ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN HỒ HẢI ANH

HOẠT ĐỘNG DU LỊCH TẠI CÁC BẢO TÀNG Ở
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Du lịch
(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM LÊ THẢO

Hà Nội, 2015
MỤC LỤC


Danh mục các bảng biểu ........................................................................................... 5
Danh mục các biểu đồ ............................................................................................... 5
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................. 6
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài .................................................................................... 7
3. Nhiệm vụ của đề tài ............................................................................................. 8
4. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................... 9
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 9
6. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................... 9
7. Đóng góp của đề tài ........................................................................................... 11
8. Bố cục của luận văn ........................................................................................... 11
NỘI DUNG

Phân loại theo chuyên ngành .................................................................... 24

1.1.2.5.

Các cách phân loại khác ........................................................................... 24

1.1.2.6. Phân loại bảo tàng ở Việt Nam .................................................................. 25
1.2. MỐI QUAN HỆ GIỮA BẢO TÀNG VÀ DU LỊCH ..................................... 25
1.2.1. Bảo tàng trong phát triển du lịch ............................................................. 25

2


1.2.2.

Tầm quan trọng của bảo tàng đối với việc phát triển du

lịch ............................................................................................................................. 26
1.2.3. Tác động của hoạt động du lịch đối với bảo tàng.................................... 28
1.2.3.1.

Tác động tích cực ...................................................................................... 28

1.2.3.2.

Tác động tiêu cực ...................................................................................... 29

1.3.

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG


3


2.1.2.3.Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ khách.......................................................... 49
2.1.2.4.Lao động trong bảo tàng ............................................................................... 52
2.1.2.5.Khả năng đáp ứng nhu cầu của khách .......................................................... 54
2.1.2.6. Khả năng liên kết với các điểm du lịch khác trên địa bàn
thành phố ................................................................................................................... 55
2.2.THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH Ở CÁC BẢO
TÀNG TẠI TPHCM ............................................................................................... 55
2.2.1.

Thực trạng trƣng bày, giới thiệu hiện vật cho khách du

lịch ............................................................................................................................. 55
2.2.1.1.Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh ................................................................. 55
2.2.1.2.Bảo tàng Hồ Chí Minh – chi nhánh TPHCM................................................ 58
2.2.1.3.Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ .............................................................................. 59
2.2.1.4.Đánh giá thực trạng trưng bày và giới thiệu hiện vật đến du
khách của các bảo tàng ............................................................................................. 62
2.2.2.

Thực trạng công tác tổ chức đón và phục vụ khách du lịch .................. 66

2.2.3.

Thực trạng công tác quảng bá, xúc tiến du lịch ...................................... 72

2.2.4.

chuyên môn và công tác phục vụ du khách ............................................................... 90
3.2.2. Tăng cƣờng hoạt động quảng bá tuyên truyền bảo tàng ....................... 94
3.2.3.

Ứng dụng kỹ thuật và công nghệ hiện đại trong hoạt động

của bảo tàng ............................................................................................................. 95
3.2.4.

Liên kết với các doanh nghiệp lữ hành nhằm xây dựng

chƣơng trình du lịch có hoạt động tham quan bảo tàng ..................................... 97
3.2.5. Nghiên cứu tìm hiểu mở rộng thị trƣờng ................................................. 97
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 ......................................................................................... 98
KẾT LUẬN ............................................................................................................... 99
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 102
PHỤ LỤC ................................................................................................................ 107

5


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Lịch sử hình thành hệ thống các bảo tàng tại TPHCM
Bảng 2.2: Quá trình phát triển hệ thống các bảo tàng tại TPHCM
Bảng 2.3: Bảng phân bố hệ thống bảo tàng ở TPHCM
Bảng 2.4: Thống kê số lượng khách đến tham quan các bảo tàng từ năm 2009
đến năm 2013
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Tiêu chí Thu hút du khách tham quan bảo tàng (khảo sát du khách
tại bảo tàng)

của các ngành, địa phương có liên quan. Trên thực tế, lượng khách du lịch đến
TPHCM ngày càng nhiều, nhưng để thu hút khách quay trở lại thì gặp không ít khó
khăn. Vả để đạt được điều đó, du lịch TPHCM cần phát triển và khách phục các yếu
kém về mọi mặt nhằm nâng cao chất lượng, phong phú hóa sản phẩm du lịch, trong
đó có hoạt động du lịch tại các bảo tàng.
Bảo tàng là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, một phần của ký ức, giúp cho
những người đương đại có thể tiếp cận hiểu rõ hơn được các giai đoạn lịch sử của
dân tộc, nhận thức được xã hội và văn hóa thời quá khứ. Xét dưới góc độ bảo tàng
học thì chúng là những biểu hiện cụ thể và dễ nhận biết về bản sắc văn hóa của dân
tộc Việt Nam, và nguồn tài nguyên nhân văn phong phú đối với hoạt động du lịch
nhằm thu hút khách đến với TPHCM.
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, truyền thống yêu nước,
đoàn kết để tạo nên sức mạnh chống lại sự hà khắc của thiên nhiên, chống lại áp

7


bức bóc lột, chống giặc ngoại xâm… luôn luôn gắn liền với truyền thống hiếu học,
sáng tạo trong văn hóa, trong nghệ thuật và trong giao tiếp ứng xử. Bằng chứng
chứng minh cho đặc trưng cho văn hóa dân tộc, cho các truyền thống lịch sử - văn
hóa nói trên, chính là hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa, các tài liệu, hiện vật bảo
tàng và hệ thống các bảo tàng Việt Nam.
Hồ Chí Minh là một thành phố trung tâm, tập trung mọi sự đầu tư, phát triển của
đất nước. Bên cạnh đó, cũng là TPHCMnơi đã chứng kiến khá nhiều sự kiện lịch sử
- văn hóa của đất nước. Các giá trị lịch sử - văn hóa đó được giới thiệu qua các
trang sách, các thước phim; còn được phản ánh khá đậm nét trong các bảo tàngcủa
thành phố.
Hệ thống bảo tàng ở TPHCM đã góp phần giáo dục, khích lệ thế hệ trẻ góp sức
mình nối tiếp cha ông vào công cuộc xây dựng đất nước nói chung và thành phố nói
riêng và đặc biệt, các bảo tàng còn là tiềm năng rất lớn góp phần phát triển du lịch

cải thiện các hoạt động tại các bảo tàng. Hơn thế nữa các thực trạng khai thác các
giá trị của bảo tàng vào hoạt động du lịch cũng đã được các các nhà nghiên cứu bắt
đầu quan tâm và nghiên cứu đến. Trong đó: “Bảo tàng với sự phát triển du lịch ở
Việt Nam” do tác giả Nguyễn Thị Huệ chủ nhiệm và luận văn thạc sĩ “Museums and
tourism - Stakeholders, resource and sustainable development” của tác giả
Guðbrandur Benediktsson (2004) là nền tảng phát triển cho việc nghiên cứu thực trạng
hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở TPHCM.
Trong những năm gần đây, việc khai thác các giá trị của bảo tàng để phục vụ
hoạt động du lịch, đặc biệt là tại các bảo tàng ở TPHCM đã bước đầu thực hiện và
đạt được kết quả nhất định. Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu và đánh
giá cụ thể về việc phát triển hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở TPHCM. Chính vì
thế, luận văn “Hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở TPHCM” trên cơ sở kế thừa
những thành quả của các công trình này đồng thời tiếp tục trình bày kết quả nghiên
cứu và ý kiến để bổ sung thêm vào việc nghiên cứu khai thác các giá trị của bảo
tàng phục vụ cho hoạt động du lịch một cách hiệu quả.
3. Nhiệm vụ của đề tài
-

Nghiên cứu vai trò của các bảo tàng ở TPHCM đối với sự phát triển du lịch

của TPHCM.
-

Phân tích, thực trạng của hoạt động du lịch tại các bảo tàng ở TPHCM.

9


-


phân tích cụ thể tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Bảo tàng Hồ Chí Minh và
Bảo tàng Phụ nữ Nam bộđể làm các trường hợp nghiên cứu điển hình. Về phía
doanh nghiệp: Công ty Dịch vụ Du lịch Đất nước Việt, Công ty TNHH Thương mại
và dịch vụ Kiwi, The Sinh Tourist.
 Về thời gian:Đề tài tập trung thu thập số liệu, điều tra, nghiên cứu, phân
tích nguồn số liệu trong giai đoạn từ năm 2009 – 2013.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện được đề tài này, người viết sử dụng các phương pháp sau:
-

Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết:

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
 Tài liệu tiếng Việt
1. Đặng Văn Bài (2004), Bảo tàng cho tương lai và tương lai của bảo tàng, Tạp
chí Di sản văn hóa số 8 – 2004
2. Đặng Văn Bài (2005), Hoạt động của Bảo tàng tỉnh, thành phố trong định
hướng quy hoạch phát triển hệ thống bảo tàng Việt Nam đến năm 2020, tham luận
tại Hội nghị Tổng kết công tác Bảo tồn Di sản Văn hoá năm 2005.
3. Catherine Ballé (2001), Công chúng - sự sống còn của các bảo tàng đương
đại, Các công trình nghiên cứu của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Nxb Khoa học
Xã hội, tập 2, Hà Nội, trang 407 - 426.
4. Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (1996), Sự nghiệp Bảo tàng - những vấn đề
cấp thiết, tập 1, Nxb Lao động, Hà Nội.
5. Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (1996), Sự nghiệp Bảo tàng - những vấn đề
cấp thiết, tập 2, Nxb Lao động, Hà Nội.
6. Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (1997), Sự nghiệp Bảo tàng - những vấn đề

19. Nguyễn Thị Huệ (chủ biên), (2008), Cơ sở Bảo tàng học, Nxb. Đại học Quốc
gia, Hà Nội.
20. Phạm Mai Hùng (2001), Vai trò của các bảo tàng Việt Nam trong việc bảo
tồn di sản văn hoá dân tộc, Việt Nam học, Kỷ yếu hội thảo Quốc tế lần thứ nhất,
Hà Nội 15 - 17/07/1998, Tập 5, Nxb. Thế giới, Hà Nội.
21. Nguyễn Phạm Hùng (2012), Bảo tồn văn hóa như một hoạt động phát triển
du lịch, Hội thảo khoa học “Phát triển du lịch trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế”,
Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, ngày
06/4/2012.
22. Nguyễn Văn Huy (2001), Đổi mới các hoạt động của Bảo tàng để bước vào
thế kỷ 21, Các công trình nghiên cứu của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Nxb.
Khoa học Xã hội, tập 2, Hà Nội, trang 35 - 44.
23. Nguyễn Văn Huy (2004), Đa dạng hóa các hoạt động của bảo tàng hiện đại
(từ kinh nghiệm của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam), Tạp chí Di sản văn hóa số 6 2004)

12


24. Nguyễn Văn Huy (biên soạn), (2007) Di sản Văn hóa Bảo tàng và những
cuộc đối thoại, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam,
Nxb. Thế giới, Hà Nội.
25. Phạm Lan Hương (2007), Bảo tàng với việc xây dựng thương hiệu, Bảo tàng
- Di tích - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb. Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
26. Lê Thị Minh Lý (2004), Nghiên cứu điều kiện thực tiễn xây dựng website
bảo tàng, Tạp chí Di sản văn hóa số 4 (13) – 2005.
27. Lê Thị Minh Lý (2006), Bảo tàng Việt Nam: Thực trạng và những giải pháp
chính nhằm kiện toàn hệ thống bảo tàng trong phạm vi cả nước, Luận án tiến sĩ Văn
hóa học, Hà Nội.
28. Lê Thị Minh Lý (2007), Đào tạo nhân lực cho Bảo tàng, Bảo tàng - Di tích Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb. Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
29. Luật di sản văn hóa năm 2001 được sửa đổi, bổ sung năm 2009, Nxb. Chính

trong tiến trình hội nhập và phát triển, Nam bộ đất và người, tập IX, Nxb. Đại học
Quốc gia TPHCM, TPHCM
42. Timothy Ambrose và Crispin Paine (2000), Cơ sở bảo tàng, (Lê Thị Thúy
Hoàn dịch), Bảo tàng Cách Mạng Việt Nam, Hà Nội
43. Cục Di sản Văn hóa, Bộ VHTTDL, Sở Văn hóa và Thông tin Tp. HCM
(2008), Bảo tàng và di tích tại thành phố Hồ Chí Minh trong quá trình hội nhập và
phát triển, Nxb.Tp. Hồ Chí Minh.
44. Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2010), Thông tư Quy định về tổ chức và
hoạt động của bảo tàng, 18/2010/TT-BVHTTDL.
45. Khoa Văn hoá xã hội chủ nghĩa - Học Viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(1997), Giáo trình văn hoá xã hội chủ nghĩa, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội
 Tài liệu tiếng Anh
46. Guðbrandur Benediktsson(2004), “Museums and tourism - Stakeholders,
resource and sustainable development”, Master’s Dissertation - Museion/Göteborg
University
 Tham khảo từ internet
47. http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Det
ail.aspx?TuKhoa=b%E1%BA%A3o%20t%C3%A0ng&ChuyenNganh=0&DiaLy=0
&ItemID=27544 (Truy cập lần cuối 4/2014)

14


48. http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Det
ail.aspx?TuKhoa=du%20l%E1%BB%8Bch&ChuyenNganh=0&DiaLy=0&ItemID=3
5328 (truy cập lần cuối 4/2014)
49. http://www.unesco.org/education/imld_2002/unversal_decla.shtml (truy cập lần
cuối 4/2014)
50. http://voer.edu.vn/m/khai-niem-ve-du-lich-va-cac-loai-hinh-du-lich/4bd2e36d
(truy cập lần cuối 4/2014)