Sở giáo dục và đào tạo thanh hóa

trờng thpt đặng thai mai

SNG KIN KINH NGHIM

NNG CAO HIU QU GI DY HC TRUYN
NGN CHIC THUYN NGOI XA CA NGUYN
MINH CHU BNG CCH HNG DN HC SINH
CHUN B BI NH

Ngi thc hin : Mai Th Hin
Chc v :

Giỏo viờn

SKKN thuc mụn : Ng vn

THANH HO, NM 2017


Mục lục
I. MỞ ĐẦU
Trang
1.

Lí do chọn đề tài

1

2

3.

Giải pháp thực hiện

7

4.

Cách thực hiện

7

4.1

Giao nhiệm vụ

7

4.2

Lập phiếu đánh giá

7

4.3

Giáo án thực nghiệm

8



2.

Kiến nghị

24

I. MỞ ĐẦU
2


1. Lí do chọn đề tài
Những năm gần đây, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã chú trọng nhiều hơn đến
chất lượng giáo dục các cấp nhằm cung cấp kiến thức toàn diện cho người học,
đặc biệt là nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ
thông. Trên cơ sở đó, giáo viên muốn rèn luyện cảm thụ văn học, bồi dưỡng
tình cảm, tâm hồn và nhân cách chuẩn bị hành trang cho các em bước vào đời.
Trong dạy và học môn Ngữ Văn nói chung, cụ thể là đổi mới trong cách dạy
và học, giáo viên lấy học sinh làm trung tâm để các em có thể tự học, tự bồi
dưỡng nhân cách, thông qua việc tiếp nhận văn bản văn học. Để tiếp cận một
văn bản văn học, chúng ta có nhiều con đường đi khác nhau. Nhà trường THPT
có vai trò to lớn tạo ra một công chúng yêu văn học, một lớp người đọc có văn
hóa.
Nhưng qua thực tế giảng dạy ở các năm gần đây, chúng ta đều nhận ra rằng
học sinh hiện nay không còn yêu thích môn văn học và thi cử chỉ mang tính chất
đối phó, học cho qua và học cho xong không đi sâu vào giá trị văn chương và
những tư tưởng tình cảm tốt đẹp đẽ, từ đó hình thành nên kĩ năng sống trong
mỗi chúng ta. Đứng trước thực trạng đó, là giáo viên trực tiếp tham gia giảng
daỵ tôi muốn các em trước khi có một bài học trên lớp thì phải đọc bài và chuẩn
bị bài ở nhà chu đáo, đến lớp học sinh phải là người làm chủ kiến thức chứ

Dựa trên tương quan về mặt thể loại tôi đã đưa ra phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thể nghiệm
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp tổng hợp
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN.
1. Cơ sở lí luận
Hiện nay, quan niêm dạy văn là dạy đọc văn, giờ văn là giờ hướng dần học
sinh đọc hiểu văn bản, nhưng có thể khẳng định khuynh hướng học văn hiện nay
là hoàn toàn đúng đắn và cập nhật xu thế thời đại phát triển của nền giáo dục
phát triển. Trước hết để giúp các em chuẩn bị bài tốt ở nhà trước hết các em cần
đọc là để biết tác phẩm vì đọc không chỉ là yêu cầu suốt tuổi thơ trong nhà
trường phổ thông, mà nó còn trở thành một nhân tố vô cùng quan trọng trong
việc xây dựng và mở rộng kiến thức và kỹ năng chiến lược của mỗi cá nhân
trong suốt cuộc đời khi đọc hiểu cần có sự khám phá liên tục nhằm giúp các
nhân đạt được mục đích, phát triển kiến thức, tiềm năng, tham gia một cách toàn
diện và tích cức khi tìm hiểu một văn bản nào đó.
Hướng dẫn các em biết tự đọc, thích đọc một tác phẩm văn học trước khi tìm
hiểu đó là một khó khăn đối với xu hướng học môn Ngữ văn như bây giờ. Bởi vì
để chuẩn bị bài, đọc bài ở nhà là khó xảy ra nếu như các em không được các
thầy cô giáo yêu cầu trực tiếp. Các em chỉ chuẩn bị nhà mang tính đối phó, chép
cho đủ. Học sinh không ý thức được rằng khi đọc một tác phẩm văn học trước
khi tìm hiểu có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Yêu cầu đầu tiên với các em học
sinh khi đọc tác phẩm văn học là phải nắm được kiến thức hàn lâm cơ bản nhất
và sau đó mới đi vào những nội dung cơ bản chi tiết hàm ẩn vốn có của nó, bước
cuối cùng các em phải đọc tác phẩm hình thành kĩ năng sống cho chính bản
thân.
Đọc và chuẩn bị bài ở nhà của học sinh đó là việc làm quan trọng, qua đó để
khi đi vào tiếp cận tác phẩm ta có cái nhìn đi từ chi tiết đến cụ thể. Từ nghĩa
tường minh đến nghĩa hàm ẩn lấy học sinh làm trung tâm để có cách ứng xử

12A2/ 37
2/ 37
35/37
36/37
12A8/ 35
3/ 35
32/35
33/35
Từ kết quả khảo sát trên, tôi đã có cách đổi mới trong quá trình dạy học, tìm
ra biện pháp khắc phục tình trạng học sinh học tác phẩm văn học mà không đọc
tác phẩm bằng cách hướng dẫn các em chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống đã cho
sẵn tạo sự hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,
lĩnh hội được tác phẩm văn học rất gần vời hoàn cảnh sống của các em.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Bước 1: Đọc - Đưa ra hệ thống câu hỏi và yêu cầu trả lời
Đối với mỗi tác phẩm truyện ngắn đọc để nắm bắt kiến thức ban đầu quan
trọng giúp học sinh có cái nhìn nhận ban đầu và làm quen với tác phẩm. Với
bước 1 này tôi đưa ra hệ thống câu hỏi ở 3 cấp độ, từ kiến thức cơ bản đến khái
quát trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu.
- Ở cấp độ nhận biết, tôi cung cấp cho các em các câu hỏi như sau:
Câu 1: Nêu những nét chính về tác giả Nguyễn Minh Châu. Đề tài mà nhà
văn quan tâm?
Câu 2: Tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu được
sáng tác trong hoàn cảnh nào?
5


Câu 3: Tác phẩm được rút ra trong tập truyện nào? Thể loại?
Câu 4: Phương thức biểu đạt chính của tác phẩm? Truyện được kể ngôi thứ
mấy? Ai kể?

Bước 3: Đọc để tích lũy kĩ năng sống
Để góp phần giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua việc đọc tác phẩm và
chuẩn bị bài ở nhà, thể hiện cách ứng xử có văn hóa trong các tình huống đa
6


dạng của cuộc sống, mặt khác kỹ năng sống qua việc đối thoại vơí người đọc để
học sinh có cách ứng xử trong cuộc sống.
Tôi yêu cầu học sinh ở nhà chuẩn bị cho tôi một số vấn đề sau:
1. Khuyến khích học sinh có năng khiếu hội họa vẽ hai phát hiện của nghệ sĩ
nhiếp ảnh Phùng khi ở bãi biển, cơ hội phát hiện và phát triển tài năng của học
sinh.
2. Qua đọc tác phẩm, bản thân em có ý thức trách nhiệm đối với đời sống hiện
thực và trăn trở trước vấn đề nóng bỏng của hiện thực cuộc sống.
3. Sau này em trưởng thành, em sẽ là chánh án thì em xử lí câu chuyện như
thế nào
4. Điểm nhìn trần thuật và nghệ thuật trong câu chuyện giúp em điều gì về
nhìn nhận cuộc sống và nghệ thuật.
5. Khi đọc một tác phẩm văn học em cần phải nắm bắt được gì?
4. Cách thực hiện.
4.1. Giao nhiệm vụ.
- Phân chia học sinh theo nhóm.
Nhóm 1: Đọc tác phẩm và trả lời toàn bộ phần câu hỏi của bước 1: Đọc để
biết
Nhóm 2: Thực hiện vẽ sơ đồ tư duy theo mẫu đã có sẵn
Nhóm 3:Thực hiện yêu cầu ở phần thực hành kĩ năng sống: vẽ tranh và cách
ứng xử trước các tình huống.
- Yêu cầu về thời gian: 3 ngày.
4.2. Lập phiếu đánh giá và kiểm tra kết quả của học sinh
Nhóm Công việc được giao Chất lượng sản phẩm

+ Tư duy sáng tạo: Vẽ tranh, phân tích, bình luận về cá tính sắc nét, về cách
đặt vấn đề và giải quyết vấn đề của nhà văn trong tác phẩm.
3. Thái độ: Bồi dưỡng cách nhìn nhận đa chiều trước cuộc sống.
II. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
1. Chuẩn bị của GV: Giáo án, SGK, SGV, đồ dùng dạy học.
2. Chuẩn bị của HS: Phiếu trả lời các câu hỏi, sơ đồ tư duy, tranh ảnh mà
các em đã chuẩn bị được , SGK, vở ghi, vở soạn, dụng cụ học tập.
III. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
- Động não: HS suy nghĩ và nêu ý kiến về cách tiếp cận và thể hiện hiện thực
trong tác phẩm.
- Thảo luận nhóm: trao đổi về sự thể hiện cảm hứng thế sự của nhà văn.
- Trình bày một phút: Trình bày cảm nhận, ấn tượng sâu sắc của cá nhân về
giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
IV. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Kiểm tra bài cũ: Không
2. Bài mới
Lời dẫn vào bài: Sau năm 1975, miền Nam được giải phóng, Bắc- Nam đã
sum họp một nhà, đất nước Việt Nam đẫ đi vào xây dụng và phát trieenrtrong
hòa bình. Điều đó cũng đã mở ra cho văn học những tiền đề mới. Nhiều nhà văn
đã trăn trở, tìm tòi hướng đi mới cho văn học, khám phá đời sống ở phương diện
đời thường, trên phương diện đạo đức, thế sự. Một trong những cây bút tiên
phong mở đường tài năng và tinh anh nhất là nhà văn Nguyễn Minh Châu trong
truyện ngắn nghịch lý “ Bến quê” và một lần nữa ta lại được tìm hiểu một tuyện
ngắn xuất sắc khác của ông – Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa”
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS
NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1
- Em hãy giới thiệu những nét I. Tiểu dẫn
chung nhất về nhà văn Nguyễn 1.Tác giả:
- Nguyễn Minh Châu (1930- 1989), Ông là

- Tóm tắt:
* GV đặt câu hỏi kiểm tra cảm Để có thể xuất bản một bộ lịch nghệ thuật về
nhận chung của HS
thuyền và biển một cách ưng ý, trưởng phòng
- Ấn tượng đầu tiên của em khi đề nghị nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng đi thực tế
đọc tác phẩm ?
chụp một bức ảnh với cảnh biển buổi sáng có
sương mù . Anh đi đến một vùng biển vốn là
- HS có thể đưa ra những ý kiến
chiến trường cũ và nhân dịp này thăm lại
khác nhau:
+ Thích vì: phản ánh cuộc sống, chánh án Đẩu, người bạn chiến đấu năm xưa.
con người một cách chân thực Sau mấy buổi sáng “phục kích”, Phùng đã
trong những mối quan hệ phức chụp được cảnh con thuyền lúc bình minh tạp hoặc có nhiều chi tiết hay và một bức tranh hài hòa, toàn bích. Người nghệ
sĩ không khỏi bối rối và tưởng như mình đã
lạ…
+ Không thích vì: Hiện thực khám phá thấy “chân lí của sự hoàn thiện”.
cuộc sống phũ phàng quá; thiếu Nhưng anh không ngờ từ con thuyền ngoài xa
lãng mạn; không thích môtip đẹp như mơ ấy lại bước xuống một đôi vợ
người phụ nữ bị ngược đãi mà chồng hàng chài và người đàn ông đánh đập
vẫn phải nhẫn nhục hoặc đơn vợ một cách tàn tệ chỉ để giải toả nỗi uất ức
giản chỉ vì em chỉ thích đọc vì sự nghèo khổ. Nghệ sĩ Phùng chưa kịp can
thiệp thì thằng Phác -đứa con- đã lao ra đánh
truyện trinh thám …
GV nên tôn trọng sở thích cá lại cha để cứu mẹ. Biết Phùng chứng kiến sự
tàn bạo của cha mình thằng Phác đâm ra ghét
nhân của HS miễn là các em lí
anh. Ba hôm sau, cũng trong làn sương sớm
giải được lí do thích hoặc không
Phùng lại chứng kiến cảnh gã đàn ông đánh


* GV nêu vấn đề:
- Trong chuyến đi thực tế, trước
cảnh bình minh trên biển, nhân
vật Phùng đã phát hiện những
điều gì? Cảm xúc của người nghệ
sĩ trước những điều đó?
* GV chiếu bức ảnh
* HS dựa vào bài đã chuẩn bị; cử
đại diện trình bày
* GV chốt kiến thức

a. Phát hiện 1: Bức tranh thiên nhiên hoàn
mĩ
- Vẻ đẹp trời cho mà cả đời bấm máy người
nghệ sĩ chỉ có diễm phúc bắt gặp một lần :
Mũi thuyền in một nét mơ hồ
loè nhoè vào bầu sương mù mầu trắng như
sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh
mặt trời chiếu vào.Vài bóng người lớn lẫn trẻ
con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc
mui khum khum…
+ Một bức tranh mực tàu của một danh hoạ
thời cổ
+ Toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh
sáng đều hài hoà
+ Một vẻ đẹp toàn bích
10



b. Phát hiện 2: Bức tranh cuộc sống đầy bất
ngờ và nghịch lí:
Giữa lúc tâm hồn đang thăng hoa bởi cái đẹp
vô cùng, vô tận của ngoại cảnh thì nghệ sĩ
Phùng lại choáng váng vì những gì mình đang
chứng kiến:
- Từ chiếc thuyền đẹp như mơ, hai người
bước ra:
+ Một người đàn bà ngoài bốn mươi tuổi cao
lớn, thô kệch và xấu xí với khuôn mặt rỗ đầy
mệt mỏi, tái nhợt sau một đêm thức trắng
+ Một lão đàn ông thô kệch, dữ tợn với tấm
lưng rộng, mái tóc tổ quạ, chân đi chữ bát, đôi
mắt đầy vẻ độc dữ.
- Người đàn ông rút chiếc thắt lưng quật tới
tấp vào ngườiđàn bà với tất cả lòng căm hận
như lửa cháy:“Mày chết đi cho ông nhờ,
chúng mày chết đi cho ông nhờ”
- Người đàn bà cam chịu, nhẫn nhục ngoài
sức tưởng tượng“không hề kêu một tiếng,
không chống trả, cũng không tìm cách chạy
trốn”
- Một thằng bé như một viên đạn trên đường
lao tới đích nhảy xổ vào, giằng lấy chiếc thắt
lưng, quật vào gã đàn ông. Lão thẳng tay tát
thằng bé khiến nó lảo đảo ngã chúi xuống cát
rồi bỏ đi.
- Người đàn bà lúc này mới đau đớn, xấu hổ,
nhục nhã, mếu máo gọi: Phác, con ơi. Bà ôm
lấy đứa bé rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái

mà thằng bé Phác định dùng để bảo vệ người
mẹ đáng thương. Anh xông vào can thiệp thì
bị người đàn ông đánh bị thương và được đưa
vào trạm xá toà án huyện. Biết Phùng chứng
kiến sự tàn bạo của cha mình thằng Phác đâm
ra ghét anh.
 Ý nghĩa: Phát hiện của người nghệ sĩ như
“một thứ nước rửa ảnh sẽ làm nổi hình, nổi
sắc nhân vật, làm nổi bật vấn đề tư tưởng của
tác giả” (Nguyễn Đăng Mạnh).
- Tình huống ấy khiến người nghệ sĩ vốn nhìn
đời bằng con mắt lãng mạn cay đắng nhận ra
rằng:
+ Đằng sau cái đẹp không phải bao giờ cũng là
chân lí của sự hoàn thiện, là đạo đức.Chiếc
thuyền ngoài xa mang đến cho người nghệ sĩ
bức ảnh đẹp toàn bích- sẽ "được treo ở rất
nhiều nơi, nhất là trong các gia đình sành
nghệ thuật”. Nhưng khi chiếc thuyền ở gần
“đâm thẳng vào trước chỗ tôi đứng” lại phơi
bày một hiện thực nghiệt ngã về thân phận con
người. Điều nào quan trọng hơn với người
nghệ sĩ?
+ Có lẽ nhà văn muốn gửi tới bạn đọc những
suy tư về mối quan hệ nghệ thuật và cuộc
sống: Nghệ thuật vốn nảy sinh từ cuộc đời
nhưng không phải bao giờ cuộc đời cũng là
nghệ thuật. Nhà văn không nên nhìn cuộc sống
chỉ bằng cái nhìn nghệ sĩ và từ ngoài xa mà
phải “ngụp sâu vào dân tộc mình, nhân dân


a. Nội dung câu chuyện:
- Khi mới xuất hiện: lo sơ, lúng túng thể hiện
trong tư thế, cách xưng hô.
- Sau đó: lấy lại được thăng băng, đột ngột thay
đổi cách xưng hô-> Chị trở thành quan tòa
phán xét cách nhìn đời người của Đẩu và
Phùng.
- Thái độ của chị đối với chồng:
+ Chồng chị vốn là người cục tính nhưng
hiền, do đông con do thuyền chật, do túng
quẫn, thất học...-> vũ phu
+ Gã cũng là nạn nhân của hoàn cảnh sống
? Nguyên nhân chi không bỏ khắc nghiệt
chồng?
=> Thái độ thấu hiểu, cảm thông chia sẻ.
- Nguyên nhân chị không bỏ chồng:
+ Thứ nhất: người chồng là chỗ dựa quan
trọng trong cuộc đời những người đàn bà như
chị.
+ Thứ 2: Chị cần hắn vì còn phải nuôi những
đứa con; chị đâu chỉ sống cho mình mà phải
sống vì con=> quan điểm lạc hẫu nhưng thấm
đẫm đức hi sinh của tình mẫu tử.
+ Thứ 3: Trên thuyền cũng có những lúc vợ
chồng con cái sống hòa thuận=> chị chắt chiu
dành dụm những niềm vui nhỏ để khỏa lấp,
xoa dịu những cơ cực trong cuộc đời.
=> Người đàn bà đầy những vẻ đẹp khuất lấp:
+ Cam chịu nhưng không vô lí.

thế nào với nghệ sĩ nhiếp ảnh - Tấm ảnh đen trắng:
Phùng?
+ “Màu hồng hồng của ánh sương mai”: là
chất thơ của cuộc sống, là vẻ đẹp lãng mạn
của cuộc đời, là biểu tượng của nghệ thuật.
+ Hình ảnh người đàn bà: hiện thân của
những lam lũ, khốn khó ở đời thường, nó là
sự thật cuộc đời đằng sau bức tranh.
- Nghệ thuật chân chính không bao giờ rời xa
cuộc đời, nghệ thuật chính là cuộc đời và phải
luôn luôn là cuộc đời.
III. Tổng kết.
- Theo em truyện ngắn Chiếc
thuyền ngoài xa có những nét
đặc sắc gì về nội dung và nghệ
thuật ?

III. Tổng kết.
1. Giá trị nội dung.
- Những chiêm nghiệm sâu sắc của nhà văn về
cuộc đời’
- Những đổi mới cơ bản của văn học sau
1975.
2. Giá trị nghệ thuật.
- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện.
- Nghệ thuật kể chuyện

1. Củng cố bài học
15


Để học sinh học tốt môn học học này đặc biệt với thể loại truyện ngắn giáo viên
phải tạo ra hứng thú, lấy học sinh làm trung tâm, gợi cho học sinh thích học,
thích đọc, thích khám phá, tìm tòi và qua đó góp phần giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh.

16


Đặc biệt với tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, đây là
tác phẩm hay mang lại cho người đọc nhiều giá trị, nhưng lại thuộc thể loại
truyện ngắn, với thể loại này các em cũng rất ngại đọc ở nhà, với thời lượng trên
lớp hạn chế nên người dạy cần phải khai thác thời gian nhàn rỗi của học sinh ở
nhà, tạo nền nếp tích cực cho môn Văn và các môn học khác.
1.2 Khả năng áp dụng
Với hình thức học như thế này bản thân tôi thấy có thể áp dụng được trong
môn Ngữ văn gắn liền với các thể loại văn học như: Truyện ngắn, Tiểu thuyết,
Kịch…
Kết quả thực nghiệm
Lớp/ sĩ số
Đã đọc bài ở nhà
Chưa đọc bài ở nhà
Thích đọc
12A2/ 37
35/ 37
2/37
34/37
12A8/ 35
30/ 35
5/ 35
33/35

dung của người khác.
Quảng Xương, Ngày 10 tháng 6 năm 2017
Xác nhận của Ban giám hiệu

Người viết sáng kiến

Mai Thị Hiền

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]Sách giáo khoa Ngữ Văn 12- tập 2, Nhiều tác giả, Nxb Giáo dục, 2008.
[2] Đọc hiểu văn bản – khâu đột phá trong dạy học văn hiện nay, Trần Đình Sử,
Báo Văn nghệ Hà Nội, 2013
[3]. Sách giáo khoa Ngữ Văn 12 nâng cao - tập 2, Nhiều tác giả, Nxb Giáo dục,
2008.
[4].Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt, Cù Đình Tú, Nxb Giáo dục,
18


1994.
[5].Từ điển thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,
1999.
[6] Lí luận văn học đổi mới đọc hiểu tác phẩm, Nguyễn Văn Tùng, Nxb Giáo

dục Việt Nam, 2015

19