TỰ DO HÓA TÀI CHÍNH - KINH NGHIỆM
CỦA TRUNG QUỐC, CANADA VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Từ khi thực hiện chính sách mở cửa, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước tiến
đáng kể trong việc ổn định và phát triển trên cơ sở từng bước thâm nhập vào nền kinh tế thế
giới. Việc chính thức gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á (năm 1995) kèm theo là
những cam kết tham gia khu vực Mậu dịch tự do châu á (AFTA) và việc ký kết Hiệp định
thương mại Việt - Mỹ là những mốc sự kiện lịch sử quan trọng trong tiến trình gia nhập Tổ
chức thương mại thế giới (WTO) của Việt Nam. Theo đà phát triển đó, Việt Nam sẽ phải mở
cửa thị trường ở hầu hết các lĩnh vực, trong đó có thị trường dịch vụ tài chính. Bài viết này
xem xét những mặt tích cực và tiêu cực của việc tự do hoá tài chính đã từng diễn ra ở các
nước trên thế giới, nghiên cứu những kinh nghiệm mở cửa của thị trường Trung Quốc (một
nước đang phát triển và có những điều kiện kinh tế xã hội và chính trị gần giống với Việt
Nam) và Canada (một nước phát triển và đã là thành viên của GATT hơn 50 năm), từ đó rút
ra một số bài học cho tiến trình mở cửa thị trường tài chính của Việt Nam trong thời gian sắp
tới.
I. Những khía cạnh của tự do hoá tài chính.
1. Những mặt lợi
Nhìn từ góc độ kinh tế, hoạt động dịch vụ tài chính cũng giống như các hoạt động trao
đổi mua bán các hàng hoá và dịch vụ khác, có thể có những tác động tích cực đến thu nhập
và sự tăng trưởng của tất cả các đối tác tham gia. Lợi ích của việc tự do hoá các hoạt động
thương mại trong lĩnh vực dịch vụ tài chính có thể có được nhìn nhận trên một số giác độ
sau:
a. Tự do hoá tài chính sẽ tăng thêm áp lực cạnh tranh làm cho khu vực dịch vụ tài
chính hoạt động có hiệu quả và ổn định hơn, đồng thời giúp các tổ chức tài chính nội địa có
điều kiện cải thiện năng lực quản lý.
b. Tự do hoá tài chính sẽ làm tăng thêm chất lượng các dịch vụ tài chính được cung
cấp (do sự độc quyền bị loại bỏ). Người tiêu dùng có thể được hưởng những sản phẩm dịch
vụ mới, đa dạng, tiện ích với chi phí và thời gian ít nhất.
c. Tự do hoá các dịch vụ tài chính đem đến nhiều cơ hội cho việc chuyển giao công

Thời gian trước đây, khi chúng ta cho phép cạnh tranh mạnh hơn trong lĩnh vực dịch
vụ tài chính, người tiêu dùng đã được hưởng những lợi ích đang skể... Năm 1995 giới tiêu
dùng Mỹ chi phí vào khoảng 300 tỷ đôla vào các hoạt động bảo hiểm, dịch vụ ngân hàng và
môi giới chứng khoán. Giả sử rằng, do kết quả cạnh tranh của kế hoạch hiện đại hoá hoạt
động dịch vụ tài chính mà chi phí dịch vụ đối với người tiêu dùng có thể giảm đi 1% thì cũng
đã tiết kiệm được khoảng 3 tỷ đôla một năm. Tuy nhiên dựa trên những cơ sở thực tế, tỷ lệ
tiết kiệm chi phí hoàn toàn có thể đạt đến mức 5% - tức là vào khoảng 15 tỷ đôla mỗi năm -
một con số hoàn toàn không nhỏ đối với nền kinh tế, (Robin, 1997).
Tương tự như vậy, một loạt các nghiên cứu thực hiện ở Châu Âu và Mỹ cũng chỉ ra
rằng: ngành ngân hàng có thể giảm bớt chi phí, nâng cao lợi nhuận khoảng từ 20 đến 50%
thông qua việc nâng cao hiệu quả của các loại dịch vụ được cung cấp. Các cơ quan quản lý
và kiểm soát ngân hàng quốc gia cũng có thể nâng cao hiệu quả với mức độ tương tự do
phát huy lợi thế của kinh tế quy mô trong hoạt động chi trả và thanh toán (Berger, Hunterr và
Timme 1993).