BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ THANH HÀ

PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH
CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP
TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng - 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

LÊ THANH HÀ

PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH
CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP
TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển
Mã số: 60.31.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. BÙI QUANG BÌNH

Đà Nẵng – 2013

1.2.1. Phát triển về số lượng các dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ
sở y tế ngoài công lập...................................................................................... 15
1.2.2. Mở rộng diện bao phủ dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y
tế ngoài công lập ............................................................................................. 16
1.2.3. Nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh.............................. 18
1.2.4. Phát triển cơ sở vật chất của cơ sở y tế ngoài công lập ................. 20
1.2.5. Phát triển nguồn nhân lực của các cơ sở y tế ngoài công lập........ 21
1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ
KHÁM CHỮA BỆNH CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP........ 24


1.3.1. Điều kiện tự nhiên.......................................................................... 24
1.3.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội................................................. 25
1.3.3. Sự phát triển của y tế công lập....................................................... 26
1.3.4. Chính sách phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y
tế ngoài công lập của chính quyền .................................................................. 26
1.4. PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH CỦA CÁC CƠ SỞ
Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP Ở CÁC ĐỊA PHƯƠNG...................................... 28
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1................................................................................ 29
CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA
BỆNH CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP TẠI THÀNH
PHỐ ĐÀ NẴNG............................................................................................. 30
2.1. ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN
KINH TẾ XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG VÀ CÁC NHÂN TỐ
ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH
CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP.............................................. 30
2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên .......................................................... 30
2.1.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội của TP Đà Nẵng..................... 34
2.1.3. Tình hình phát triển hệ thống y tế công lập tại TP Đà Nẵng......... 35
2.1.4. Chính sách phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y

bệnh của các cơ sở y tế ngoài công lập tại thành phố Đà Nẵng...................... 71
3.2.2. Nhóm giải pháp mở rộng diện bao phủ dịch vụ khám chữa bệnh
của các cơ sở y tế ngoài công lập tại thành phố Đà Nẵng .............................. 74
3.2.3. Nhóm giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh
cho cơ sở y tế ngoài công lập tại thành phố Đà Nẵng..................................... 76
3.2.4. Nhóm giải pháp phát triển cơ sở vật chất của cơ sở y tế ngoài
công lập TP Đà Nẵng ...................................................................................... 77


3.2.5. Nhóm giải pháp phát triển NNL của các cơ sở y tế ngoài công
lập TP Đà Nẵng ............................................................................................... 79
3.2.6. Nhóm giải pháp khác ..................................................................... 81
3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ............................................................................. 83
3.3.1. Đối với Chính phủ, Bộ Y tế và các Bộ nghành Trung ương ......... 83
3.3.2. Đối với thành phố Đà Nẵng........................................................... 84
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3................................................................................ 86
KẾT LUẬN .................................................................................................... 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 89
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
- Viết tắt

- Nghĩa

BS

Bác sĩ


Hộ lý

KCB

Khám chữa bệnh

KTV

Kỹ thuật viên

KV

Khu vực

NCL

Ngoài công lập

NN

Nhà nước

NNL

Nguồn nhân lực

PHCN

Phục hồi chức năng


Y tế hiện đại


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang

2.1

Số giường bệnh của các bệnh viện tuyến Trung ương

35

2.2

Số giường bệnh của các bệnh viện tuyến thành phố

36

2.3

Qui mô giường bệnh tuyến quận huyện

37



2.9

44

Sự thay đổi số lượng nhóm dịch vụ khác của khu vực y tế
ngoài công lập

2.8

42

Sự thay đổi số lượng dịch vụ trong danh mục của phòng
khám của khu vực y tế ngoài công lập

2.7

41

Số lượng dịch vụ trong các danh mục dịch vụ y tế của cơ
sở NCL tại TP Đà Nẵng

2.6

40

Các danh mục dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y tế
NCL tại TP Đà Nẵng

2.5.B

Nẵng

2.17

58

Tình hình chi phí đầu tư trang thiết bị y tế của các bệnh
viện NCL tại TP Đà Nẵng

2.16

57

Tình hình chi phí đầu tư trang thiết bị y tế của các cơ sở
cung cấp dịch vụ y tế NCL tại TP Đà Nẵng

2.15

56

Tình hình mở rộng quy mô cơ sở vật chất của cơ sở cung
cấp dịch vụ y tế - bệnh viện NCL tại TP Đà Nẵng

21.4

51

61

Tình hình nguồn nhân lực YHCT ngoài công lập tại TP

54


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, kinh tế xã hội của Việt Nam đã phát triển nhanh
và ổn định, nhờ đó thu nhập và mức sống của nhân dân đã được nâng lên, nhu
cầu về chăm sóc sức khỏe của người dân cũng ngày càng tăng cao. Hệ thống
y tế ở Việt Nam đã có những bước phát triển nhanh chóng, chất lượng phục
vụ được nâng lên, đáp ứng ngày càng tốt hơn cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe
của nhân dân. Tuy nhiên, do nhu cầu khám chữa bệnh tăng nhanh, nên hệ
thống khám chữa bệnh hiện tại vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao
của người dân. Sở dĩ có tình trạng này, trước hết là vì ngân sách Nhà nước còn
hạn chế nên khả năng đầu tư để cung ứng dịch vụ không theo kịp nhu cầu và sự
phát triển về khoa học kỹ thuật. Mặt khác, do mục đích chính của hệ thống y tế
Nhà nước là phục vụ cộng đồng nên nguồn thu rất thấp, không đủ để bù đắp
các khoản chi phí do đó không có điều kiện để trang bị nhiều máy móc, thiết bị
hiện đại, thiếu nguồn lực để mở rộng và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.
Trong bối cảnh đó, việc phải quan tâm, khuyến khích phát triển y tế
ngoài công lập là điều rất cần thiết, là hướng đột phá trong chiến lược phát
triển của ngành y tế nước ta. Thực tế trong những năm qua, y tế ngoài công
lập tại Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ và đang trở thành một bộ
phận không thể thiếu trong hoạt động y tế tại nhiều tỉnh thành trong cả nước.
Theo thống kê của ngành, tính đến cuối 2011 cả nước đã có gần 70 bệnh viện
cùng với hàng vạn phòng khám tư nhân và cơ sở khám chữa bệnh tại nhà
đang cung ứng 43,3% tổng số dịch vụ ngoại trú và 2,1% tổng số dịch vụ nội
trú cho người dân. Với thế mạnh là chất lượng dịch vụ, tính linh hoạt trong
việc cung ứng dịch vụ nên y tế ngoài công lập đã được đông đảo người dân

tế ngoài công lập sẽ tạo ra nhiều khả năng lựa chọn cho người dân trong sử
dụng các dịch vụ y tế và thông qua đó sẽ tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh trong
cung cấp các dịch vụ y tế có chất lượng; (6i) Tăng cường công tác đối ngoại


3

và thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực y tế.
Bên cạnh đó, y tế ngoài công lập trong thời gian qua cũng bộc lộ những
hạn chế nhất định trong cung cấp dịch vụ như: (i) Chi phí dịch vụ y tế ngoài
công lập vì lợi nhuận nên đắt hơn y tế công lập; (ii) Chất lượng dịch vụ khám
chữa bệnh và giá cả y tế ngoài công lập khó quản lý, chưa tuân thủ chặt chẽ
các quy chế chuyên môn; (3i) Vấn đề đạo đức nghề nghiệp chưa được chú
trọng đúng mức; (4i) Vấn đề đào tạo, nâng cao nghiệp vụ cho các cán bộ y tế
hoạt động tại các y tế ngoài công lập chưa được quan tâm đúng mức.
Mặc dù còn những hạn chế, nhưng y tế ngoài công lập vẫn đóng vai trò
quan trọng nhất định trong việc hỗ trợ y tế Nhà nước hoàn thành mục tiêu
chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Vì vậy, việc đẩy mạnh phát triển y tế ngoài
công lập trong những năm đến là cần thiết. Từ những cơ sở thực tiễn trên, tôi
chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y
tế ngoài công lập tại thành phố Đà Nẵng” nhằm đề xuất những giải pháp để
từng bước tạo điều kiện cho y tế ngoài công lập phát triển, góp phần phục vụ
cho sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân ngày một tốt hơn.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Khái quát được lý luận về phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các
cơ sở y tế ngoài công lập;
- Đánh giá được tình hình phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các
cơ sở y tế ngoài công lập tại TP Đà Nẵng;
- Kiến nghị được các giải pháp để phát triển dịch vụ khám chữa bệnh
của các cơ sở y tế ngoài công lập tại TP Đà Nẵng tời gian tới.

Được thu thập từ các nguồn tài liệu, báo cáo tại Sở Y tế, Văn phòng
UBND thành phố Đà Nẵng; Niên giám thống kê thành phố; thông tin đã được
công bố trên các giáo trình, báo, tạp chí, công trình và đề tài khoa học trong
và ngoài nước.


5

+ Số liệu sơ cấp
Được tiến hành thu thập trên cơ sở các Bệnh viện ngoài công lập, các
cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở y học cổ truyền trên địa bàn thành phố.
+ Phương pháp xử lý số liệu
Việc xử lý và tính toán các số liệu, các chỉ tiêu nghiên cứu được tiến
hành trên máy tính theo các phần mềm Excel, SPSS.
+ Phương pháp phân tích
* Trên cơ sở các tài liệu đã được xử lý, tổng hợp và vận dụng các
phương pháp phân tích thống kê, phân tích kinh tế để đánh giá thực trạng phát
triển; phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ khám chữa bệnh của các
cơ sở y tế ngoài công lập tại thành phố Đà Nẵng.
* Phương pháp kiểm định sự bằng nhau của hai trị trung bình để so
sánh có sự khác biệt ý kiến đánh giá của hai nhóm đối tượng được điều tra.
* Phương pháp chuyên gia: Để làm sáng tỏ vấn đề lý luận cũng như đánh
giá thực trạng, tác giả thu thập ý kiến của các đồng chí Lãnh đạo các Phòng
nghiệp vụ, các đồng chí Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn tại Sở Y tế để
đưa ra các kết luận một cách xác đáng, có căn cứ khoa học nhằm đề xuất giải
pháp có sức thuyết phục cao, mang tính khả thi phù hợp với thực tiễn địa bàn
nghiên cứu.
5. Bố cục đề tài
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận văn có 3 phần như sau:
Chương 1 : Cơ sở lý luận phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ

tăng theo quá trình phát triển kinh tế. Y tế công lập dường như đang quá tải và
hạn chế nguồn lực để phát triển đáp ứng nhu cầu, khoảng thiếu hụt đó sẽ được
y tế ngoài công lập đáp ứng. Trong hội thảo “khởi động dự án nghiên cứu lĩnh
vực y tế ngoài công lập do Viện Chiến lược và Chính sách y tế và Quỹ
Rockefeller phối hợp diễn ra tại Hà Nội” tại Hà Nội ngày 31/10/2010, đại
diện Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho rằng Hệ thống cung cấp dịch vụ


7

y tế Việt Nam hiện là một hệ thống công - tư hỗn hợp. Bên cạnh mạng lưới
cung cấp dịch vụ công lập, khu vực y tế ngoài công lập ngày càng phát triển
và mở rộng. Tuy nhiên, việc đưa ra các cơ chế phối hợp công - tư phù hợp
vẫn là điều mới mẻ, cho nên việc tích hợp các hoạt động của y tế ngoài công
lập vào công tác lập kế hoạch chung cho hoạt động của ngành y tế trong thời
gian qua còn nhiều hạn chế. Chính vì vậy, cần xây dựng các chính sách phù
hợp để quản lý, hỗ trợ và thúc đẩy sự tham gia của khu vực y tế ngoài công
lập trong công tác chăm sóc sức khỏe một cách hiệu quả, góp phần thực hiện
mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân.
Việc phát triển các dịch vụ y tế ngoài công lập đòi hỏi phải giải quyết
nhiều vấn đề, nghiên cứu của Phạm Mạnh Hùng [5] (2005) chỉ ra các vấn đề
đó là: (i) Làm thế nào để thu hút và sự hưởng ứng tham gia của nhiều thành
phần kinh tế khác; (ii) Phải tạo dựng được môi trường thuận lợi để các thành
phần y tế ngoài công lập xuất hiện và trở thành một bộ phận cung cấp dịch vụ
của ngành y tế: y tế ngoài công lập, y tế hợp tác, y tế tư bản tư nhân, y tế tư
bản nhà nước, y tế với vốn 100% của nước ngoài. Trước hết, cần thật sự coi y
tế ngoài công lập là một bộ phận cấu thành của ngành y tế về tất cả các
phương diện: giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức nghề nghiệp y tế, bồi
dưỡng chuyên môn và tay nghề, tham gia các hoạt động nhân đạo và công ích,
tuyên dương và khen thưởng... Mở rộng dịch vụ y tế ngoài công lập sẽ huy

sóc sức khỏe nhân dân. Tạo điều kiện để toàn xã hội được tiếp cận và sử dụng
các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngày càng cao. Tuy vậy, trong mục tiêu chung
đó cần xác định mục tiêu ưu tiên cho giai đoạn hiện nay. Có như vậy mới có
các giải pháp tập trung, tránh dàn trải và tránh quên nhiệm vụ ưu tiên.
Phát triển dịch vụ khám chữa bệnh các cơ sở y tế ngoài công lập phải
chú trọng phát triển nguồn nhân lực cho khu vực này [10] (Nguyễn Thị Kim
Tuyến (2008)). Thiếu cán bộ y tế là một trong khó khăn về xã hội hoá công
tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Ưu tiên hiện nay của ngành y tế là phải tăng


9

cường nguồn nhân lực. Do thời gian đào tạo một bác sỹ mất tối thiểu là 6
năm, ra trường phải thực tập 2 năm nữa và để trở thành bác sỹ giỏi phải mất
10 năm nữa. Do đó phải tăng cường khả năng đào tạo nguồn nhân lực cho
ngành y cả về chất lượng và số lượng, đổi mới chính sách cho cán bộ không
chỉ cho cơ sở công lập mà còn cho ngoài công lập.


10

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ
KHÁM CHỮA BỆNH CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ
NGOÀI CÔNG LẬP
1.1. VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP VÀ ĐẶC
ĐIỂM CỦA DỊCH VỤ Y TẾ
1.1.1. Dịch vụ khám chữa bệnh
Dịch vụ là kết quả mang lại nhờ các hoạt động tương tác giữa người

bệnh nhân nghèo không phải đến các cơ sở y tế Nhà nước ở xa, do đó không
phải trả chi phí đi lại không cần thiết. Khu vực y tế này cũng có tác động lên y
tế công, tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy y tế công phải cải thiện chất
lượng phục vụ, nâng cao y đức, nâng cấp trang thiết bị và cơ sở vật chất, áp
dụng công nghệ cao trong chấn đoán và điều trị.
Xét về từng phương diện, cơ sở y tế ngoài công lập đóng một vai trò
quan trọng đối với sự phát triển của nền y tế Việt Nam và bảo đảm hoàn thành
tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên các mặt sau:
(i)

Đóng góp tích cực vào việc thỏa mãn nhu cầu khám chữa bệnh ban
đầu, tư vấn sức khỏe, chăm sóc y tế... Mặt khác, đội ngũ cán bộ y tế
ngoài công lập cũng góp phần tham gia phát hiện dịch bệnh sớm ở cơ
sở, phòng chống dịch và thực hiện các chương trình y tế quốc gia.

(ii)

Góp phần giảm tải cho cơ sở y tế nhà nước, đáp ứng được việc khám
chữa bệnh cho một số lớn người bệnh và giải quyết được nhiều trường
hợp phải sử dụng kỹ thuật cao.

(iii)

Giải quyết nhanh những trường hợp mắc bệnh thông thường như cảm,
cúm, nhức đầu, đau bụng… Những bệnh mà người dân cần có sự phục
vụ nhanh, tiện lợi, đỡ tốn kém thời gian, tiền bạc.

(iv)

Đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của người dân ở cộng đồng, tạo ra

(iii)

Các cơ sở y tế ngoài công lập được xây dựng phù hợp với phân tuyến
kỹ thuật, tức là các cơ sở này phải đảm bảo:
· Quy mô cơ sở y tế hợp lý (giường bệnh/bệnh viện tỉnh, huyện…)
· Đủ cán bộ y tế về số lượng và chất lượng (loại cán bộ, trình độ
chuyên môn).
· Đủ diện tích sử dụng.
· Đủ trang thiết bị y tế thông thường và hiện đại để thực hiện những
kỹ thuật điều trị theo tuyến quy định, tính đến khả năng sử dụng
trang thiết bị của nhân viên y tế tại cơ sở y tế.


13

(4i) Đảm bảo không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ phù hợp với tình hình
hiện tại và phát triển trong tương lai: các cơ sở phải thường xuyên đáp ứng:
· Trình độ chuyên môn.
· Nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến.
· Trình độ quản lý của ngành y tế.
· Thực hiện hạch toán kinh tế, thực hành tiết kiệm.
Các dịch vụ khám chữa bệnh có các đặc điểm sau:
Cũng như các loại hình dịch vụ khác, dịch vụ khám chữa bệnh có đặc
điểm sau:
- Tính chất vô hình của dịch vụ: Dịch vụ xuất hiện đa dạng nhưng
không tồn tại ở một mô hình cụ thể như đối với sản xuất hàng hoá.
- Tính chất đúng thời điểm và không thể dự trữ, không thoả mãn hai
điều kiện này dịch vụ trở nên không có giá trị.
- Do phụ thuộc quá nhiều yếu tố: Không gian, thời gian, trạng thái tâm
lý, hoàn cảnh của các bên tham gia... nên chất lượng dịch vụ mang tính chất

có tiền nhưng người ta vẫn phải mua (khám chữa bệnh) đây là đặc điểm đặc
biệt không giống các loại hàng hóa khác.
- Dịch vụ khám chữa bệnh nhiều khi không bình đẳng trong mối quan
hệ, đặc biệt trong tình trạng cấp cứu: Không thể chờ đợi được và chấp nhận
dịch vụ bằng mọi giá.
- Bên cung cấp dịch vụ có thể là một tổ chức hay cũng có thể là một cá
nhân. Để được là bên cung cấp dịch vụ y tế thì phải có giấy phép hành nghề
theo quy định của Nhà nước.
1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH CỦA
CÁC CƠ SỞ Y TẾ NGOÀI CÔNG LẬP
Phát triển dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y tế ngoài công lập sẽ
là quá trình vận động đi lên cả lượng và chất dịch vụ khám chữa bệnh. Quá
trình này thể hiện qua số lượng các dịch vụ khám chữa bệnh của các cơ sở y