KINH NGHIỆM NGHE GIẢNG, ĐỌC SÁCH VÀ GHI CHÉP
Nguyễn Cảnh Chương
(bài in trong Kỷ yếu Hội nghị học tốt năm học 2000-2001)
Có thể nói nghe giảng, đọc sách, ghi chép là những khâu quan trọng của quá
trình học tập, là chìa khóa để tiếp cận kho tàng tri thức. Lẽ tất nhiên, trong nghe
giảng có ghi chép và trong đọc sách cũng vậy, nên tôi xin được trình bày chung và
một cách sơ lược về hai phương pháp: nghe giảng và đọc sách.
I. Nghe giảng
Nghe giảng là khâu mở đầu trong quá trình học tập. Đến lớp nghe giảng,
ngoài nội dung bài giảng, thầy cô giáo còn hướng dẫn chúng ta phương pháp và
định hướng cho chúng ta nghiên cứu tùy vào từng môn. Vậy thì nghe giảng và ghi
chép như thế nào để đạt hiệu quả?
I.1. Chuẩn bị cho buổi nghe giảng
Chuẩn bị cho buổi nghe giảng tốt đó là đọc trước bài học của môn học sẽ
được giảng. Đây là thao tác có tác dụng rất lớn góp phần nâng cao hiệu quả nghe
giảng và ghi chép. Bởi đọc trước, thậm chí chỉ đọc lướt qua thôi nhưng đến lớp
chúng ta sẽ ở tư thế chủ động hơn. Hiệu quả từ thao tác này là dễ thấy nhưng
không phải ai cũng thực hiện được. Nó khó bởi chúng ta bị chi phối về thời gian.
Chẳng hạn lịch học kín hết tuần, cả ngày: 1-4; 7-10 rồi thậm chí tiết 11-14 thì đúng
là không đủ thời gian, và lâm vào tình thế bị động là điều khó tránh khỏi. Vì vậy
buộc chúng ta phải cố gắng. Nắm được tư thế chủ động trong nghe giảng là nắm
được một phần hiệu quả bài giảng.
I.2. Nghe giảng
Điều cốt yếu cho buổi nghe giảng tốt là nghiêm túc, tập trung tất cả cho
nghe giảng. Đây là điều quá sơ đẳng và đơn giản nhưng không phải ai cũng ý thức
được tầm quan trọng của nó và làm được. (Có lẽ sinh viên có nhiều việc phải làm,
thậm chí phải giải quyết ngay trong giờ nghe giảng (!)). Tôi nói đến tầm quan
trọng của sự nghiêm túc trong giờ nghe giảng bởi vì trong chúng ta rất ít người
được như Bàng Thống: vừa nghe dân trình bày, vừa đọc đơn, vừa ghi chép và
miệng vừa phán, giải quyết các đơn từ cả mấy tháng dồn lại chỉ trong chưa đầy
buổi... Chúng ta không được như “Phượng Sồ tiên sinh” thì điều tất nhiên muốn

chúng ta nắm vững bài học và mở cửa kho tàng kiến thức. Đó là điều mà trong mỗi
chúng ta ai cũng thấy được. Vậy thì đọc sách như thế nào để có thể đạt được hiệu
quả nhất? Vấn đề hiệu quả chắc có lẽ cũng tùy từng người: người có cách đọc
nhanh, người có cách đọc chậm, suy nghĩ... Và, tùy từng loại sách mà ta có những
cách đọc khác nhau. Bởi vì muốn suy nghĩ và ghi chép được thì chỉ có đọc chậm.
Đọc chậm mới có thể nghiền ngẫm được. Đây cũng là đặc trưng của văn hóa đọc
nói chung, nó có lợi thế hơn và khác với văn hóa “nghe nhìn”.
Nói như vậy không có nghĩa là cách đọc nhanh không có lợi, nó thực sự có
ích trong mục đích chúng ta tìm tài liệu và hệ thống lại kiến thức. Và theo tôi nghĩ,
kết hợp được hai cách đọc thì kết quả sẽ cao hơn. Chẳng hạn khi đọc một cuốn
sách hoặc một cuốn vở ghi chép thì trước hết nên đọc lướt qua một lượt. Áp dụng
cách đọc nhanh để nắm kiến thức một cách hệ thống. Từ việc nắm kiến thức hệ
thống, chúng ta sẽ đi vào từng phần cụ thể bằng việc áp dụng cách đọc chậm, suy
nghĩ.
Cũng lưu ý rằng khi đọc nhanh thì nên đọc hết một mạch rồi mới nghỉ. Bởi
có như vậy kiến thức mới được hệ thống. Nếu trường hợp sách quá dày thì nên đọc
hết từng chương một – bởi khi trình bày sách tác giả sẽ giải quyết một vấn đề trong
mỗi chương. Như vậy kiến thức sẽ được hệ thống trọn vẹn.
II.2. Đọc nhiều lần
2
Để nhớ lâu, nhớ nhiều thì phải đọc nhiều lần. Khi đã hiểu rồi thì dễ nhớ,
nhưng cũng cần phải đọc lại nhiều lần để nhớ có hệ thống.
Đọc nhiều lần nhưng vấn đề là ở chỗ không phải đọc trong một lúc mà phải
giãn cách. Tức là đọc nhiều lần trong nhiều thời điểm khác nhau (có thể là sáng rồi
chiều hôm nay rồi lại sáng, chiều ngày mai) thì có hiệu quả hơn là đọc đi đọc lại
nhiều lần trong một thời điểm liên tục. Điều này đòi hỏi có nhiều thời gian – không
phải ai cũng thực hiện được (ngay cả người viết bài này cũng có lúc phải học
gấp...). Nghĩa là chúng ta phải đọc ngay từ đầu – không đợi đến ngày thi mà phải
dùng chiến thuật “mưa dầm thấm đất”.
II.3. Đọc sách và suy nghĩ

ta ghi nhớ hơn những kiến thức đã đọc được.
3