VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN TIẾN

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG
ĐƢỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI -2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN TIẾN

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG
ĐƢỜNG BỘ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN TỈNH TIỀN GIANG

Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC

gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang. ............................... 46
CHƢƠNG 3: CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ĐỊNH TỘI
DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐÚNG ĐỐI VỚI TỘI VI PHẠM
QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ ...................... 63
3.1. Các yêu cầu bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về
tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ .............................. 63
3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về
tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ .............................. 66
KẾT LUẬN .................................................................................................... 74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 76


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ADPLHS

: Áp dụng pháp luật hình sự

ATGT

: An toàn giao thông

ATGTĐB

: An toàn giao thông đường bộ

BLHS

: Bộ luật hình sự


: Quyết định hình phạt

TAND

: Tòa án nhân dân

TANDTC

: Tòa án nhân dân tối cao

THTT

: Tiến hành tố tụng

TNGT

: Tai nạn giao thông

TNHS

: Trách nhiệm hình sự

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1: Số liệu, tỷ lệ tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao

cấp chưa được sửa chữa kịp thời. Người tham gia giao thông tăng cao nhưng
ý thức khi tham gia giao thông còn kém. Mặt khác, việc xử lý các hành vi vi
phạm, tội phạm trong lĩnh vực này của cơ quan nhà nước có lúc, có nơi còn
thiếu nghiêm minh, chưa mang tính răn đe cao và chưa tương xứng với những
hậu quả xảy ra. Từ đó, chưa thật sự có giải pháp quyết liệt nhằm ngăn chặn và
đẩy lùi TNGT.
Ngoài ra, việc quy định tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện
giao thông đường bộ tại điều 202 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
BLHS năm 2009 còn nhiều điểm, khoản chưa cụ thể, rõ ràng… và dù có

1


nhiều văn bản hướng dẫn nhưng chưa kịp thời và đầy đủ. Trong khi trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ của một số Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm
phán chưa cao dẫn đến việc áp dụng pháp luật còn nhiều khó khăn, bất cập.
Do vậy, cần phải xác định nhiệm giải quyết vấn đề được xem là “quốc
nạn” này không phải là của riêng ai mà là của cả hệ thống chính trị. Trước hết,
chúng ta cần nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của tội vi phạm quy
định về tham gia giao thông đường bộ. Từ đó tìm ra những khó khăn, bất cập
và nguyên nhân của chúng. Kịp thời có những giải pháp nhằm bảo đảm áp
dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội phạm này trong thời gian tới.
Chính lý do trên và với vị trí công tác hiện tại là Kiểm sát viên - Viện
kiểm sát nhân dân huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang. Tác giả lựa chọn
nghiên cứu đề tài “Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang” làm luận văn
Thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà
khoa học và cán bộ làm công tác thực tiễn, đó là các giáo trình của các trường

giải quyết các vụ án về trật tự an toàn giao thông đường bộ, Tạp chí Tòa án
nhân dân số 22, tháng 11 năm 2009; Lê Văn Luật (2011), Xác định lỗi khi định
tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ - một số vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng,
Tạp chí Tòa án nhân dân số 01, tháng 01 năm 2012, trang 10-14 và Cao Việt
Cường (2014), Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định tại điều 202 BLHS
năm 1999 tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường
bộ, Tạp chí Tòa án nhân dân số 4, trang 18 - 20.
Nhìn chung, các công trình trên đều nghiên cứu về tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ. Thế nhưng, có một số
chủ yếu nghiên cứu về những vấn đề cơ sở lý luận chung về tội phạm này, đây

3


cũng chính là nền tảng cho những bước nghiên cứu tiếp theo. Một số công
trình chủ yếu nghiên cứu về vấn đề đấu tranh, phòng chống tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ dưới góc độ tội phạm
học. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, trong phạm vi 02 cấp của Viện kiểm sát
nhân dân tỉnh Tiền Giang chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ,
toàn diện ở cả góc độ lý luận và thực tiễn đối với tội danh này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận, quy định của pháp
luật và thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về tội vi phạm quy định về
điều khiển phương tiện giao thông đường bộ và nay là tội vi phạm quy định
về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Tiền Giang, luận văn đề
xuất những kiến nghị nhằm sửa đổi, bổ sung điều 260 của BLHS năm 2015 và
một số giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của pháp luật hình sự về tội
nói trên.

phương tiện giao thông đường bộ, tác giả còn viện dẫn các ví dụ chứng minh
hành vi vi phạm của người tham gia giao thông đường bộ từ thực tiễn của tỉnh
Tiền Giang trong thời gian từ năm 2012 đến năm 2016 để làm cơ sở cho việc
so sánh, nhận thức và áp dụng đúng điều 260 của BLHS năm 2015. Do nội
dung của áp dụng pháp luật rất rộng nên luận văn chỉ tập trung vào vấn đề
ĐTD và QĐHP.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận nghiên cứu
Luận văn lấy phép duy vật biện chứng và phép duy vật lịch sử của Chủ
nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chính sách của Đảng
và Nhà nước ta về tội phạm, hình phạt; về phòng, chống tội phạm; về cải cách
tư pháp; về quyền con người và bảo vệ quyền con người... làm phương pháp
luận để nghiên cứu.

5


5.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng trong một tổng thể các phương pháp nghiên cứu cụ
thể như: thu thập tài liệu, phân tích, hệ thống, chứng minh để so sánh nghiên
cứu các nội dung của đề tài.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Luận văn nghiên cứu tương đối đầy đủ và toàn diện từ những vấn đề lý
luận đến thực tiễn xét xử về tội vi phạm quy định điều khiển phương tiện giao
thông đường bộ của Tòa án 02 cấp tỉnh Tiền Giang. Tác giả đã nêu ra những
hạn chế, bất cập trong các quy định của pháp luật, những hạn chế, vướng mắc
trong thực tiễn áp dụng pháp luật. Từ đó, đưa ra đề xuất sửa đổi, bổ sung điều
260 của BLHS năm 2015 cũng như giải pháp nâng cao hiệu quả của hoạt
động ĐTD và QĐHP đối với loại tội phạm này.

1.1. Những vấn đề lý luận về tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đƣờng bộ
1.1.1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định
về tham gia giao thông đường bộ
1.1.1.1. Khái niệm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ
Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo Luật sửa
đổi, bổ sung một số điều của BLHS năm 2009 có tên là “Tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ” được quy định tại điều
202. Sau khi BLHS năm 2015 được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt
Nam thông qua ngày 27/11/2015, tội danh nói trên được đổi tên thành “Tội vi
phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” quy định tại điều 260 thuộc
Chương XXI – Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng.
Theo quy định tại điều 8 của BLHS năm 2015: “Tội phạm là hành vi
nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng
lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý
hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ
quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an
ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm
quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những
lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ
luật này phải bị xử lý hình sự. Những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm
nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội

8


phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác”[22, tr.284]. Như vậy, khái
niệm tội phạm trên bao gồm 04 dấu hiệu: là hành vi có tính nguy hiểm (đáng
kể) cho xã hội; là hành vi có tính trái pháp luật hình sự; là hành vi có tính có

của người tham gia giao đường bộ vi phạm quy định về an toàn giao thông
đường bộ, do người có năng lực và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện
một cách vô ý, gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng
cho sức khỏe, tài sản của người khác”.
1.1.1.2. Các dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về tham gia
giao thông đường bộ
Các dấu hiệu pháp lý có trong các yếu tố CTTP tội vi phạm quy định
về tham gia giao thông đường bộ chính là cơ sở pháp lý của việc ĐTD tội này.
Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có 04 yếu tố CTTP
gồm: khách thể của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm, chủ thể của tội
phạm và mặt chủ quan của tội phạm.
* Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
được xác định là trật tự an toàn của hoạt động GTĐB và sự an toàn về tính
mạng, sức khỏe và tài sản của người khác [27, tr.417].
Hiện nay, các quy định về trật tự ATGTĐB được quy định tại Luật
giao thông đường bộ được Quốc hội thông qua ngày 13/11/2008. Đây cũng là
căn cứ để xác định hành vi tham gia giao thông đường bộ đã vi phạm hay
chưa vi phạm.
* Mặt khách quan của tội phạm
Theo quan điểm truyền thống thì mặt khách quan của tội phạm bao
gồm: hành vi khách quan, hậu quả nguy hiểm cho xã hội và mối quan hệ nhân
quả giữa hành vi và hậu quả. Cũng giống như các tội phạm khác, mặt khách
quan của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, gồm:

10


- Hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông
đường bộ là hành vi vi phạm các quy định về ATGTĐB. Nó được hiểu là

và có NLTNHS.
* Mặt chủ quan của tội phạm: Lỗi của người vi phạm quy định về tham
gia giao thông đường bộ là lỗi vô ý (vì quá tự tin hoặc cẩu thả).
- Lỗi vô ý vì quá tự tin là trường hợp người phạm tội nhận thức được
hành vi vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ của mình có
thể gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội nhưng với niềm tin chủ quan, thiếu
cơ sở nên đã cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa
được và hậu quả thực tế đã xảy ra.
- Lỗi vô ý vì cẩu thả là trường hợp người phạm tội không thấy trước
được hành vi vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ của
mình có thể gây hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có
thể thấy trước hậu quả đó và hậu quả thực tế đã xảy ra.
1.1.2. Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ với một số tội phạm khác
1.1.2.1.Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ với tội giết người quy định tại điều 123 BLHS năm 2015
* Những điểm giống nhau: Chủ thể của tội phạm đều do những người
có NLTNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện và động cơ, mục đích đều
không phải là dấu hiệu bắt buộc trong CTTP của 02 tội này.
* Những điểm khác nhau:
- Về mặt khách thể của tội phạm: tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ xâm phạm đến sự an toàn của hoạt động GTĐB và an toàn về
tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác, còn tội giết người xâm phạm
đến quyền được bảo vệ tính mạng của con người.
- Về mặt khách quan của tội phạm:

12


+ Hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hành

- Về mặt khách thể của tội phạm: tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ xâm phạm đến sự an toàn của hoạt động GTĐB và an toàn về
tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác, còn tội vô ý gây thương tích
hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác xâm phạm đến quyền được bảo
vệ sức khỏe của con người.
- Về mặt khách quan của tội phạm:
+ Hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hành
vi vi phạm các quy định về ATGTĐB của người tham gia giao thông được thể
hiện dưới dạng hành động, còn vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức
khỏe của người khác là hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng,
không đầy đủ các quy tắc an toàn gây nên thương tích cho nạn nhân.
+ Hậu quả: tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ gây
thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản
của người khác, còn tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe
của người khác gây thương tích với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% trở lên.
- Địa điểm phạm tội: tội vi phạm quy định về tham gia giao thông
đường bộ xảy ra trên đường trong khi tham gia giao thông, còn tội vô ý gây
thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác là ở bất kỳ địa
điểm nào.
1.1.2.3. Phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường
bộ với tội đua xe trái phép quy định tại điều 266 BLHS năm 2015
* Những điểm giống nhau: Theo quy định tại điều 266 của BLHS năm
2015 thì tội đua xe trái phép được hiểu là hành vi của hai hay nhiều người
điều khiển xe ô tô, xe máy hoặc các loại xe khác có gắn động cơ gây thiệt hại
về tính mạng, sức khỏe và tài sản của người khác hoặc đã bị xử phạt vi phạm
hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích
mà còn vi phạm, do người có NLTNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện.

14




phép là nơi công cộng nhưng chủ yếu là các tuyến đường lớn nhân các dịp lễ
lớn…
* Ý nghĩa của việc phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ với một số tội phạm khác:
Việc phân biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
và một số tội phạm nói trên giúp ta nhận thức rõ từng yếu tố CTTP của tội vi
phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Đồng thời, tìm ra những
điểm tiến bộ trong các tội phạm được quy định tại các điều trên. Từ đó, đề
xuất những sửa đổi, bổ sung điều 260 BLHS năm 2015 theo hướng hợp lý
hơn.
1.2. Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy
định về tham gia giao thông đƣờng bộ
1.2.1. Trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985
Cách mạng tháng 8/1945 thành công đập tan chế độ thống trị của thực
dân phong kiến, khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa. Cùng với
việc xây dựng Nhà nước kiểu mới thì hệ thống pháp luật cũng được xây dựng,
bao gồm: Hiến pháp, Sắc lệnh, Nghị định…Nhằm bảo vệ chính quyền còn
non trẻ, đập tan những âm mưu phá hoại của các thế lực phản động. Nhà nước
đã ban hành Sắc lệnh số 21 ngày 14/02/1946, trong đó quy định các tội gián
điệp, tội âm mưu lật đổ chính quyền, tội hoạt động phỉ…Tuy nhiên, tội vi
phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ chưa được quy định ở thời
kỳ này.
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, miền Bắc được hoàn toàn
giải phóng, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật để quản lý xã hội.
Ngày 03/12/1955, Luật đi đường bộ được ban hành kèm theo Nghị định số
348-NĐ của Bộ giao thông và Bưu điện. Đây được xem là văn bản pháp lý
đầu tiên của Nhà nước ta về ATGTĐB. Văn bản này tạo cơ sở cho việc ban


17


Như vậy có thể thấy, trước khi có BLHS năm 1985, tội vi phạm quy
định về tham gia giao thông đường bộ chưa được quy định thành một tội độc
lập. Đến năm 1976, Chính phủ mới ban hành một văn bản dưới dạng Sắc luật
quy định về tội phạm và hình phạt đối với tội này. Tuy nhiên, hình phạt đối
với tội phạm này có thể xử phạt đến tử hình, dù thực tiễn chưa áp dụng trường
hợp nào.
1.2.2. Trong Bộ luật hình sự năm 1985
Ngày 27/6/1985, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa VII đã thông qua
BLHS Việt Nam và đây cũng chính là BLHS đầu tiên của nước ta.
Tuy nhiên, trong Bộ luật này, tội vi phạm quy định về tham gia giao
thông đường bộ chưa có tên riêng mà được quy định chung trong tội: “Vi
phạm các quy định về an toàn giao thông vận tải gây hậu quả nghiêm trọng”
tại điều 186 chương VIII – các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng và trật
tự quản lý hành chính.
So với các quy định trước đó, điều 186 BLHS năm 1985 đã có bước cải
tiến lớn cả về nội dung lẫn kỹ thuật lập pháp. Cụ thể:
-Tên của tội đã được xác định và mô tả rõ các dấu hiệu pháp lý đặc
trưng của tội phạm cũng như quy định các khung hình phạt tương ứng với
tính chất và mức độ của từng hành vi phạm tội.
- Đường lối xử lý đối với người phạm tội so với các quy định trước đây
cũng nhẹ hơn, cụ thể chỉ xử phạt tối đa đến 20 năm tù.
- Các tình tiết định khung TNHS được quy định cụ thể, đầy đủ và rõ
ràng hơn. Trong đó, có quy định nhiều tình tiết mới so với trước đây.
Tuy nhiên, điều 186 BLHS năm 1985 cũng còn bộc lộ hạn chế đó là
quy định 04 loại hành vi trong 04 lĩnh vực về đường bộ, đường sắt, đường
thủy và đường không có đặc điểm kỹ thuật và yêu cầu bảo đảm an toàn rất
khác nhau trong cùng một điều luật. Điều này đã ảnh hưởng đến việc xác định

19