luật giáo dục nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
NXB
H2010.
9/ Trần Bá Hoành, Phát huy tính tích cực của học sinh
trong học tập. NXB Giáo dục, H1995.

23


PHỤ LỤC
Phụ lục 01:
Vài nét về Hốt Tất Liệt và kị binh Mông Cổ
Hốt Tất Liệt là cháu nội của Thành Cát Tư Hãn, Khả hãn Hốt Tất Liệt
đã thiết lập ra triều đại nhà Nguyên của Trung Quốc. Tháng 10 năm Chí Nguyên
thứ 3 (1266), Hốt Tất Liệt đã truy tôn Thành Cát Tư Hãn miếu hiệu là Thái Tổ,
nên ông còn được gọi là Nguyên Thái Tổ. Thụy hiệu khi đó truy tôn là Thánh
Vũ Hoàng đế. Tới năm Chí Đại thứ 2 (1309), Nguyên Vũ Tông Hải Sơn gia thụy
thành Pháp Thiên Khải Vận.
Hốt Tất Liệt là vị Đại Hãn (người đứng đầu của đế quốc) thứ 5 của đế
chế Mông Cổ. Dưới thời của ông, sự hưng thịnh của đế chế này đã đạt đến đỉnh
điểm. Ông cũng là người dựng lên nhà Nguyên ở Trung Hoa, và có tham vọng
chinh phục nốt các quốc gia lân cận như Nhật Bản, Bagan, Java…(nhưng thất
bại). Hốt Tất Liệt là vị vua có trí tuệ, rất chú ý đến kinh tế và giao thông. Ông
đồng thời cũng là người đầu tiên tạo ra tiền giấy (tiền pháp định).
Phụ lục 02:

Vài nét về Trần Quốc Toản
TRẦN QUỐC TOẢN ( 1267-1285) Ông lớn lên trong không khí cả nước
náo nức chuẩn bị chiến đấu chống quân Nguyên sang cướp phá và xâm lược
nước ta lần thứ hai ( 1285 ). Năm 1282, triều Trần đã tổ chức một cuộc hội nghị
quân sự rất đặc biệt tại bến Bình Than ( Hội nghị Bình Than ). Tham dự hội nghị
này là các quý tộc và các tướng lĩnh cao cấp nhất của nhà Trần. Bấy giờ, tuy là
quý tộc, đã từng phong tới tước Hầu - Hoài Văn Hầu - nhưng vì còn ở tuổi vị
thành niên nên không được tham dự. Hoài Văn Hầu lấy đó làm điều hổ thẹn và
căm tức lắm, tay đang cầm quả cam mà bóp nát lúc nào không hay. Khi về nhà ,
Trần Quốc Toản cùng với một ngàn người là tôi tớ và thân thuộc, sắm sửa binh
khí và chiến thuyền, dựng cờ thêu sáu chữ “ Phá cường tặc, báo hoàng ân”
( nghĩa là : phá giặc mạnh, báo đáp ơn vua ).
Khi đánh nhau với giặc Nguyên, Trấn Quốc Toản thường xông ra phía
trước, khiến cho giặc hễ thấy là phải tránh lui, không ai dám đối địch. Tháng 4 1285, cùng với các vị danh tiếng khác như Chiêu Thành Vương, Nguyễn Khoái,
Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản được tham gia vào bộ chỉ huy chiến dịch Tây
Kết. Trước khi đánh vào Tây Kết, quân sĩ của các tướng này đã tham gia chiến
dịch Hàm Tử , góp phần rất lớn vào thắng lợi của chiến dịch Hàm Tử. Sau chiến
thắng của chiến dịch Tây Kết, ông lại được cùng với Trần Quang Khải và nhiều
25