BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

HUỲNH BÁ TRUNG

PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN
ĐẦU TƯ XÂY DỰNG NÂNG CẤP ĐÔ THỊ
THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ ĐẾN SINH KẾ CỦA
CÁC HỘ THUỘC KHU VỰC DỰ ÁN

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh – Tháng 3/2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN
ĐẦU TƯ XÂY DỰNG NÂNG CẤP ĐÔ THỊ THÀNH
PHỐ RẠCH GIÁ ĐẾN SINH KẾ CỦA CÁC HỘ
THUỘC KHU VỰC DỰ ÁN

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60340410

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài


1.4.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu ........................................................................... 4
1.4.2. Giới hạn vùng nghiên cứu ................................................................................. 4
1.4.3. Giới hạn thời gian nghiên cứu ........................................................................... 4
1.5. CẤU TRÚC NGHIÊN CỨU ................................................................................ 5
CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH NGHIÊN CỨU ............ 6
2.1. LƯỢC KHẢO LÝ THUYẾT ............................................................................... 6
2.1.1. Hộ ...................................................................................................................... 6
2.1.2. Thu nhập............................................................................................................ 7
2.1.3. Sinh kế và vốn tài sản...................................................................................... 11
2.1.4. Bồi thường thiệt hại và tái định cư .................................................................. 13
2.2. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN .......................................... 18


2.3. KHUNG PHÂN TÍCH ....................................................................................... 23
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .................................................. 26
3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU ............................................................................ 26
3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...................................................................... 27
3.2.1. Thống kê mô tả................................................................................................ 27
3.2.2. Phân tích so sánh ............................................................................................. 27
3.3. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU .................................................................................. 27
3.4. THU THẬP VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU .................................................................... 28
3.5. ĐỊA BÀN PHỎNG VẤN ................................................................................... 28
3.6. CƠ CẤU CHỌN MẪU ...................................................................................... 28
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN VỀ PHÂN TÍCH
ẢNH HƯỞNG CỦA DỰ ÁN ĐẾN SINH KẾ ....................................................... 30
4.1. KHÁI QUÁT HIỆN TRẠNG THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ ................................ 30
4.1.1. Vị trí địa lý ...................................................................................................... 30
4.1.2. Các đơn vị hành chính ..................................................................................... 31
4.1.3. Đặc điểm tự nhiên ........................................................................................... 32
4.1.4. Diện tích và dân số .......................................................................................... 32

5.1. KẾT LUẬN ........................................................................................................ 56
5.2. GỢI Ý CHÍNH SÁCH ....................................................................................... 59
5.2.1. Tổ chức và quản lý .......................................................................................... 59
5.2.2. Công tác chỉ đạo và thực hiện ......................................................................... 60
5.2.3. Đối với việc hỗ trợ đào tạo nghề cho người bị thu hồi đất ............................. 60
5.2.4. Kiến nghị ......................................................................................................... 61
5.3. NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI ................................................................... 62
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
PHIẾU KHẢO SÁT


DANH MỤC HÌNH ẢNH, ĐỒ THỊ
Hình 2.1: Khung phân tích sinh kế bền vững ................................................24
Hình 2.2: Khung phân tích sinh kế bền vững cho các nhóm hộ gia đình ......25
Hình 2.3: Quá trình ảnh hưởng của dự án đến sinh kế của hộ dân ................25
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu .....................................................................26
Hình 4.1: Vị trí địa lý Thành phố Rạch Giá ...................................................30
Hình 4.2: Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên thời kỳ 2001 – 2009 ............................33
Hình 4.3: Lao động trong độ tuổi chia theo trình độ chuyên môn .................35
Hình 4.4: Lao động phân theo ngành kinh tế .................................................36
Hình 4.5: Tỷ lệ lao động của hộ gia đình .......................................................44
Hình 4.6: Kế hoạch cho cuộc sống và nghề nghiệp trong tương lai ..............46
Hình 4.7: Tình hình mua sắm tài sản phục vụ sinh hoạt sau TĐC ................49
Hình 4.8: Tỷ lệ các nguồn thu nhập chính trước và sau thu hồi đất ..............51
Hình 4.9: Sự thay đổi các yếu tố xã hội sau thu hồi đất ................................53


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ADB: Ngân hàng Phát triển châu Á (Asian Development Bank)

trong vùng dự án theo chiều hướng tốt hơn, có nghĩa là có thể tạo ra thu nhập cao
hơn trước, tạo được công ăn việc làm tốt hơn, hoặc ít nhất là phải ngang bằng như
trước khi bị thu hồi nhà, đất và đủ để đảm bảo cuộc sống hiện tại cũng như tương
lai.
Trong giai đoạn 1 của Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia vay vốn Ngân
hàng Thế giới, thực hiện tại 04 thành phố: Hải Phòng, Nam Định, Hồ Chí Minh và
Cần Thơ, đến nay, vấn đề sinh kế của người dân trong vùng dự án chịu ảnh hưởng
từ dự án chưa có nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học, cũng như chưa có chính


2

sách giải quyết ổn thoả nhằm mang lại sự hài lòng cho người dân về ổn định sinh
kế.
Tại thành phố Rạch Giá, dự án nâng cấp đô thị đã và đang được triển khai
với kỳ vọng khi dự án hoàn thành, người dân trong vùng dự án sẽ hưởng lợi rất
nhiều từ giao thông (đi lại thuận tiện, đường xá tốt hơn và khang trang hơn); từ việc
cung cấp điện (chiếu sáng công cộng, điện sinh hoạt); từ việc cung cấp nước sạch;
từ thoát nước, tránh ngập úng và cải thiện ô nhiễm môi trường; từ nâng cấp, đầu tư
xây dựng mới công trình công cộng (công viên, cây xanh, trung tâm sinh hoạt cộng
đồng, các công trình hạ tầng xã hội, vui chơi, giải trí), giúp giải tỏa và nâng cao tinh
thần người dân sau một ngày làm việc, từ đó, giúp nâng cao năng suất lao động,
hiệu quả công việc, góp phần phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, theo thống kê, khi
dự án triển khai, đã có khoảng 2.143 hộ bị thu hồi nhà ở, đất ở, đất sản xuất (712 hộ
bị di dời hoàn toàn, 1.431 hộ di dời 1 phần). Các hộ dân khi bị thu hồi nhà ở, đất ở,
đất sản xuất phải đương đầu với sự thay đổi cuộc sống, gián tiếp ảnh hưởng không
nhỏ đến sinh kế của họ. Một số hộ dân chưa tìm thấy cơ hội, điều kiện thuận tiện để
tăng thu nhập và ổn định cuộc sống mới, cũng như mối quan hệ xã hội bị ảnh
hưởng. Theo như tìm hiểu sơ bộ, sự thay đổi trên có phát huy được tín hiệu tích cực,
tuy nhiên tín hiệu tiêu cực vẫn còn đang xảy ra. Nếu như trước đây, người dân chỉ

chỉnh các chính sách hỗ trợ, ổn định và phát triển sinh kế bền vững nhằm triển khai
có hiệu quả hơn tại các đô thị tiếp theo trong chương trình nâng cấp đô thị quốc gia.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Mục tiêu tổng quát của đề tài nghiên cứu là Phân tích ảnh hưởng của dự án
đầu tư xây dựng nâng cấp đô thị thành phố Rạch Giá đến thu nhập và sinh kế
của các hộ thuộc khu vực dự án.
Mục tiêu cụ thể:
-

Đánh giá những yếu tố tác động đến thay đổi sinh kế của các hộ thuộc khu

vực dự án.
tới.

Gợi ý các chính sách nhằm cải thiện sinh kế của người dân trong thời gian


4

1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
Câu hỏi 1: Các loại vốn nào tác động đến sinh kế của các hộ khu vực dự án?
Câu hỏi 2: Cần có các chính sách gì để hỗ trợ giúp ổn định sinh kế cho
người dân trong khu vực dự án?
1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1. Giới hạn nội dung nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình và phân tích các loại vốn tác động đến
sinh kế của các hộ do việc đầu tư xây dựng dự án nâng cấp đô thị thành phố Rạch
Giá.
1.4.2. Giới hạn vùng nghiên cứu
Vùng nghiên cứu được lựa chọn trong vùng thực hiện dự án đầu tư nâng cấp

Số lượng
STT

Tên tài sản

Lý do của sự tăng/giảm tài sản.
Trước tái
định cư

1

Xe máy

2

Tivi, tủ lạnh

3

Đầu đĩa

4

Đầu thu kỹ thuật số

5

Radio/Cassette

6

Trong đó:
+

Tiền bồi thường về đất ở:.........................................................

+

Tiền bồi thường đất nông nghiệp:............................................

+

Tiền bồi thường tài sản: ...........................................................

2. Sử dụng tiền bồi thường
Năm

Mục đích sử dụng

Số tiền

Người quyết định

Mã quy định cột Mục đích sử dụng:
1. Làm nhà

5. Đầu tư sản xuất kinh doanh

2. Mua trang thiết bị trong nhà

6. Đầu tư học nghề


5

Vật nuôi có giá trị (Heo, cá…)

Giá trị ước tính
trong năm

Ghi chú


6

Sản phẩm khác

b. Kể từ thời điểm tái định cư, gia đình có vay vốn hay không?
+

Không vay: Lý do là gì ? ............................................................................................

+

Có vay (Chuyển sang trả lời câu hỏi c và d)

c. Xin cho biết thông tin về khoản vay
STT

Nguồn vốn

Số tiền

8

Khác, ghi rõ

Lãi suất
Mục đích
Thời gian vay
năm
vay

Mã quy định cột Mục đích vay:
1. Tiêu dùng sinh hoạt

5. Đầu tư sản xuất kinh doanh

2. Mua sắm thiết bị sinh hoạt

6. Học nghề

3. Mua sắm máy mọc, thiết bị sản
xuất

7. Chữa bệnh, chi giáo
8. Khác, ghi rõ

4. Chi cho y tế
d. Khi vay vốn, gia đình có gặp khó khăn gì không?
Khó khăn

Có

Trồng rau

Trồng rau

Buôn bán

Buôn bán

Cho thuê phòng trọ

Cho thuê phòng tọ

Làm thuê

Làm thuê

Tiền lương

Tiền lương


2.5 Nguồn vốn xã hội
a. Gia đình có thành viên nào tham gia các hội, đoàn thể, tôn giáo?
+

Không (Lý do): ...........................................................................................................

+

Có (Cho biết cụ thể):


3

Kỹ thuật sản xuất

4

Việc làm

5

Vay vốn

6

Khác, ghi rõ

Họ
hàng

Người Tivi, đài
cùng
phát
phố/bản thanh

Các tổ
chức
đoàn
thể



7

Hướng
nghề

8

Giới thiệu việc làm

10

Mức độ
tham gia

Hình thức
tham gia

Số lần tham
gia trong
năm

4. Nghe phổ
biến
5. Họp, có
sự tham gia
phát biểu
6. Đóng góp
tiền, vật chất
7. Đóng góp


1. Chồng
2. Vợ
3. Con trai
4. Con gái
5. Cha/mẹ


d. Đánh giá của gia đình về sự thay đổi các yếu tố xã hội
Đánh giá chất lượng so với trước tái định cư
Yếu tố

Xấu hơn

Tương đương

Tốt hơn

1.An ninh trật tự
2.Văn hóa xã hội
3.Sự hỗ trợ của chính quyền
4.Sự giúp đỡ của hàng xóm
5.Hỗ trợ của các đoàn thể
6.Các tổ chức xã hội khác
e. Xin cho biết đánh giá của gia đình về vai trò của các tổ chức đoàn thể, tôn giáo
đối với gia đình mình?
Mức độ đánh giá
Tổ chức
Không quan trọng
1.Hội nông dân


Lý do

1.Hệ thống điện lưới
2.Hệ thống đường xá
3.Hệ thống cung cấp nước sạch
4.Hệ thống thoát nước
5.Hệ thống truyền hình
6.Hệ thống loa phát thanh
3.2 Cơ sở hạ tầng xã hội so với trước tái định cư
So với trước tái định cư
Hệ thống

Xấu
hơn

Như
trước

Tốt
hơn

1.Nhà văn hóa phường, thành phố
2.Trường học cấp 1,2
3.Trường học cấp 3
4.Trạm y tế
5.Trung tâm y tế thành phố
6.Chợ xã, phường
7.Chợ thành phố
8.Bưu điện phường , thành phố

Tổng thu


4.2 Tổng chi trong năm
Khoản chi

1.000đ/tháng

1.000đ/năm

Thời gian chi
(tháng)
Chi nhiều

1.Mua lương thực, thực
phẩm
2.Mua quần áo
3.Chi cho giáo dục
4.Chi cho ốm đau
5.Chi lễ tết
6.Chi ma chay
7.Chi cưới hỏi
8.Chi sản xuất nông
nghiệp(giống, thuốc, thức
ăn…)
9.Chi mua công cụ sản
xuất
10.Chi tiền điện
11. Chi tiền nước
12.Chi tiền điện thoại

dịch vụ tiêu dùng
Mức độ thiệt hại: 1: Không nghiêm trọng; 2: Nghiêm trọng; 3: Rất nghiêm trọng

6

CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ DI DÂN, TÁI ĐỊNH CƯ CỦA NHÀ NƯỚC
Đánh giá mức độ thỏa đáng
Hình thức

Mức hỗ trợ

Không
thỏa đáng

Thỏa
đáng

Lý do

-Hỗ trợ di chuyển nhà
-Hỗ trợ nhà tạm
-Hỗ trợ tiền thuê nhà
-Hỗ trợ lương thực, thực
phẩm
-Khác

7

SỰ THAY ĐỔI CÁC YẾU TỐ TẠO NÊN SINH KẾ


Xấu/
Ít đi

Như Tốt
cũ hơn

Tốt hơn
rất
nhiều


7.2 Theo gia đình thì cuộc sống hiện nay như thế nào?
1. Chưa ổn định, còn nhiều khó khăn
2. Đã ổn định chỗ ở, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn
3. Chưa ổn định, nhưng tình hình ngày càng được cải thiện
4. Tạm ổn định, bằng cuộc sống trước tái định cư
5. Đã ổn định và khá hơn trước khi tái định cư
7.3

Xin cho biết những khó khăn mà gia đình hiện nay đang gặp phải?
Mức độ
Khó khan

Thiếu việc làm
Thiếu mặt bằng kinh doanh, buôn bán
Thiếu vốn tài chính
Thiếu lao động
Thiếu kinh nghiện làm ăn
Thiếu trình độ kỹ thuật
Năng suất lao động thấp