NGHĨ VỀ VIỆC DẠY, HỌC VÀ THI VĂN

· HOÀNG PHƯƠNG (thực hiện)
Phóng viên (PV): - Thưa thầy Túc, có thể nói chuyện thi Văn bấy nay
đã nghiêm túc đặt ra vấn đề cho cả xã hội, cho ngành giáo dục về việc
thi, việc ra đề, việc xây dựng chương trình dạy và học, về quan niệm bộ
môn Văn trong hệ thống giáo dục quốc dân. Là một thầy giáo dạy Văn
lâu năm, từng phụ trách Tổ Văn của trường chuyên Hà Nội -
Amsterdam, xin được hỏi chuyện thầy về những vấn đề này.

Thầy giáo VŨ XUÂN TÚC (VXT): - Càng ngày càng thấy chuyện môn
Văn không dừng lại ở một bộ môn nữa rồi. Môn Văn đã trở thành nỗi bức
xúc của xã hội, có liên quan đến cái tổng thể, quan hệ trực tiếp đến chất
lượng dạy người như thế nào.

Tôi có theo dõi loạt bài viết về chuyện thi Văn trên Văn nghệ Trẻ. Chắc
không phải vô tình, Văn nghệ Trẻ cũng đã giới thiệu những đề thi Văn của
nước ngoài.
Thực ra trước đây người ta cũng có xới lên những vấn đề chung quanh môn
học này. Nhưng việc xới lên đó chưa được triệt để, chưa có cái nhìn toàn
diện, chưa huy động được toàn bộ xã hội vào cuộc. Đặc biệt là những người
có trách nhiệm, những người lãnh đạo giáo dục, lãnh đạo Bộ, các sở, các
trường, các thầy giáo, kể cả học sinh là đối tượng mà giáo dục hướng tới.
Cần phải cho họ tham gia một cách tích cực và dân chủ vào việc đóng góp ý
kiến, để từ đó tạo nên bước ngoặt thật sự cho môn Văn trong chương trình
giáo dục phổ thông nước mình ...

PV: - Vấn đề được đặt ra trong một bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo
cũng đang triển khai công việc xây dựng Chiến lược giáo dục 2008-
2020 ...


Ở ta, ra đề theo kiểu "truyền thống", thì học sinh có vẻ yên tâm. Thầy cũng
có vẻ yên tâm là mình có dạy, và nếu học sinh có học thì có thể làm được bài
theo kiểu đánh giá của mình. Nhưng cách làm đó thực chất là hạn chế, thậm
chí loại trừ sự chủ động sáng tạo, loại trừ cái tạo nên phong cách sống của
học sinh để trở thành con người thời hiện đại. Kiểu ra đề thi như thế là kiểu:
cái gì thầy đã cho mình thì mình trả lại gần như nguyên xi như thế. Nó
không những không hơn gì kiểu thi cử thời phong kiến ngày xưa, mà còn
kém hơn ở chỗ: ngày xưa nội dung thi cử của các cụ còn có chỗ đòi hỏi thí
sinh phải vận dụng kiến văn của mình để xử lý những tình huống cụ thể.

Theo tôi, vấn đề của chúng ta là: phải hướng tới cách ra đề thi mở, cần
những kiểu ra đề thi khác với đề thi bây giờ. Nhưng để làm được điều này
thì cần phải có lộ trình, tiến hành từng bước một. Và học sinh phải được
chuẩn bị, phải được chuẩn bị thật sự để đi theo cái hướng này. Bộ Giáo dục
cần công bố trước định hướng cách ra đề, công bố rằng sẽ thi theo kiểu như
thế, để từng bước thầy và trò được làm quen. Phải có những công trình
nghiên cứu hẳn hoi để chứng minh rằng nếu tôi ra đề theo kiểu mới như thế
thì tôi sẽ huy động được những gì thầy đã dạy, trò đã học...

Để tạo ra được một sự chuyển biến trong cách dạy, cách học thông qua việc
ra đề thi như thế, cần tham khảo cách làm của các quốc gia có nền giáo dục
tiên tiến. Nhưng không phải chỉ có thế, môn Văn có thể tham khảo ngay
cách học, cách ra đề của các bộ môn bạn (bộ môn Toán chẳng hạn) để xem
xem có những điểm gì có thể tham khảo và học tập được. Hơn thế nữa, cần
phân biệt thật rõ: một đề thi học sinh giỏi Văn khác với một đề thi Văn tốt
nghiệp phổ thông hoặc một đề thi Văn tuyển sinh đại học. Nếu không cẩn
thận, đề tuyển sinh đại học theo cách làm 3 chung như hiện nay sẽ cuốn theo
cái hướng đi tìm học sinh có năng khiếu Văn, chứ không phải học sinh có
năng lực học đại học nói chung.


đã viết. Hai cái đó, hai quy trình rất khác nhau, hai quan điểm rất khác nhau.
Nói chuyện thi cử, lại nhớ những cuộc thi Học sinh thanh lịch của trường
tôi. Trong một cuộc thi như thế, tôi là một trong mấy thầy cô được phân
công làm Giám khảo. Trong phần thi "ứng xử" của cô học sinh là con một
nhà báo nổi tiếng, thay vì những câu hỏi kiểu: "Theo em thì cái nết có đánh
chết cái đẹp hay không?" - kiểu câu hỏi giống như một cô phóng viên hỏi
một chiến sĩ Trường Sa: "Đồng chí sống ở Trường Sa thì phải nhớ quê lắm
nhỉ?" (Cười rất to!!!), tôi ra tình huống kiểu khác: "Trước mặt chúng ta là
một bộ ấm chén, một hộp trà, một phích nước. Em hãy pha trà, mời nước các
thầy cô trong Ban Giám khảo". Đơn giản thế thôi…

PV: - Nhân đây xin thầy kể cho nghe một vài kỷ niệm về việc dạy văn
và học văn…

VXT: - Chẳng hạn, có cái chuyện thế này… Ngày ấy, tôi dạy học ở Hà
Bắc… thời chiến tranh… Tôi thấy các thầy cô thường chủ quan trong việc ra
đề, chấm bài, chữa bài cho học sinh. Đại khái, cứ nghĩ rằng với cái đề này
thì rất cần phải làm theo như thế này mới là đúng. Tôi rủ mấy thầy cô trong
tổ Văn: anh em ta cùng thử làm một bài văn với cái cái đề này, xem chúng ta
có gặp nhau ở điểm nào không. Kết quả: trong bài làm của anh em chúng tôi
có rất nhiều ý khác nhau. Tôi không nói bài làm của ai là đúng, của ai là sai.
Tôi chỉ muốn chứng minh là chính chúng ta - những người dạy học sinh, ra
đề cho học sinh, chấm bài cho học sinh… mà chúng ta còn lệch nhau…

Trong rất nhiều trường hợp, khi ra đề cho học sinh trên lớp, khi học sinh làm
bài, tôi cũng ngồi thử làm. Và nhận ra rằng: chính mình, trong 2 tiết, làm ra
một bài văn cũng không hề dễ dàng, nhiều trường hợp cũng không hơn gì
học trò! Đấy là mình là người ra đề, biết rõ yêu cầu của người ra đề! Lẳng
lạng thu bài của học sinh. Khi trả bài, việc đầu tiên, tôi thú thực với học sinh
là thầy cũng làm bài cùng với các em nhưng thầy không làm xong, để cho