Trang 1
MỤC LỤC
MỤC LỤC Trang
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BẢNG, PHỤ LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU.................................................................................................................................
1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................1
3. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................................2
4. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................................5
5. Bố cục của đề tài......................................................................................................5
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.................................................................5
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP..
7
1.1. Vai trò của ngành nông nghiệp đối với nền kinh tế...............................................7
1.2. Các đặc điểm của sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp....................................7
1.2.1. Hoạt động sản xuất nông nghiệp được thực hiện trên phạm vi rộng lớn với
tư liệu sản xuất chủ yếu là đất đai ................................................................................7
1.2.2. Tính mùa vụ trong chu kỳ sản xuất kinh doanh................................................8
1.2.3. Ảnh hưởng của môi trường tự nhiên ................................................................8
1.2.4. Đặc điểm của sả
n phẩm nông nghiệp ..............................................................8
1.2.5. Đặc điểm của thị trường tiêu thụ .....................................................................9
1.3. Ảnh hưởng của đặc điểm riêng ngành nông nghiệp đến công tác kế toán ............9
1.3.1. Phân loại và đánh giá tài sản...........................................................................9
1.3.2. Ghi nhận doanh thu và chi phí.........................................................................10
1.3.3. Hạch toán chi phí và tính giá thành sản phẩm ................................................10
1.4. Các quy định về kế toán nông nghiệp hiện hành ...................................................11
1.4.1. Chế độ kế toán dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ- Quyết định 1177
2.3.1.2. Khảo sát công tác kế toán tại hợp tác xã nông nghiệp ...............................25
a. Đặc điểm sản xuất lúa giống tại hợp tác xã....................................................25
b. Tổ chức công tác kế toán tại hợp tác xã.........................................................25
c. Các tài khoản kế toán được sử dụng để kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành lúa giống tại hợp tác xã .......................................................................................25
2.3.2. Doanh nghiệp ho
ạt động trong lĩnh vực chăn nuôi cá sấu ..............................27
2.3.2.1. Đặc điểm hoạt động nuôi cá sấu..............................................................27
2.3.2.2. Tổ chức công tác kế toán tại các doanh nghiệp nuôi cá sấu....................28
2.3.2.3. Quá trình kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
tại doanh nghiệp nuôi cá sấu.........................................................................................28
2.3.3. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nuôi thủy sản....................................33
2.3.3.1. Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp....................................................34
2.3.3.2. Tổ chức công tác kế toán tại doanh nghiệ
p .............................................34
2.3.3.3. Các tài khoản được sử dụng để kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành tại doanh nghiệp ..................................................................................................35
2.4. Đánh giá công tác kế toán trong các doanh nghiệp nông nghiệp An Giang
2.4.1. Đánh giá chung ................................................................................................38
2.4.2. Đánh giá tình hình vận dụng hệ thống tài khoản kế toán để thực hiện tập
hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm .....................................................................39
Trang 3
Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VẬN DỤNG HỢP LÝ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ
TOÁN VÀO HẠCH TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP AN GIANG.............
42
3.1. Mục tiêu của việc vận dụng hệ thống tài khoản vào quá trình hạch toán..............42
3.2. Giải pháp vận dụng hệ thống tài khoản kế toán vào việc hạch toán một số loại
hình sản xuất nông nghiệp ở An Giang..................................................................44
3.2.1. Vận dụng hệ thống tài khoản kế toán vào việc hạch toán một số tài sản đặc
Sơ đồ 3-2. Kế toán chi phí sản xuất hoạt động nuôi cá sấu thịt....................................53
Sơ đồ 3-3: Kế toán quá trình nuôi để tạo đàn cá sấu bố mẹ..........................................54
Sơ đồ 3-4: Kế toán chi phí sản xuất giai đ
oạn nuôi sinh sản ........................................56
Sơ đồ 3-5: Kế toán chi phí sản xuất hoạt động nuôi cá bè............................................57
DANH MỤC BẢNG
Bảng 0-1: Thống kê doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp ở An Giang theo ngành
nghề và loại hình doanh nghiệp ....................................................................................3
Bảng 0-2: Cơ cấu mẫu nghiên cứu của đề tài ...............................................................3
Bảng 0-3: Kết quả khảo sát tình hình áp dụng hệ thống tài khoản kế toán ở các
doanh nghiệp và HTX sản xuất nông nghiệp ở An Giang............................................4
Bảng 2-1: Thống kê doanh nghiệ
p nông nghiệp tại An Giang theo ngành nghề và
loại hình doanh nghiệp đến tháng 5 năm 2006 .............................................................19
DANH MỤC HÌNH
Hình 2-1: Cơ cấu doanh nghiệp nông nghiệp An Giang phân theo ngành nghề ..........19 Trang 5
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BHXH, BHYT: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế
Công ty TNHH: Công ty trách nhiệm hữu hạn
CTCP: Công ty cổ phần
DNTN: Doanh nghiệp tư nhân
quyết định nêu trên đã được ban hành khá lâu nên có nhiều vấn đề cần phải hoàn
chỉnh cho phù hợp với sự phát triển của các doanh nghiệp. Hơn nữa, chế độ kế toán
này áp d
ụng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc mọi lĩnh vực hoạt động, mọi
thành phần kinh tế trong cả nước. Trong khi đó, hoạt động nông nghiệp có những
đặc điểm riêng nhưng đến nay Bộ Tài chính vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về việc
hạch toán cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất này. Do chưa có
những hướng dẫn về kế toán cho các ho
ạt động sản xuất nông nghiệp nên các doanh
nghiệp nông nghiệp áp dụng các chế độ kế toán không nhất quán gây khó khăn cho
việc quản lý của các cơ quan nhà nước. Bên cạnh đó, hệ thống tài khoản kế toán
dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn thiếu nhiều tài khoản làm việc hạch toán
các nghiệp vụ kinh tế phát sinh gặp nhiều khó khăn. Do đó, tôi chọn đề tài nghiên
cứu “Vận dụng một cách hợp lý hệ thố
ng tài khoản kế toán hiện hành vào việc
hạch toán các loại hình sản xuất nông nghiệp tại An Giang” với mong muốn cụ
thể hóa nội dung kế toán cho một số loại hình sản xuất của ngành nông nghiệp.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Thông qua việc nghiên cứu đề tài này, tác giả muốn đạt được những mục tiêu
sau:
i. Đánh giá tính hiệu quả và hợp lý của công tác kế toán ở các doanh nghiệp
sản xuất nông nghiệp ở
An Giang
Để đạt được mục tiêu này, ta sẽ khảo sát tình hình hoạt động và công tác kế
toán của một số doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp tiêu biểu ở An Giang nhằm làm
rõ các vấn đề: (a) cách thức tổ chức bộ máy kế toán của các doanh nghiệp này; (b)
Trang 7
cách vận dụng hệ thống tài khoản kế toán hiện hành vào việc kế toán các tài sản đặc
thù và kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm sản phẩm trong sản xuất
doanh nghiệp và hợp tác xã.
Phương pháp chọn mẫu được sử dụng ở đây là chọn mẫu ngẫu nhiên
phân tầng. Tiêu thức phân tầng là ngành nghề sản xuất và loại hình doanh nghiệp.
+ Về ngành nghề sản xuất, các doanh nghiệp được chia ra thành 3 nhóm:
trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản (riêng chế biến và dịch vụ
nông nghiệp thì
không khảo sát vì không thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài).
+ Về loại hình doanh nghiệp, các doanh nghiệp được chia ra thành 3 nhóm:
công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tư nhân và hợp tác xã.
Căn cứ trên danh sách các doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh (do Sở Kế
hoạch- Đầu tư An Giang cung cấp) và danh sách các hợp tác xã nông nghiệp- thủy
sản đang hoạt động (do Chi cục Quản lý và Phát triển hợp tác xã cung cấp), tác giả
Trang 8
đã lọc ra danh sách các doanh nghiệp/hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất
nông nghiệp- thủy sản, sau đó phân loại theo các ngành nghề sản xuất và loại hình
cụ thể. Kết quả phân loại như sau:
Bảng 0-1: Thống kê doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp ở An Giang
theo ngành nghề và loại hình doanh nghiệp
Loại hình
doanh nghiệp
Ngành nghề
Công ty
cổ phần
Công ty
TNHH
DNTN HTX Tổng
Trồng trọt 0 3 0
Chăn nuôi 0 5 6
97
- Về ngành nghề sản xuất: 1 doanh nghiệp và 1 HTX trồng trọt; 5 doanh
nghiệp nuôi thủy sản; không có doanh nghiệp/HTX chăn nuôi nào gử
i phản hồi.
- Về loại hình doanh nghiệp: 1 công ty TNHH; 5 DNTN; 1 HTX; không
có công ty cổ phần nào gửi phản hồi.
Trong số 7 đơn vị đã gửi phản hồi, chỉ có 2 đơn vị (1 doanh nghiệp và 1
HTX) đang áp dụng hệ thống tài khoản kế toán, 5 doanh nghiệp còn lại không sử
dụng hệ thống tài khoản kế toán để hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
Để đảm bảo cơ cấu mẫu mang tính đạ
i diện, tác giả đã cố gắng phỏng vấn
toàn bộ 28 đơn vị còn lại (15 doanh nghiệp và 13 HTX), phương pháp phỏng
Trang 9
vấn được chọn là phỏng vấn trực tiếp và phỏng vấn qua điện thoại. Trong số 28
đơn vị này thì:
- Đối với các doanh nghiệp: có 10 doanh nghiệp chỉ đăng ký kinh doanh
nhưng chưa hoặc không tiến hành sản xuất; 3 doanh nghiệp có sử dụng hệ thống
tài khoản để kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại doanh nghiệp; 2 doanh
nghiệp không áp dụng hệ thống tài khoản kế toán. Đối vớ
i các doanh nghiệp có
tổ chức các hoạt động sản xuất nhưng không sử dụng hệ thống tài khoản để hạch
toán, tác giả phỏng vấn để thu thập thông tin về các loại chi phí phát sinh trong
quá trình sản xuất cũng như cách thức theo dõi các loại tài sản đặc thù của doanh
nghiệp trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.
- Đối với các hợp tác xã: hoạt động chủ yếu của các hợp tác xã nông nghiệp
là cung cấp dịch vụ bơm tưới hoặc đứng ra ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm của
các xã viên với các doanh nghiệp. Hoạt động sản xuất lúa, chăn nuôi do các xã
viên trong hợp tác xã tự tổ chức sản xuất nên không thực hiện kế toán. Tương tự
như các hợp tác xã nông nghiệp, các hợp tác xã thủy sản cũng chỉ đứng ra ký
hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp chế biến cho các xã viện
ủ yếu: trồng trọt,
chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, chế biến nông thủy sản và dịch vụ nông nghiệp. Tuy
nhiên, các doanh nghiệp chế biến nông thủy sản và dịch vụ nông nghiệp có hoạt
Trang 10
động tương tự như các doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến công nghiệp và dịch
vụ nên họ không phải là đối tượng nghiên cứu của đề tài. Tóm lại, đề tài sẽ tập trung
nghiên cứu các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực: (1) trồng lúa, (2) chăn
nuôi và (3) nuôi trồng thủy sản.
5. Bố cục của đề tài
Đề tài được chia thành các phần chính như sau:
Mở đầu: trình bày các vấn đề: lý do lựa chọ
n đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm
vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và bố cục của đề tài.
Chương 1: “Tổng quan về kế toán trong các doanh nghiệp nông nghiệp”
chương này trình bày những phần lý thuyết có liên quan đến đề tài bao gồm: vai trò
của ngành nông nghiệp đối với nền kinh tế, các đặc điểm của sản xuất kinh doanh
trong nông nghiệp, ảnh hưởng của đặc điểm riêng ngành nông nghiệp đến công tác
kế
toán, các quy định về kế toán nông nghiệp hiện hành và tham chiếu khuôn mẫu
lý thuyết của Chuẩn mực kế toán Quốc tế và Chuẩn mực kế toán quốc tế về nông
nghiệp (IAS 41).
Chương 2: “Thực trạng công tác kế toán trong các doanh nghiệp nông
nghiệp ở An Giang”, trong chương này tác giả tiến hành khảo sát công tác kế toán
tại các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp trong tỉnh An Giang, bao gồm các doanh
nghiệp hoạt động sản xuất lúa giố
ng, chăn nuôi cá sấu và nuôi nuôi cá bè. Trên cơ
sở kết quả khảo sát, tác giả đánh giá chung về công tác kế toán của doanh nghiệp
cũng nhưng sự áp dụng hệ thống tài khoản để tập hợp chi phí và tính giá thành sản
phẩm tại các doanh nghiệp này.
Nông nghiệp giữ vai trò to lớn trong phát triển kinh tế ở tất cả các quốc gia.
Đối với các nước đang phát triển, nông nghiệp càng giữ vị trí quan trọng hơn vì đại
bộ phận lao động sống bằng nghề nông. Ngay cả các nước có nền công nghiệp phát
triển cao, mặc dù tỷ trọng giá trị t
ổng sản phẩm nông nghiệp trong GDP không cao
nhưng khối lượng nông sản của các nước này khá lớn và không ngừng tăng lên
Nông nghiệp là ngành cung cấp lương thực đảm bảo cho sự tồn tại của con
người và xã hội. Các nhà kinh tế cho rằng tăng cung về lương thực là điều kiện tiên
quyết cho sự phát triển. Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với các nước đang phát
triển vì nếu không đảm b
ảo an ninh lương thực thì khó ổn định chính trị và khi
chính trị không ổn định thì không thể phát triển kinh tế.
Nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các yếu tố đầu vào
cho công nghiệp. Trong giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, có sự chuyển dịch lao
động từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp và nông nghiệp là nguồn
cung cấp vốn lớn nhất cho sự phát triển kinh tế. Ngoài ra, nông nghiệp còn cung cấp
nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp ch
ế biến.
Nông nghiệp và nông thôn được xem là thị trường tiêu thụ lớn của công
nghiệp. Các sản phẩm nông nghiệp gồm tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng được
tiêu thụ chủ yếu bởi thị trường nông nghiệp và nông thôn. Do đó, phát triển nông
nghiệp, nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp sẽ làm tăng sức mua các sản
phẩm công nghiệp, thúc đẩy công nghiệp phát triển.
Nông nghiệp là ngành đem lại nguồn thu nhậ
p ngoại tệ vì các loại nông, lâm,
thủy sản dễ dàng gia nhập thị trường quốc tế hơn các hàng hóa công nghiệp. Do đó,
ở các nước đang phát triển xuất khẩu các loại nông, lâm, thủy sản đem lại nguồn
ngoại tệ đáng kể cho quốc gia.
Bên cạnh các đóng góp nêu trên, nông nghiệp còn có vai trò quan trọng trong
sự phát triển bền vững của môi trường. Quá trình sản xuất trong nông nghiệp sử
gian, hình thức của con người đến chúng cũng khác nhau. Các loại cây trồng, vật
nuôi khác nhau sẽ có mùa vụ sản xuất khác nhau.
Tính mùa vụ trong sản xuất nông nghiệp làm việc sử dụng các yếu tố sản
xuất trong nông nghiệp như sức lao động, công cụ lao động cũng mang tính mùa
vụ làm chi phí phát sinh trong các giai đoạn sản xuất không đều.
Bên cạnh tính mùa vụ trong chu kỳ sản xuất, các hoạt động sản xuất nông
nghiệp còn có chu kỳ dài. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc tổ chức sản xuất, kiểm
tra, nghiệm thu công việc trong mỗi quá trình lao động để tạo ra các sản phẩm
cuối cùng trong các doanh nghiệp nông nghiệp.
1.2.3. Ảnh hưởng của môi trường tự nhiên
Hoạt động sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộ
ng lớn, phụ
thuộc nhiều vào điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước. Những điều kiện này có
tác động mạnh đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng và vật nuôi. Bên
cạnh đó, sản xuất nông nghiệp còn chịu ảnh hưởng của thiên tai như lũ lụt, hạn
hán,…Tuy con người đã có những biện pháp để hạn chế những tác động bất l
ợi do
thiên tai gây ra đối với sản xuất nông nghiệp nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn,
do đó cần có những dự đoán rủi ro có thể gây ra bởi các điều kiện tự nhiên và kế
hoạch dự phòng để bù đắp thiệt hại. Mặt khác, các doanh nghiệp nông nghiệp nên
chủ động trong việc lựa chọn giống vật nuôi, cây trồng phù hợp với điều kiện tự
nhiên của vùng, miền c
ũng như tăng cường ứng dụng các kỹ thuật canh tác, nuôi
trồng để phát huy lợi thế so sánh và hiệu quả của hoạt động sản xuất nông nghiệp.
1.2.4. Đặc điểm của sản phẩm nông nghiệp
Do hoạt động sản xuất nông nghiệp chịu ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố tự
nhiên nên chất lượng sản phẩm nông nghiệp thường không ổn định, quy cách,
ph
ẩm chất không đồng nhất. Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc xác định giá bán sản
phẩm cũng như tình hình tiêu thụ của các doanh nghiệp nông nghiệp. Bên cạnh
chi phí để cải tạo, khai hoang đất, những chi phí này thường lớn. Tuy nhiên, tùy
từng trường hợp mà doanh nghiệp có thể tính vào chi phí trong kỳ, phân bổ cho
nhiều kỳ nếu chi phí phát sinh liên quan đến nhiều kỳ kế toán hoặc tính vào giá trị
tài sản cố định hữu hình liên quan đến chi phí đó.
- Ngoài những tài sản cố định thông thường như đất đai, máy móc, phương
tiện vận chuyển, kho tàng,…trong sản xuất nông nghiệp còn có những tài sản cố
định là các cơ thể sống mang tính đặc thù riêng như: vườn cây lâu năm, đàn súc
vật sinh sản,…Tùy theo mục đích của hoạt
động sản xuất mà các đối tượng sản
xuất trong nông nghiệp có thể được phân thành tài sản cố định hay chi phí sản
xuất dở dang. Chẳng hạn như chi phí chăn nuôi của đàn bò có thể được ghi nhận
là tài sản cố định nếu đàn bò đó được nuôi để lấy sữa hoặc sinh sản nhưng nếu
nuôi để lấy thịt thì sẽ ghi nhận những chi phí đó như là chi phí sản xuấ
t dở dang
cuối kỳ. Tài sản cố định trong nông nghiệp thường được phân loại theo nhóm
hoặc theo đàn như bò nuôi lấy thịt, bò nuôi để lấy sữa hoặc sinh sản, vườn cây lâu
năm,…mỗi nhóm có những đặc điểm riêng khác nhau. Ngoài ra loại tài sản cố
định là cơ thể sống có thể có những biến đổi về thể chất từ lúc đưa vào sử dụng
đến khi thải loại như
trọng lượng tăng thêm của đàn gia súc sinh sản, cây lâu năm
bị bệnh chết,…Điều này sẽ ảnh hưởng đến việc giá trị của các tài sản cố định sinh
học này lúc cuối kỳ. Bên cạnh đó sự tiến bộ về kỹ thuật nuôi trồng cũng như các
tiến bộ về sinh học sẽ ảnh hưởng đáng kể đến giá trị của các tài sả
n cố định sinh
học này. Do đó khi lựa chọn phương pháp khấu hao tài sản sinh học phải tính đến
các yếu tố trên.
- Các loại thành phẩm trong sản xuất nông nghiệp thường có nhiều loại phẩm
cấp do hoạt động sản xuất chịu nhiều ảnh hưởng của tự nhiên, khó bảo quản, dễ
biến đổi phẩm chất. Vì vậy, cần phải có những biện pháp đánh giá chấ
t lượng sản
phí phụ thuộc vào đặc điểm tổ chức sản xuất, quy trình sản xuất, phương hướng
hoạt động của doanh nghiệp,… Do đó, đối tượng hạch toán chi phí trong sản xuất
nông nghiệp rất đa dạng, có thể là từng nhóm gia súc, loại cây trồng, từng đội sản
xuất, t
ừng trang trại,…
- Chi phí sản xuất trong nông nghiệp cũng bao gồm chi phí nguyên vật liệu
trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Tuy nhiên, các
loại chi phí này phát sinh không đều mà tập trung vào những khoảng thời gian
nhất định trong chu kỳ sản xuất, gắn liền với quá trình phát triển của vật nuôi, cây
trồng. Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ, việc tính giá thành thường được
thực hiện vào lúc cuối năm nên trong năm các sản phẩ
m hoàn thành được xác định
giá trị theo giá thành kế hoạch và sẽ được điều chỉnh theo giá thành thực tế vào
cuối năm. Tuy nhiên, hiện nay việc xây dựng giá thành kế hoạch gặp nhiều khó
khăn do các nguồn lực phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp luôn có sự
biến động, thông thường các chi phí dịch vụ phục vụ nông nghiệp thường tăng cao
khi đến gần mùa vụ.
- Chu kỳ sản xu
ất trong nông nghiệp thường dài, chia làm nhiều giai đoạn
nên có thể tập hợp chi phí và tính giá thành theo từng công đoạn của quá trình sản
xuất. Việc tính giá thành từng giai đoạn được thực hiện khi doanh nghiệp cần xác
định hiệu quả của từng giai đoạn trong quá trình sản xuất.
Trang 15
- Trong sản xuất nông nghiệp có sự luân chuyển sản phẩm trong nội bộ
doanh nghiệp rất rõ nét, thành phẩm của kỳ sản xuất này có thể là nguyên liệu cho
kỳ sản xuất tiếp theo, sản phẩm của ngành này là nguyên liệu cho ngành khác. Do
đó, để xác định giá thành sản phẩm cần phải xác định thời gian kết thúc sản xuất
của từng ngành và phương pháp xác định giá trị sản phẩm luân chuyển nội bộ mộ
t
1177 và 144 còn có 39 tài khoản cấp 2 và 8 tài khoản ngoài bảng. Hệ thống tài
khoản này được sử dụng để hạ
ch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại doanh
nghiệp. Các doanh nghiệp tùy theo đặc điểm hoạt động của mình mà vận dụng hệ
thống tài khoản này. Hệ thống tài khoản dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ còn
nhiều điểm cần phải hoàn thiện, bổ sung, chẳng hạn như:
(1) Doanh thu hoạt động sản xuất kinh doanh và doanh thu hoạt động tài
chính được theo dõi chung trên tài khoản 511, hơn nữa trên báo cáo kết quả kinh
doanh chỉ có chỉ tiêu doanh thu thu
ần, không có chỉ tiêu doanh thu bán hàng và
doanh thu tài chính nhưng lại có chỉ tiêu chi phí tài chính. Điều này làm cho việc
phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh không đầy đủ.
(2) Trong hệ thống tài khoản này không có các tài khoản theo dõi chi phí sản
xuất là 621, 622, và 627.
Trang 16
(3) Chi phí bán hàng ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ được theo dõi chung
trên tài khoản 642 vì không có tài khoản riêng theo dõi toàn bộ chi phí đó.
Quyết định 48/2006/QĐ-BTC sẽ được áp dụng cho niên độ kế toán bắt đầu
từ ngày 1/1/2007. Hệ thống tài khoản kế toán theo quyết định này bao gồm 51 tài
khoản cấp 1, trong đó có bổ sung một số tài khoản cho phù hợp với các chuẩn
mực kế toán đã ban hành như tài khoản 217- Bất động sản đầu tư, tài khoả
n 821-
Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp, tài khoản 515- Doanh thu hoạt động tài
chính,… Như vậy một số điểm bất cập của chế độ kế toán theo quyết định 1177 và
144 đã được sửa đổi và bổ sung
Các doanh nghiệp tùy thuộc quy mô hoạt động và yêu cầu quản lý mà lựa
chọn các tài khoản kế toán phù hợp, Bộ Tài chính không ban hành thông tư hướng
dẫn thực hiện chế độ kế toán này cho từng ngành riêng biệt.
1.4.2. Chế độ kế toán dành cho Hợp tác xã nông nghiệp- Quyết định 1017
nghiệp gặp rất nhiều khó khăn trong việc thực hiện công tác kế toán theo hệ thống
tài khoản này.
Trang 17
1.4.3. Các chuẩn mực kế toán Việt Nam đã ban hành
Cho đến thời điểm hiện nay, bộ Tài chính đã ban hành được 26 chuẩn mực
kế toán, các chuẩn mực kế toán của Việt Nam về cơ bản kế thừa nội dung của các
chuẩn mực kế toán quốc tế. Bộ Tài chính chưa có kế hoạch ban hành chuẩn mực
kế toán trong nông nghiệp và các chuẩn mực đã ban hành cũng không đề cập đế
n
hoạt động kế toán đặc thù trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong 26 chuẩn mực kế
toán đã ban hành chỉ có các chuẩn mực số 03- Tài sản cố định hữu hình, chuẩn
mực 14- Doanh thu và thu nhập khác có đề cập đến một số vấn đề liên quan đến
hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Trong chuẩn mực số 03 -Tài sản cố định hữu hình có phân loại tài sản cố
định hữu hình, trong đ
ó vườn cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm được
xem là tài sản cố định hữu hình. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam và quyết định
206/2003/QĐ-BTC về chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định
thì một tài sản được ghi nhận là tài sản cố định khi thỏa mãn bốn điều kiện như
sau:
- Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tươ
ng lai từ việc sử dụng tài sản
đó;
- Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy;
- Có thời gian sử dụng ước tính trên một năm và;
- Có giá trị từ 10 triệu trở lên.
Trong hoạt động nông nghiệp, từng cây lâu năm, từng con súc vật làm việc
hoặc cho sản phẩm có thể không thỏa mãn bốn điều kiện ghi nhận tài sản cố định
h
Về ghi nhận doanh thu và chi phí, chuẩn mực kế toán số 14- Doanh thu và
thu nhập khác đưa ra năm điều kiện ghi nhận doanh thu là:
- Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền
sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua;
- Doanh nghiệp không còn nắm quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu
hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa;
- Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn;
- Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán
hàng;
- Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Chuẩn mực cũng như thông tư hướng dẫn thực hiện chuẩ
n mực không đề cập
đến điều kiện ghi nhận doanh thu trong một số ngành cũng như trong một số
trường hợp cụ thể như doanh thu xuất khẩu. Việc ghi nhận doanh thu trong hoạt
động sản xuất nông nghiệp có thể thỏa mãn 5 điều kiện nói trên. Tuy nhiên do chu
kỳ sản xuất kinh doanh dài, chi phí sản xuất phát sinh có thể liên quan đến nhiều
hoạt động sản xuất nên việc xác định chi phí liên quan đến doanh thu để
ghi nhận
cho phù hợp sẽ gặp không ít khó khăn. Do đó, để có thể xác định chi phí liên quan
đến doanh thu phát sinh cần phải thực hiện các phương pháp ghi nhận và phân bổ
chi phí một cách hợp lý.
Tóm lại, hầu hết các chuẩn mực kế toán và các thông tư hướng dẫn việc thực
hiện kế toán trong doanh nghiệp hiện nay còn chung chung, áp dụng cho các loại
hình doanh nghiệp hoạt động trong tất cả các ngành trong nền kinh tế. Hiện nay
chưa có văn bản nào h
ướng dẫn kế toán phù hợp với đặc điểm của ngành dành cho
các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, mặc dù quy mô hoạt
động của các doanh nghiệp nông nghiệp hiện nay là tương đối lớn và phong phú.
Hoạt động của các doanh nghiệp nông nghiệp có sự phát triển nhất định cùng với
sự phát triển của khoa học kỹ thuật và nền kinh tế nước ta, do đó cần có những
bày và công bố trên báo cáo tài chính liên quan đến các hoạt động nông nghiệp-
hoạt động quản lý sự biến đổi của những tài sản có tính chất sinh học (cây trồng,
vật nuôi) thành những sản phẩm nông nghiệp (sản phẩm thu hoạch từ tài sản có
tính chất sinh học c
ủa doanh nghiệp).
Theo IAS 41, doanh nghiệp ghi nhận tài sản có tính chất sinh học hoặc các
sản phẩm nông nghiệp khi và chỉ khi:
- Doanh nghiệp có thể kiểm soát tài sản như là kết quả của sự kiện trong
quá khứ;
- Doanh nghiệp chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ tài sản
đó;
- Giá trị hợp lý hoặc giá phí của tài sản được xác định một cách đáng tin
cậy.
Tài sản sinh học được ghi nhậ
n ban đầu theo giá trị hợp lý trừ đi chi phí
hoa hồng cho người môi giới hoặc người phân phối trên thị trường. Nếu giá trị
hợp lý không được xác định một cách đáng tin cậy thì tài sản sinh học được ghi
nhận ban đầu theo giá gốc.
Giá trị các sản phẩm nông nghiệp được xác định theo giá trị hợp lý trừ đi
chi phí hoa hồng tại thời điểm thu hoạch sản phẩm. Việc xác định giá trị
của sản
phẩm nông nghiệp theo giá trị hợp lý sẽ kết thúc tại thời điểm thu hoạch. Từ sau
thời điểm thu hoạch, doanh nghiệp sẽ áp dụng chuẩn mực hàng tồn kho đối với
những tài sản này.
Khoản lãi từ việc ghi nhận ban đầu tài sản sinh học theo giá trị hợp lý và
những sự thay đổi trong giá trị hợp lý của tài sản này trong kỳ được phản ánh trên
báo cáo lãi l
ỗ của kỳ phát sinh việc ghi nhận này.
Những khoản trợ cấp vô điều kiện của chính phủ dành cho tài sản sinh học
được xác định theo giá trị hợp lý và được ghi nhận như khoản thu nhập khi doanh
2.1. Vai trò của nông nghiệp đối với nền kinh tế An Giang
An Giang là tỉnh nằm ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long rất thuận lợi cho
việc phát triển nông nghiệp. Vì vậy, nông nghiệp là một trong những ngành giữ vị
trí quan trọng đối với kinh tế An Giang. Sau hơn 30 năm phát triển, nông nghiệp An
Giang đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng góp ph
ần thực hiện chiến lược an
ninh lương thực của quốc gia. Với những thành quả đạt được An Giang được mệnh
danh là vựa lúa, vựa cá của cả nước. Năm 2005, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy
sản chiếm tỷ trọng 37,74% trong GDP của tỉnh, trong đó nông nghiệp chiếm
32,14% và thủy sản chiếm 5,19% GDP. Ngoài việc đóng góp vào GDP của tỉnh, sản
phẩm nông nghiệp đặc biệt là sản phẩm lúa và cá
đã mang lại cho tỉnh nguồn ngoại
tệ gần 310 triệu USD/năm, chiếm gần 98% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.
Về trồng trọt: chủ yếu là cây lúa với cơ cấu giá trị sản xuất chiếm trên 51% giá
trị sản xuất nông nghiệp. Trong những năm gần đây (2002-2004) giá lúa luôn ổn
định và ở mức cao, đặc biệt năm 2004 giá vẫn còn có lợi nhiều cho nông dân nên
diện tích, năng su
ất năm 2004 tăng mạnh, sản lượng lúa lần đầu tiên vượt qua
ngưỡng 3 triệu tấn/năm, tiếp tục dẫn đầu khu vực đồng bằng sông Cửu Long.
Về chăn nuôi: do có giá bán cao nên đàn heo và bò liên tục tăng trong 3 năm
gần đây. Tổng đàn trâu, bò đến cuối 2004 là 66.703 con, riêng đàn bò có tiềm năng
phát triển mạnh. Đàn gia cầm giảm nhanh trong năm 2004 do ảnh hưởng của dịch
cúm gia cầm.
V
ề thủy sản: chủ yếu là phát triển nuôi cá tra và basa. Việc nuôi tôm chỉ mới
bắt đầu từ năm 2001 với mô hình lúa-tôm là chính và một ít nuôi đăng quầng ven
sông với tổng diện tích 178 ha. Nuôi trồng thủy sản có tốc độ tăng trưởng rất cao
đạt 22,30%.
Giá trị hàng hóa nông thủy sản xuất khẩu có khuynh hướng tăng nhanh, năm
2005 kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông sản ước đạt 310 triệu USD, đứng thứ
ế Hoạch Đầu Tư An Giang thì doanh nghiệp
nông nghiệp là các loại hình doanh nghiệp sau: công ty cổ phần, công ty trách
nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tư nhân, có hoạt động sản xuất, kinh doanh và thương
mại trong các lĩnh vực: chăn nuôi (gia súc, gia cầm, thủy hải sản…), trồng trọt (rau
màu, cây ăn quả, lúa…), chế biến lương thực, thủy sản, kể cả kinh doanh xuất nhập
khẩu các mặt hàng nói trên.
Tuy cách gọi giữa hai nơ
i có khác nhau nhưng về nội dung thì cơ bản giống
nhau. Doanh nghiệp nông nghiệp là những tổ chức hoạt động trong lĩnh vực nuôi
trồng và chế biến nông, lâm, thủy sản. Tuy nhiên, theo mục tiêu nghiên cứu của tác
giả thì doanh nghiệp nông nghiệp có những đặc điểm sau:
- Về hình thức sở hữu: có thể sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân hoặc tập thể.
- Về loại hình kinh doanh
: công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn,
doanh nghiệp tư nhân và hợp tác xã.
- Về nội dung kinh doanh: chăn nuôi gia súc, gia cầm, bò sát, thủy hải sản;
trồng trọt cây ăn quả, rau màu, trồng rừng, lúa; chế biến lương thực (xay xát, lau
bóng gạo); chế biến thủy sản đông lạnh, rau quả đông lạnh, thức ăn gia súc, gia
cầm, nuôi trồng thủy sản (kể cả kinh doanh xuất nhập khẩu lươ
ng thực - thực phẩm)
và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ sản xuất nông nghiệp (tư vấn kỹ thuật nuôi trồng).
2.2.2. Doanh nghiệp nông nghiệp ở An Giang
Theo Sở Kế hoạch- Đầu tư tỉnh An Giang, tính đến tháng 5/2006, toàn tỉnh
có khoảng 2902 doanh nghiệp (chưa tính các hợp tác xã), trong đó các doanh nghiệp
hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp chiếm số lượng khá cao, 555 doanh nghiệp,
chiếm tỷ lệ 19%. Ta có bảng thống kê ngành ngh
ề sản xuất của các doanh nghiệp
nông nghiệp ở An Giang như sau:
Hình 2-1: Cơ cấu doanh nghiệp nông nghiệp An Giang phân theo ngành nghề
Nếu phân loại theo loại hình doanh nghiệp thì trong tổng số 555 doanh
nghiệp nông nghiệp có: 16 công ty cổ phần hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực chế
biến thủy sản và cung cấp dịch vụ nông nghiệp, chiếm tỷ
trọng khoảng 2,3%; loại
hình doanh nghiệp tư nhân chiếm tỷ trọng cao nhất khoảng 82,5% trong tổng số
doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Các doanh nghiệp tư
nhân chủ yếu tham gia hoạt động nuôi thủy sản và chế biến nông sản. Còn lại là các
doanh nghiệp hoạt động dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, chiếm tỷ
trọng khoảng 15%.
Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh v
ực nuôi thủy sản phân bổ tập trung
ở các huyện đầu nguồn như An Phú, Châu Phú, Tân Châu. Doanh nghiệp hoạt động
trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi phân bổ tập trung ở Chợ Mới, Long Xuyên.
Ch? bi?n
72%
Tr?ng tr?t,
chăn nuôi,
d?ch v? N
N
2.3.1. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tr
ồng lúa
An Giang là tỉnh có sản lượng lúa, gạo đứng đầu cả nước với diện tích trồng
lúa cả 3 vụ trong năm 2005 khoảng 529.698 ha, trong đó vụ Đông Xuân có diện tích
gieo trồng lớn nhất với 223.316 ha. Năm 2005, tổng sản lượng lúa hàng hóa toàn
tỉnh đạt được khoảng 3.127.660 tấn. Tuy đạt sản lượng lúa cao nhưng hoạt động sản
xuất lúa trong tỉnh chủ yếu diễn ra tại các hộ nông dân. Các HTX nông nghiệp trong
tỉnh chủ yếu đứng ra ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm cho các xã viên trong HTX với
các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, hướng dẫn kỹ thuật hoặc thu mua sản phẩm bán
cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hoặc thương lái. Theo khảo sát của tác giả, hầu
như các HTX trong tỉnh không tổ chức hoạt động sản xuất lúa hàng hóa nên không
có kế toán liên quan đến hoạt động này. Một số HTX đang thí điểm tổ ch
ức sản xuất
lúa giống.
Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trồng lúa chủ yếu là sản xuất lúa
giống để bán cho các hộ nông dân. Do đó tác giả đã tiến hành khảo sát công tác kế
toán hoạt động sản xuất lúa giống tại các doanh nghiệp và hợp tác xã như sau:
2.3.1.1. Khảo sát công tác kế toán tại doanh nghiệp sản xuất lúa giống
a. Đặc điểm của hoạt động sản xuất lúa giố
ng tại doanh nghiệp
Mỗi năm doanh nghiệp sản xuất hai vụ là Đông Xuân và Hè thu. Vụ Đông
Xuân bắt đầu khoảng tháng 11 âm lịch và thu hoạch vào khoảng tháng 2 âm lịch,
sau đó bắt đầu vụ Hè thu và thu hoạch vụ Hè thu vào khoảng tháng 6 âm lịch. Như
vậy, mỗi năm doanh nghiệp sản xuất hai vụ, mỗi vụ kéo dài 3 đến 4 tháng.
Trang 25
Quy trình sản xuất lúa giống của doanh nghiệp được chia làm 4 giai đoạn:
giai đoạn chuẩn bị sản xuất, giai đoạn sản xuất, giai đoạn thu hoạch và giai đoạn sau
thu hoạch. Các công việc được thực hiện trong từng giai đoạn của quy trình sản xuất
lúa giống được thể hiện cụ thể qua sơ đồ sau:
nghiệp áp dụng lại không có một số tài khoản trong chế độ kế toán này (chẳng hạn
như các tài khoản tập hợp chi phí sản xuất). Hình thức kế toán doanh nghiệp áp
dụng là Nhật ký- Sổ cái. Các nghiệp vụ kinh tế phát sinh hàng ngày có chứng từ
hợp lệ được kế toán ghi vào nhật ký, sau đó kế toán ghi nhận vào sổ cái các tài
Gieo mạ
Cấy lúa
Bón phân
Chăm sóc, bơm nước
Cắt lúa
Suốt lúa
Sấy lúa
Lọc, sàn
Đóng bao
Cày đất
Xới đất
Phơi đất
Chuẩn bị sản xuất
Gieo trồng
Thu hoạch
Sau thu hoạch
Copyright: Tài liệu đại học ©