Số PHậN MộT CON NGời,
số phận một đất nớc
ThS. Nguyễn Văn Tấn
Sở Giáo dục&Đào tạo QuảngNam
Số phận một con ngời của Sôlôkhôp là một tác phẩm lạ, mở ra một hớng
phát triển mới cho văn học Nga thời kỳ hiện đại. Về dung lợng, tác phẩm không phải
lớn lắm nhng thời gian miêu tả thì lại khá dài. Và Số phận một con ngời cũng chính
là số phận của đất nớc Nga của một thời máu lửa.
Nhìn lại lịch sử thế giới, thế kỷ XX có nhiều sự kiện lớn lao nhng có thể kể đến
hai sự kiện lich sử nổi bật nhất gắn kết với tác phẩm Số phận một con ngời của
Sôlôkhôp - đó là cuộc cách mạng tháng Mời Nga vĩ đại và cuộc chiến tranh thế giới
lần thứ hai. Nhân vật Xôcôlôp trong tác phẩm Số phận một con ngời của tác giả
Sôlôkhôp đã mang những tính cách riêng, những tính cách này đợc hình thành trong
những năm dới chính quyền Xô viết. Cũng nh một số ngời dân Nga khác, Xôcôlôp đã
tham gia vào cả hai sự kiện lớn lao ấy của thế kỷ và anh đã trải qua rất nhiều những
gian nan, đau khổ, mất mát và hy sinh cũng nh đất nớc Nga đã từng khó khăn, lầm
than trong những cuộc chiến ấy. Do vậy, anh đợc xem nh là đứa con của thế kỷ.
Trớc chiến tranh, Xôcôlôp cũng đã vốn là một con ngời yêu nớc, dũng cảm và
kiên định.Thời kỳ nội chiến, Xôcôlôp đã từng có mặt trong đơn vị Hồng quân, chiến
đấu chống kẻ thù của cách mạng.
Cách mạng thắng lợi, nội chiến thành công, nớc Nga vô cùng khó khăn, thiếu
thốn, Xôcôlôp cũng nh nhiều ngời dân Nga khác đã đứng lên xây dựng cuộc sống.
Xôcôlôp rời quê hơng đến một vùng khác làm ăn - Đó là những năm tháng vô cùng
gian khổ, cơ cực cho cuộc sống mu sinh của mình. Sau đó anh quay trở về quê hơng
làm thợ mộc, học nghề lái ô tô và trở thành tài xế. Cuộc sống dần ổn định, tuy cha
phải đã giàu có gì nhng vẫn cho là tạm thời ổn định. Một gia đình có chồng, có vợ và
những đứa con học tốt. Đấy là những tháng năm hạnh phúc của Xôcôlôp :Mời năm
ấy tôi làm việc đêm ngày. Tiền lơng khấm khá và chúng tôi sống cũng chẳng đến nỗi
thua em kém chị. Con cái còn làm cho chúng tôi hởi lòng, hởi dạ, cả ba đứa đều học
vào loại giỏi.
Mời năm hạnh phúc của Xôcôlôp và cũng là mời năm hồi sinh của đất nớc

Chiến tranh kết thúc, Xôcôlôp đã chịu rất nhiều mất mát, còn đau đớn nào
hơn(!), nỗi đau nh nhân lên sau ngày chiến thắng - Vợ và hai con anh đã bị bom giết
chết, ngôi nhà anh đã bị phá hủy Một quả bom lớn đã rơi trúng ngôi nhà nhỏ bé thân
yêu của tôi. Prina và hai bé gái đang ở nhà..., thế rồi không còn dấu vết gì của vợ
con tôi, chỗ cũ của ngôi nhà là một hố bom sâu hoắm. Thế là hết :Gia đình có, nhà
cửa có, tất cả phải mất bao nhiêu năm mới có đợc, thế mà chỉ trong chớp mắt, tất cả
trở thành tro bụi, còn trơ một thân, một mình, Một cái hố sâu hoắm ngập nớc, đã có
váng gỉ, xung quanh cỏ dại mọc đến ngang lng...đìu hiu, tịch mịch nh bải tha ma.
Chao ôi! anh bạn ơi, đau lòng quá. Nhng, số phận nghiệt ngã không chịu dừng lại ở
đó - ở Beclin, trong những ngày cuối của chiến tranh, đứa con trai thông minh của
Xôcôlôp, đứa con trai duy nhất của Xôcôlôp - là một sĩ quan Hồng quân đã hy sinh,
đã vĩnh viễn nằm lại trên bớc đờng chiến đấu đã cập kề chiến thắng :Đúng sáng
ngày mồng 9 tháng 5, ngày chiến thắng, một thằng thiện xạ Đức đã giết chết Anatôli
của tôi..., số phận nh trừng phạt Xôcôlôp, đứa con cuối cùng của anh, khúc ruột
thiêng liêng duy nhất ấy cũng đã bỏ anh ra đi. Xôcôlôp đã mất tất cả những gì thân
thơng, yêu quý của riêng mình trong ngày chiến thắng... Thế nhng đau đớn đã không
quật ngã đợc Xôcôlôp. Anh đã biết nén lại tình thơng và nỗi đau ấy, gởi tất cả vào
một nơi sâu thẳm trong ký ức của riêng anh. Và rồi để tiếp tục cho một cuộc sống
mới, Xôcôlôp đã tự đứng dậy và làm lại từ đầu, từ sự đau thơng mất mát lớn lao, anh
vẫn tiếp tục sống, tiếp tục làm việc... cũng nh đất nớc Nga hùng vĩ lúc này..., một nớc
Nga đã chiến thắng... Song, cái giá phải trả cho sự chiến thắng đó quả không phải là
nhỏ - đất nớc Nga đã đứng dậy trên cái nền của chiến thắng với những đổ nát, hoang
tàn...
2
Xôcôlôp đã vợt lên nỗi cô đơn, lại vẫn sống và làm việc để cuối cùng trong
một chuyến đi công tác, anh đã gặp đợc một em bé. Cha và mẹ của em đã bị chết
trong chiến tranh và Xôcôlôp đã nhận nó làm con nuôi. Hạnh phúc nhỏ nhoi đã một
lần nữa mĩm cời với Xôcôlôp - Anh lại bắt đầu một cuộc sống mới từ một con số
không. Xôcôlôp và cậu bé, hai tâm hồn cô đơn đã gặp nhau và dựa vào nhau để
sống :Hai con ngời côi cút, hai hạt cát đã bị sức mạnh phũ phàng của bão tố chiến