BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
LƯƠNG TUẤN GIANG
TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO
THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - NĂM 2016
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
LƯƠNG TUẤN GIANG
TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO
THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Chuyên ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60380104

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Sơn
HÀ NỘI - NĂM 2016
LỜI CAM ĐOAN


Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của
tôi; các số liệu, kết quả trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.
Tác giả luận văn
Lương Tuấn Giang
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU………………………………………………………
PHẦN NỘI DUNG
Chương 1. Những vấn đề chung về tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ trong Luật hình sự Việt
Nam …………………………………………………………………..

9
16


22
23
24
24
41
46
47
57
Chương 3. Thực tiễn áp dụng quy định về tội vi phạm quy định
về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ và các biện pháp
đảm bảo hiệu quả áp dụng quy định về tội vi phạm quy định về
tham gia giao thông đường bộ ………………………………………
3.1. Thực tiễn áp dụng quy định về tội vi phạm quy định về điều
kiển phương tiện giao thông đường bộ ……………………………
3.2. Các biện pháp đảm bảo hiệu quả áp dụng quy định về tội vi
phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ .........................
3.2.1. Biện pháp liên quan đến pháp luật …………………………
3.2.2. Các biện pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về
tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ ...
Kết luận Chương 3 …………………………………………………


KẾT LUẬN……………………………………………………………
58
58
68

hướng gia tăng cả về số lượng và tính chất. Nhiều vụ vi phạm quy định về an
toàn giao thông đường bộ đã cướp đi sự sống của rất nhiều người và còn gây
thiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước và nhân dân. Đặc biệt, có những vụ vi
phạm quy định về an toàn giao thông đã làm chấn động cả nước, gây hoang
mang trong dư luận xã hội (như một số vụ án xe khách lao xuống vực làm chết
và bị thương rất nhiều người tại các tỉnh miền núi phía Bắc) đã đánh lên hồi
chuông cảnh báo về tính nghiêm trọng của những vi phạm quy định về an toàn
giao thông đường bộ.


Theo số liệu thống kê mới nhất của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia,
có tới 50% số người tham gia giao thông không dùng đèn báo khi chuyển
hướng, 85% không dùng còi đúng quy định, 70% không dùng phanh tay, 90%
không sử dụng đúng đèn chiếu sáng xa, gần và 72% không đội mũ bảo hiểm khi
ngồi trên mô tô trên những tuyến đường bắt buộc. Ngoài ra, tình trạng vượt đèn
đỏ, uống rượu bia say, chở quá tải, quá tốc độ trong thời gian qua vẫn luôn ở
mức báo động và rất khó kiểm soát. Có thể thấy, những hành vi vi phạm quy
định về an toàn giao thông đường bộ đang diễn ra một cách thường xuyên và
phổ biến trong đời sống hàng ngày, nó không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, mà
còn gây thiệt hại nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội, đến tính mạng, sức
khỏe con người. Do đó, đấu tranh phòng, chống với loại tội vi phạm quy định về
an toàn giao thông đường bộ hiện nay hơn lúc nào hết đòi hỏi sự nghiêm minh,
kịp thời và kiên quyết.
Bộ luật hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999 đã có những quy
định về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ đã
góp phần quan trọng vào công tác đấu tranh và phòng, chống tội phạm này. Tuy
nhiên, xuất phát từ thực tiễn áp dụng hiện nay, các quy định của Bộ luật hình sự
1999 đã bộc lộ những bất cập, chưa được cụ thể, chưa thống nhất, do đó nhận
thức về tội phạm này có nơi, có lúc còn không được nhất quán. Trong một số
trường hợp các cơ quan tiến hành tố tụng còn lúng túng, chưa có quan điểm

hiệu pháp lý đặc trưng của tội vi phạm quy định về điều kiển phương tiện giao
thông đường bộ và kiến nghị hướng hoàn thiện quy định về tội phạm này trong
BLHS, Tuy nhiên, trong những năm gần đây chưa có công trình nào nghiên cứu
một cách toàn diện cả từ góc độ lý luận và thực tiễn về đề tài: “Tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trong pháp luật hình sự
Việt Nam”. Do vậy, trong giai đoạn hiện nay thì việc nghiên cứu đề tài này là rất
cần thiết.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu quy định của BLHS về tội
vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ; thực tiễn áp
dụng quy định và các biện pháp đảm bảo hiệu quả áp dụng quy định về tội loại
tội phạm này.
- Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu quy định về tội vi phạm quy định về
điều khiển phương tiện giao thông đường bộ theo BLHS năm 1999 trong mối


liên hệ với quy định tương ứng trong BLHS năm 2015 và nghiên cứu thực tiễn
áp dụng quy định về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông
đường bộ theo BLHS năm 1999.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu: Đưa ra được các biện pháp đảm bảo hiệu quả áp
dụng quy định của BLHS về tội vi phạm các quy định về tham gia giao thông
đường bộ.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Phân tích, làm rõ những vấn đề chung về tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ;
+ Phân tích, đánh giá quy định về tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ trong BLHS năm 1999 trong sự so sánh với
quy định về tội tội vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ trong
BLHS năm 2015;

khiển phương tiện giao thông đường bộ và các biện pháp đảm bảo hiệu quả áp
dụng quy định về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ ĐIỀU
KHIỂN PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRONG
LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
1.1. Khái niệm tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao
thông đường bộ
Theo khoản 1, Điều 8 BLHS năm 1999 tội phạm được định nghĩa như
sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật
hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc
vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm
phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự,
an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức
khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của
công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ
nghĩa.”.
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ
được quy định tại Điều 202 BLHS năm 1999 cũng là một tội phạm nên nó mang
đầy đủ các đặc điểm của tội phạm nói chung như: đặc điểm về tính nguy hiểm


cho xã hội; đặc điểm về hành vi; đặc điểm về lỗi và đặc điểm về chủ thể của tội
phạm.
- Đặc điểm về tính nguy hiểm cho xã hội: Đây được coi là dấu hiệu cơ
bản, quan trọng nhất của mọi tội phạm. Nguy hiểm cho xã hội ở đây được hiểu
là đã gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại cho các quan hệ xã hội được luật hình
sự bảo vệ. Cụ thể, đối với tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao
thông đường bộ thì tính nguy hiểm cho xã hội thể hiện ở chỗ xâm phạm đến an
toàn giao thông đường bộ và qua đó gây thiệt hại cho tính mạng hoặc thiệt hại

có năng lực trách nhiệm hình sự.
Từ những đặc điểm trên, tác giả xin đưa ra khái niệm về tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ như sau:
Tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ là


hành vi vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ do người có năng lực
trách nhiệm hình sự mà điều khiển phương tiện giao thông đường bộ thực hiện
với lỗi vô ý, gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức
khoẻ, tài sản của người khác hoặc có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt
nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời.
1.2. Khái quát lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ
1.2.1. Quy định của pháp luật về tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến
trước khi ban hành BLHS 1985
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thắng lợi đã mở ra một thời kỳ mới cho
đất nước ta, nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời. Vào thời điểm đó, chính
quyền nước ta mới được thành lập nên còn rất nhiều bỡ ngỡ, đồng thời các thế
lực thù địch vẫn đang âm thầm hoạt động để lật đổ chính quyền non trẻ này. Vì
thế, Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa rất chú trọng đến việc bảo vệ, củng
cố và xây dựng chính quyền, xây dựng bộ máy Nhà nước vững mạnh. Song song
với việc dùng vũ trang để chiến đấu chống lại kẻ thù, Chính phủ Việt Nam dân
chủ cộng hòa đã ban hành một loạt các Sắc luật, Sắc lệnh quy định việc trừng trị
những hành động xâm phạm nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế, xã hội, tài
chính, trật tự, an ninh xã hội và chính quyền Nhà nước.


Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ được quy định muộn hơn so với các tội

toàn giao thông vận tải được Nhà nước ta ban hành như: Nghị định số 139/NĐ
ngày 19/12/1955 của Bộ Giao thông và Bưu điện sửa đổi Điều 22 và Điều 24
Luật đi đường bộ, Nghị định số 44-NĐ ngày 27/5/1958 của Bộ Giao thông và
Bưu điện sửa đổi Luật đi đường bộ; Nghị định số 10 ngày 11/01/1968 của Hội
đồng Chính phủ ban hành Điều lệ và kỷ luật an toàn giao thông vận tải trong
thời chiến... Các văn bản pháp luật chuyên ngành trên đây là cơ sở cho việc xây
dựng các quy phạm pháp luật về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện
giao thông đường bộ trong pháp luật hình sự Việt Nam.
Ngày 19/01/1955, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Thông tư số
442/TTg về việc trừng trị một số tội phạm trong đó có tội vi phạm quy định về


điều khiển phương tiện giao thông đường bộ; đây có thể coi là quy phạm pháp
luật hình sự đầu tiên quy định về tội vi phạm quy định về điều khiển phương
tiện giao thông đường bộ. Tại Điều 4 của Thông tư đã quy định: “Không cẩn
thận hay không theo luật đi đường mà gây tai nạn làm người khác bị thương sẽ
phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm, nếu gây tai nạn làm chết người có thể bi phạt tù
đến 10 năm”.
Rõ ràng, việc ra đời Thông tư số 442/TTg đã đánh dấu một bước phát
triển lớn trong lịch sử lập pháp hình sự nước ta. Cùng với đó, lần đầu tiên tội vi
phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ đã được quy
định. Từ quy định của Thông tư số 442/TTg về tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ, chúng ta có thể rút ra một số nhận xét
sau:
- Về quy định về hành vi phạm tội: Theo như quy định của Thông tư số
442/TTg thì những hành vi không cẩn thận hay vi phạm các quy tắc giao thông
đường bộ (luật đi đường) dẫn đến hậu quả làm người khác bị thương hoặc gây
chết người thì bị coi là tội phạm và bị xử phạt.
- Về quy định về hình phạt: Thông tư số 442/TTg đã quy định hai khung
hình phạt đối với tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông

tướng Chính phủ đã ban hành Thông tư số 556/TTg bổ khuyết Thông tư số
442/TTg ngày 19/01/1955 về việc trừng trị một số tội phạm. Thông tư số
556/TTg quy định bổ khuyết Điều 4 Thông tư số 442/TTg như sau:
Không cẩn thận hay không theo luật đi đường mà gây tai nạn làm người
khác bị thương sẽ bị phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm. Nếu gây tai nạn làm
chết người có thể bị phạt tù đến 10 năm.
Trường hợp gây ra tai nạn lớn làm chết nhiều người và thiệt hại lớn đến
tài sản nhân dân thì có thể bị phạt đến tù chung thân hoặc tử hình
So với quy định tại Thông tư số 442/TTg, quy định về tội vi phạm quy
định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ tại Thông tư số 556/TTg đã
bổ sung thêm dấu hiệu gây hậu quả đến tài sản của nhân dân và dấu hiệu làm
chết nhiều người vào dấu hiệu định khung tăng nặng. Tuy nhiên, Thông tư số
556/TTg cũng không quy định dấu hiệu gây thiệt hại đến tài sản của nhân dân là
một dấu hiệu định tội riêng đối với tội vi phạm quy định về điều khiển phương
tiện giao thông đường bộ mà hậu quả gây thiệt hại lớn đến tài sản nhân dân phải
đi kèm với hậu quả làm chết nhiều người thì mới cấu thành tội phạm tăng nặng.


Có thể thấy, Thông tư số 556/TTg vẫn chưa thể khắc phục hoàn toàn những hạn
chế của Thông tư số 442/TTg về quy định tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ.
Như vậy, trong suốt thời gian dài từ sau ngày giải phóng miền Bắc năm
1954 đến trước ngày giải phóng miền Nam năm 1975, tội vi phạm quy định về
điều khiển phương tiện giao thông đường bộ vẫn chỉ được xử lý theo Thông tư
số 442/TTg ngày 19/01/1955 và Thông tư số 556/TTg ngày 29/6/1955 của Thủ
tướng Chính phủ.
Chiến thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử mùa xuân năm 1975 đã
giải phóng hoàn toàn miền Nam Việt Nam khỏi ách xâm lược của Đế quốc Mỹ,
đất nước được thống nhất. Trong lúc này, song song với việc khắc phục những
tàn dư của cuộc chiến bảo vệ chủ quyền đất nước, bộ máy chính quyền Nhà



dụng cho trường hợp gây tai nạn nghiêm trọng.
+ Khung thứ hai (khung tăng nặng) có mức phạt tù đến 15 năm tù áp dụng
trong trường hợp gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.
Như vậy, Sắc luật số 03 – SL/76 đã không còn quy định khung hình phạt
cao nhất dành cho tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông
đường bộ nói riêng hay tội vi phạm luật lệ giao thông nói chung là chung thân
và tử hình như quy định tại Thông tư 556/TTg mà thay vào đó khung hình phạt
với mức cao nhất chỉ là 15 năm tù. Ngoài ra, Sắc luật số 03 – SL/76 đã quy định
thêm một hình phạt bổ sung nữa đó là hình phạt tiền dành cho người phạm tội.
Sắc luật số 03 – SL/76 đã thể hiện một bước tiến bộ hơn so với Thông tư số
442/TTg và 556/TTg trong việc quy định về tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông, qua đó góp phần vào việc xử lý tội phạm này trong thời
kỳ đó. Tuy nhiên, trong Sắc luật số 03 – SL/76 thì tội vi phạm quy định về điều
khiển phương tiện giao thông đường bộ vẫn được quy định chung với các tội vi
phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường sắt, đường thủy,
đường hàng không nên chưa thể hiện được sự phân hóa trách nhiệm hình sự cao.
1.2.2. Quy định của BLHS 1985 về tội vi phạm quy định về điều khiển
phương tiện giao thông đường bộ
BLHS năm 1985 đã kế thừa và phát triển những tinh hoa trong pháp luật
hình sự của Nhà nước ta đồng thời tổng kết những kinh nghiệm đấu tranh


phòng, chống tội phạm ở nước ta từ sau Cách mạng tháng Tám. Có thể nói,
BLHS năm 1985 ra đời thể hiện rõ ràng sự tập trung chính sách hình sự của
Đảng và Nhà nước ta, quy định một cách thống nhất, tổng thể và có hệ thống
những vấn đề về tội phạm và hình phạt.
Tại thời điểm BLHS năm 1985 mới có hiệu lực, tội vi phạm quy định về
điều khiển phương tiện giao thông đường bộ được quy định trong Điều 186 “Tội

danh “Tội vi phạm các quy định về an toàn giao thông vận tải gây hậu quả
nghiêm trọng”. Quy định về tội vi phạm các quy định về an toàn giao thông vận
tải gây hậu quả nghiêm trọng trong BLHS năm 1985 có một số điểm mới như
sau:
- Điều luật đã quy định rõ tội danh.
- Điều luật đã mô tả cụ thể các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội vi phạm