VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN NHẬT

XÁC ĐỊNH DẤU HIỆU GIÁ TRỊ TÀI SẢN TRONG CÁC
TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHIẾM ĐOẠT
TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH TÂN,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình đƣợc hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Đinh Xuân Nam

Phản biện 1: TS. ĐẶNG QUANG PHƢƠNG

Phản biện 2: PGS.TS. HOÀNG THỊ MINH SƠN

Luận văn sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng chấm luận
văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội 10 giờ 30 ngày
12 tháng 10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thƣ viện Học viện Khoa học xã hội

1


Xác định dấu hiệu giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở
hữu là tội phạm có tính chất nhạy cảm cao, phức tạp và đã đƣợc một
nhà luật học đề cập đến trong một số sách chuyên khảo, giáo trình,
tạp chí.
Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy có một số công trình
nghiên cứu tiêu biểu có liên quan đến đề tài luận văn, đó là:
Nhóm các sách, bài viết của các tác giả đăng trên các tạp chí
chuyên ngành có TS. Đỗ Văn Đƣơng, TS. Lê Hữu Thể, ThS. Nguyễn
Thị Thủy (2013). Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của
việc đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu cải cách tƣ
pháp, Nxb chính trị quốc gia; Ths. Vũ Mạnh Thông, Luật sƣ Nguyễn
Ngọc Điệp (2009). Bình luận Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Lao động;
TS. Võ Thị Kim Oanh (2016). Bình luận Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb
Hồng Đức.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về việc
xác định giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm
đoạt, qua đó, đƣa ra giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện các quy
định pháp luật về xác định giá trị tài sản trong các tội xâm phạm sở
hữu có tính chiếm đoạt và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng
cao hiệu quả áp dụng quy định của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự
trong thời gian tới.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống những vấn đề
về lý luận, quy định của pháp luật về hoạt động định giá tài sản trong
các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt.

Phƣơng pháp khảo sát;

3


Phƣơng pháp đối chiếu so sánh;
Phƣơng pháp phân tích tổng hợp;
Phƣơng pháp phỏng vấn trực tiếp các ĐTV, KSV, TP có
nhiều kinh nghiệm trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án xâm
phạm sở hữu.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về mặt lý luận
Kết quả nghiên cứu của luận văn này góp phần hoàn thiện về
lý luận về định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính
chiếm đoạt.
Về mặt thực tiễn
Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu khoa
học.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu
tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về định giá tài sản trong
các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt.
Chương 2: Thực tiễn định giá tài sản trong các tội xâm
phạm sở hữu có tính chiếm đoạt tại quận Bình Tân, Thành phố Hồ
Chí Minh.
Chương 3: Các giải pháp nhằm bảo đảm định giá tài sản
đúng trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt.

4

5


- Thứ bảy, định giá hay thẩm định giá đƣợc thực hiện dựa
trên cơ sở sử dụng các dữ liệu, các yếu tố của thị trƣờng.
1.1.3 Ý nghĩa của việc định giá tài sản trong các tội xâm
phạm sở hữu có tính chiếm đoạt
Với những sự chỉnh lý, sửa đổi bổ sung lần này BLTTHS
năm 2015 đã khắc phục đƣợc hạn chế, thiếu sót trong các quy định
về chứng cứ từ thực tiễn thi hành của BLTTHS năm 2003; tạo hành
lang pháp lý cho quá trình thu thập, kiểm tra đánh giá chứng cứ đồng
thời góp phần điều tra, truy tố, xét xử đúng ngƣời, đúng tội, đúng
pháp luật.
1.2 Cơ sở pháp lý của việc định giá tài sản trong các tội
xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt
1.2.1 Quy định pháp luật về tài sản
Thứ nhất, các quy định của Bộ luật dân sự về tài sản.
Thứ hai, pháp luật có liên quan về giấy tờ có giá (cổ phiếu,
trái phiếu...).
Thứ ba, các văn bản pháp luật quy định về kim khí quý, đá
quý.
Thứ tư, quy định của pháp luật hình sự về tài sản.
1.2.2 Quy định pháp luật về định giá tài sản
BLTTHS năm 2015 đã có những thay đổi, bổ sung quan
trọng theo hƣớng quy định rõ hơn những vấn đề cần phải chứng
minh, mở rộng các loại nguồn chứng cứ… Đặc biệt, “Kết luận định
giá tài sản” đƣợc quy định là một trong những nguồn chứng cứ quan
trọng của quá trình chứng minh. Trong một số trƣờng hợp cụ thể,
nhất là đối với các tội xâm phạm sở hữu việc định giá tài sản là hết
sức quan trọng, làm cơ sở cho cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết


7


người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám
định theo quy định của Luật này”.
Theo Luật giá số 11/2012/QH13 ngày 20/06/2012 thì không
quy định các vấn đề liên quan đến việc xác định giá trị tài sản trong
các vụ án hình sự, mà chỉ quy định liên việc đến các vấn đề thẩm
định giá để xác định giá trị một tài sản trong việc kinh doanh hay
thực hiện việc đầu tƣ sản xuất, bán đấu giá tài sản. Luật giá năm
2012 chỉ phục vụ chủ yếu cho việc xác định giá trị tài sản để thực
hiện việc giao kết hoặc thỏa thuận dân sự, phục vụ công tác quản lý
giá của nhà nƣớc, các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp tiến hành các
hoạt động thẩm định giá tài sản.
1.3 Phương thức định giá tài sản
1.3.1 Quy trình định giá tài sản bị xâm phạm
Để giải quyết những vấn đề liên quan đến tài sản trong tố
tụng hình sự, theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, việc định
giá tài sản sẽ đƣợc tiến hành thông qua Hội đồng định giá tài sản.
Nhằm đảm bảo sự khách quan, trung thực trong việc định giá tài
sản, Nghị định 26/2005/NĐ-CP ngày 02/03/2005 của Chính phủ
và Thông tƣ 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006 của Bộ Tài chính đã
hƣớng dẫn Hội đồng định giá định giá tài sản dựa trên những nguyên
tắc nhƣ đã phân tích nêu trên và quy trình định giá.
1.3.2 Các trường hợp định giá tài sản bị xâm phạm
Trong BLHS có rất nhiều tội danh quy định yếu tố giá trị tài
sản bị xâm phạm là một trong những dấu hiệu bắt buộc của cấu thành
tội phạm. Vì vậy, việc định giá tài sản bị xâm phạm có ý nghĩa quan
trọng và mang tính bắt buộc để xác định hành vi xâm phạm về tài sản

công tác, tổ chức giám định tƣ pháp và giám định viên tƣ pháp.

9


Tuy nhiên, trong thực tế một số cơ quan tiến hành tố tụng đã
áp dụng chƣa đúng những quy định của pháp luật về giám định tƣ
pháp, nhất là việc định giá các tài sản bị xâm hại để làm căn cứ truy
cứu trách nhiệm hình sự còn nhiều tuỳ tiện và nhiều trƣờng hợp
không trƣng cầu giám định, chỉ căn cứ vào lời khai giá trị tài sản bị
chiếm đoạt, bị thiệt hại của ngƣời bị hại và lời nhận tội của bị cáo.
Nhiều trƣờng hợp cơ quan tiến hành tố tụng trƣng cầu giám định
chƣa theo đúng quy định tại các văn bản pháp luật nói trên.
1.3.3.1 Thực hiện đúng nguyên tắc định giá tài sản
Thứ nhất, theo Luật giám định tƣ pháp năm 2012 quy định
về các nguyên tắc trong hoạt động giám định tƣ pháp, cụ thể nhƣ
sau:“Tuân thủ pháp luật, tuân theo quy chuẩn chuyên môn; Trung
thực, chính xác, khách quan, vô tư, kịp thời; Chỉ kết luận về chuyên
môn những vấn đề trong phạm vi được yêu cầu. Chịu trách nhiệm
trước pháp luật về kết luận giám định”.
Thứ hai, theo quy định tại Nghị định số 26/2005/NĐ-CP
ngày 02/03/2005 của Chính phủ quy định về nguyên tắc định giá tài
sản, cụ thể nhƣ sau:
“Phù hợp với giá thị trường tại thời điểm và nơi tài sản bị
xâm phạm, Trung thực, khách quan, công khai và kịp thời”.
Thứ ba, Thông tƣ số 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006 của
Bộ Tài chính, hƣớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định
26/2005/NĐ-CP ngày 02/03/2005. Định giá tài sản trong tố tụng hình
sự phải phù hợp với giá thị trƣờng tại thời điểm và nơi tài sản bị xâm
phạm; phải đảm bảo sự trung thực, khách quan, công khai và kịp

Nhƣ vậy, với tang vật của vụ án là loại không mua bán trên
thị trƣờng, cũng không phải đối tƣợng là loại tài sản Nhà nƣớc định

11


giá nhƣ tang vật vi phạm cần định giá là Cổ vật cần đƣợc ƣu tiên bảo
vệ, giữ gìn theo quy định, thì rất khó xác định đƣợc giá trị tài sản bị
xâm hại hoặc tuy xác định đƣợc nhƣng không bảo đảm cơ sở pháp
lý. Từ đó, việc xử lý của các cơ quan tố tụng không bảo đảm tính
chính xác, gây ra tình trạng khiếu nại, khiếu kiện kéo dài, mà nguyên
nhân chính do quy định của pháp luật trong lĩnh vực này chƣa thật sự
phù hợp với thực tiễn. Vấn đề này hiện nay cơ quan nhà nƣớc có
thẩm quyền vẫn chƣa có đầy đủ văn bản hƣớng dẫn cụ thể, rõ ràng
cho hoạt động định giá tài sản, nên cũng rất khó vận dụng quy định
này vào thực tiễn.
Kết luận chương 1
Với mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đặt trong phần mở
đầu và chƣơng 1, luận văn đã làm rõ đƣợc những vấn đề lý luận và
quy định pháp luật về định giá tài sản và các vấn đề có liên quan đến
việc định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm
đoạt. Trên cơ sở nhận xét, đánh giá một số khái niệm khác nhau về
việc định giá hoặc thẩm định giá tài sản, tác giả đã rút ra đƣợc khái
niệm định tài sản trong TTHS và từ đó nêu ra đặc điểm và ý nghĩa
của định giá tài sản trong TTHS. Mặt khác chƣơng 1 đã phát triển và
làm rõ các quy định pháp luật về tài sản theo quy định của BLDS và
pháp luật có liên quan, các căn cứ quy định về định giá tài sản trong
TTHS. Ngoài ra luận văn còn phân tích cách thức định giá tài sản để
ngƣời đọc hiểu rõ hơn và có cái nhìn toàn diện hơn về định giá tài
sản trong TTHS, “Kết luận định giá tài sản”, làm cơ sở để quyết định

2014
344
420
2015
299
354
2016
305
431
Tổng cộng 1.823
2.333

Các tội xâm phạm
sở hữu
Số vụ án Số bị cáo
(3)
(4)
295
392
269
363
206
320
201
233
135
220
1.106
1.528


tụng hình sự.
2.1.3 Tình hình định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở
hữu có tính chiếm đoạt của Cơ quan điều tra
Trong quá trình điều tra xác minh sự thật khách quan của vụ
án. Đặc biệt là các tội xâm phạm sở hữu và khi không xác định đƣợc
giá trị tài sản thì CQĐT phải trƣng cầu định giá tài sản để xác định
giá trị thực của tài sản bị xâm phạm. Khi CQĐT ra quyết định trƣng
cầu định giá tài sản thì phải chuyển Quyết định trƣng cầu định giá
sang VKS cùng cấp để VKS thực hành quyền công tố kiểm sát hoạt
động điều tra trong giai đoạn điều tra.
2.1.4 Tình hình định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở
hữu có tính chiếm đoạt của Viện Kiểm Sát nhân dân
Với thực trạng KSV chỉ nghiên cứu biên bản định giá và kết
luận định giá tài sản của Hội đồng đồng định giá tài sản thì rất khó
hoàn thành công việc đƣợc giao, đồng thời việc kiểm sát hoạt động
tuân theo pháp luật của VKSND cũng bị hạn chế rất nhiều trong suốt
quá trình thực hành quyền công tố của VKS để chứng minh sự thật
khách quan của vụ án theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định.
2.1.5 Tình hình định giá tài sản trong các tội xâm phạm sở
hữu có tính chiếm đoạt của Tòa án nhân dân
Đa số các tội xâm phạm sở hữu là các tội đƣợc thực hiện do
cố ý. Trong số 13 tội quy định trong chƣơng XIV BLHS năm 1999,
thì có tới 11 tội đƣợc thực hiện do cố ý, đó là các tội: Cƣớp tài sản;
bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; cƣỡng đoạt tài sản; cƣớp giật tài
sản; công nhiên chiếm đoạt tài sản; trộm cắp tài sản; lừa đảo chiếm
đoạt tài sản; lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản; chiếm giữ trái

14



cầu của thực tiễn định giá tài sản đối với các tội xâm phạm sở hữu
có tính chiếm đoạt
Hệ thống văn bản hƣớng dẫn thi hành Luật giám định tƣ
pháp ban hành chƣa đầy đủ, kịp thời, gây khó khăn trong quá trình
áp dụng, nhƣ: thời hạn định giá theo yêu cầu của cơ quan tiến hành
tố tụng hình sự nhƣng việc ra Kết luận định giá trể thì không có chế
tài rõ ràng, trình tự thủ tục còn nhiều phiền hà, phức tạp. Đây là một
thủ hành chính do UBND quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
nên việc không tiếp nhận yêu cầu định giá tài sản vào các ngày Thứ
bảy, ngày Chủ nhật hàng tuần và ngày nghĩ Lễ, Tết theo quy định
của Bộ luật lao động.
Việc định giá tài sản bị thiệt hại hiện nay chƣa có quy định
cụ thể: cây cảnh, các loài vật chim kiểng, cá kiểng, cổ vật, tài sản
chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân… Hiện nay, khi tiến
hành định giá trong một số trƣờng hợp phải trƣng cầu Hội sinh vật
cảnh, Hội nông dân để tiến hành định giá tài sản phụ vụ cho việc giải
quyết vụ án hình sự mang tính nhất thời. Bởi vì các Hội chỉ đƣa ra ý
kiến chung chung, mang tính tham khảo, do không có trình độ
chuyên môn nhất định hoặc kiến thức về định giá tài sản. Theo
Thông tƣ số 55/2006/TT-BTC ngày 22/6/2006 của Bộ tài chính
hƣớng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 26/2005/NĐ-CP
ngày 02/3/2005 của Chính phủ về Hội đồng định giá tài sản trong tố
tụng hình sự quy định thì trong tố tụng hình sự không đƣợc thuê đơn
vị định giá là các doanh nghiệp định giá theo Luật doanh nghiệp và
Luật giá. Đây là một bất cập hạn chế dẫn đến việc giải quyết các vụ

16


án hình sự kéo dài và có khả năng vi phạm tố tụng về thời gian giải

trong tố tụng hình sự.
2.3.4 Chưa thực hiện công tác phối hợp giữa các cơ quan
tiến hành tố tụng với HĐĐGTS trong TTHS
Chất lƣợng Kết luận định giá trong một số trƣờng hợp chƣa
bảo đảm, còn chung chung, không trả lời cụ thể câu hỏi mà cơ quan
trƣng cầu đặt ra, không khẳng định rõ giá trị tài sản là bao nhiêu và
có dấu hiệu “né tránh” khiến cho các cơ quan tiến hành tố tụng khó
khăn trong quá trình giải quyết vụ án.
2.3.5 Hạn chế về cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật
Hạn chế về cơ sở vật chất, phƣơng tiện kỹ thuật và kinh phí
hoạt động của Hội đồng định giá trong tố tụng hình là rất rỏ ràng bởi
cơ chế quản lý hành chính do Ủy ban nhân dân cấp quận quyết định.
Kết luận chương 2
Tại chƣơng 2, tác giả đi sâu phân tích thực tiễn Kết luận định
giá tài sản đối với các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt trên
địa bàn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh. Trên cơ sở phân
tích thực tiễn chỉ ra những vi phạm, sai lầm đối với Kết luận định giá
tài sản trong các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt. Từ những
số liệu thống kê, phân tích, so sánh về các Kết luận định giá tài sản
đối với từng tội phạm cụ thể trong thời gian năm năm từ năm 2012
đến năm 2016 trên địa bàn quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh
do TAND quận Bình Tân xét xử, tác giả đã rút ra đƣợc những tồn tại,
vƣớng mắc trong quá trình xét xử của cơ TA. Nguyên nhân của
những tồn tại hạn chế, khó khăn vƣớng mắc, làm cơ sở đề xuất giải
pháp tại chƣơng 3 của luận văn.

18


Chương 3

3.4 Tăng cường phối hợp giữa Hội đồng định giá và các
cơ quan tiến hành tố tụng dựa trên các quy định pháp luật để
giải quyết tốt vấn đề định giá tài sản trong pháp luật hình sự
Điều tra vụ án hình sự có nhiều cơ quan tham gia vào quá
trình tố tụng nhƣ Cơ quan điều tra, cơ quan đƣợc giao một số hoạt
động điều tra, VKSND, cơ quan bổ trợ tƣ pháp nhƣ giám định pháp
y, định giá tài sản trong tố tụng hình sự... VKSND đƣợc xác định là
cơ quan tiến hành tố tụng với chức năng thực hành quyền công tố và
kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS .
3.5 Tăng cường cơ sở vật chất
Cần phải có hƣớng đầu tƣ và hỗ trợ hơn nữa để đảm bảo cơ
sở vật chất và các phƣơng tiện làm việc cho Hội đồng định giá. Tăng
cƣờng đào tạo chuyên môn nghiệp vụ định giá tài sản để đáp ứng yêu
cầu của tình hình thực tế của quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí
Minh.
3.6 Kiến nghị, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt
động của HĐĐGTS trong tố tụng pháp luật hình sự
Thứ nhất, tuyển dụng cán bộ chuyên trách có trình độ
chuyên môn về thẩm định giá (có thẻ thẩm định giá theo quy định
của Bộ Tài chính) để tiến hành việc định giá tài sản một cách chuyên
nghiệp, phụ vụ tốt hơn trong quá đình giải quyết vụ án hình sự đƣợc
nhanh chóng, chính xác, khách quan, đúng pháp luật, đáp ứng yêu
cầu cải cách tƣ pháp trong tình hình hiện nay.
Thứ hai, HĐĐGTS có trách nhiệm tăng cƣờng công tác
thống kê, tổng kết thực tiễn định giá trong tố tụng hình sự dƣới sự
giám sát của UBND, Hội đồng nhân dân cùng cấp. Hiện tại, việc
định giá trong TTHS không có thống kê, tổng kết thực tiễn nên

20




hạn chế. Việc này cần phải văn bản quy định cụ thể, hƣớng giải
quyết khi có vi phạm.
Kết luận chương 3
Tại chƣơng 3, tác giả đi sâu phân tích các yêu cầu và giải
pháp bảo đảm Kết luận định giá tài sản đúng đối với các tội xâm
phạm sở hữu. Trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp
luật hình sự, trong đó đề cao nguyên tắc, phƣơng pháp định giá tài
sản trên cơ sở đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của các bên, đáp ứng
yêu cầu phòng chống tội phạm và cải cách tƣ pháp mà các Nghị
quyết của Đảng, pháp luật của nhà nƣớc đã nêu ra. Đồng thời đƣa ra
các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm Kết luận định giá tài sản
đúng đối với các tội xâm phạm sở hữu, đƣa ra những giải pháp
nhằm hoàn thiện quy định pháp luật định giá tài sản trong TTHS và
nâng cao hiệu quả Kết luận định giá tài sản. Kiến nghị về việc hoàn
thiện, nâng cao chất lƣợng các văn bản hƣớng dẫn áp dụng thống
nhất pháp luật, hoàn thiện các quy định của pháp luật về bảo đảm
Kết luận định giá tài sản đúng; Vấn đề tăng cƣờng nâng cao trình độ
chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp cho các thành viên HĐĐGTS
trong TTHS, chi phí, tăng cƣờng cơ sở vật chất... Tất cả các giải
pháp đó nhằm nâng cao hiệu quả cho hoạt động định giá tài sản. Chỉ
khi nào hoàn thiện đƣợc những vấn đề trên thì cơ quan áp dụng pháp
luật mới có những căn cứ chuẩn mực, công cụ sắc bén để quyết định
hình phạt đúng pháp luật, công bằng và hợp lý đối với mỗi tội phạm
và ngƣời phạm tội, đạt đƣợc mục đích của hình phạt, đáp ứng đƣợc
yêu cầu của cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn
hiện nay.

22