2PHẦN MỞ ĐẦU.
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Nhìn lại quá khứ đầy máu và nước mắt của một quốc gia trong gần hai
thế kỉ vừa qua đã có lúc bị xoá tên trên bản đồ thế giới, làm sao không tự hào
về bản lĩnh mới và vị thế mới ngày nay của đất nước ta giành được.
Nhìn vào tầm vóc cuộc đua tranh, nước ta có vị thế tham gia và chấp
nhận tham gia, làm sao tránh khỏi giây phút ngỡ ngàng. Chính điều này đòi
hỏi mỗi người Việt Nam chúng ta phải tự nhìn nhận lại chính mình trước khi
bước vào “cuộc chiến” lần đầu tiên đối mặt. “Cuộc chiến” xoá bỏ số kiếp
nước nghèo và chấn hưng đất nước, “cuộc chiến” lớn nhất so với tất cả những
gì đất nước ta đã trải qua, giành lấy chỗ đứng xứng đáng trong cộng đồng thế
giới hiện đại.
Công cuộc xây dựng xã hội mới của đất nước ta diễn ra trong bối cảnh
thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc. Trước những thời cơ và thách thức của thời
đại, chúng ta càng phải đi sâu nghiên cứu chủ nghĩa Mác –Lênin, từ đó luận
giải cách mạng Việt Nam, rút ra những bài học cho viêc hoạch định và thực
thi những giải pháp phát triển đất nước.
Từ sau Đại hội đảng bộ của Đảng lần thứ VI (1986) chúng ta đã xác
định được là: Việt Nam đang trrong thời kì tiến lên chủ nghĩa xã hội. Vì thế,
những vấn đề của đường lối, chính sách và cơ chế quản lí kinh tế mà đảng và
nhà nước ta đã và đang đề cập đều đặt trên cơ sở vận đụng học thuyết Mác –
Lênin.
Trong bối cảnh đó, thế hệ tuổi trẻ, thanh niên nước nhà phải được tìm
hiểu về chủ nghĩa Mác – Lênin, nhất là sinh viên chính trị học phải được nhận
thức một cách sâu sắc về chủ nghĩa Mác – Lênin.
Phát triển để chấn hưng đất nước đòi hỏi nhiều nhất trí tuệ, công sức, ý
chí đồng tâm hiệp lực, sự thực hiện tốt nhất công bằng – dân chủ - văn minh,
tất cả để phát huy tối ưu mọi nguồn lực bên trong và tranh thủ tốt nhất mọi

1


2


Ngoài ra còn một số bài viết về tư tưởng quản lý nhà nước của Lênin
đăng trên các tạp chí, Website. Tuy nhiên, việc nghiên cứu hoàn chỉnh, có hệ
thống, thể hiện một cách nhìn bao quát, sâu sắc về nhiệm vụ tổ chức và xây
dựng quản lí nhà nước còn ở những góc độ khác nhau. Vì vậy, trong quá trình
thực hiện tiểu luận, tác giả đã cố gắng xem xét, lựa chọn tài liệu để có một
cách nhìn tổng quát về nhiệm vụ tổ chức xây dựng quản lí nhà nước trong tác
phẩm “Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô Viết” của V.I.Lênin.
3.Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài.
Trong tiểu luận này tác giả đã không đi sâu khai thác toàn bộ tư tưởng
của Lênin trong tác phẩm mà chỉ đi sâu vào tìm hiểu nội dung của nhiệm vụ
tổ chức xây dựng và quản lí nhà nước trong tác phẩm, qua đó thâý được ý
nghĩa thực tiễn và vận dụng vào công cuộc đổi mới đất nước hiện nay.
Để đạt được mục tiêu trên, đề tài phải làm tốt những nhiệm vụ sau:
- Nêu được hoàn cảnh ra đời và mục đích của nhiệm vụ tổ chức xây
dựng và quản lí nhà nước.
- Chỉ rõ nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lí đất nước.
- Chỉ rõ nội dung cơ bản của nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lí
đất nước.
- Nêu được những giải pháp để thực hiện nhiệm vụ tổ chức và quản lí
đất nước.
- Đánh giá giá trị thực tiễn của tác phẩm. Từ đó vận dụng vào tình hình
Việt Nam hiện nay.
4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Để làm sáng tỏ nội dung và bảo đảm tính khoa học của đề tài. Tiểu luận
được thực hiện theo phương pháp luận mác xít và chủ nghĩa duy vật biện
chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử. Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp
logic, lịch sử, phân tích tổng hợp, hệ thống phân tích, đánh giá những vấn đề

Chiến tranh thế giới chống nước Nga (do đế quốc Đức phát động) làm
cho tình hình kinh tế, chính trị thêm căng thẳng. Vì vậy, cách mạng tháng
Mười nổ ra(25-10 lịch cũ, 7-11 lịch mới) thì cách mạng phải giải quyết hai
nhiệm vụ: Giành chính quyền trong cả nước và chấm dứt chiến tranh với Đức.
Đến tháng 3 năm 1918 thì cả hai nhiệm vụ này được gíải quyết. Tháng
2/ 1918, chính quyền Xô Viết được thiết lập trên toàn Liên Xô và ngày
3/3/1918 đã ký hoà ước Bret- li- tốp – xcô với Đức. Sau khi ký hoà ước với
Đức, nước Nga Xô- Viết chỉ được một thời gian hoà bình ngắn ngủi, nhưng
không chắc chắn. Lênin biết rất rõ điều đó. Tuy giai đoạn này rất ngắn ngủi
nhưng rất quý giá đối với công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa. Trong tác
phẩm Lênin chỉ rõ “Chúng ta phải dốc hết sức lực ra để lợi dụng thời gian
tạm ngừng chiến tranh mà thời cơ đã đưa lại cho chúng ta để hàn gắn những
vết thương cực kỳ trầm trọng do chiến tranh gây ra cho toàn bộ cơ thể xã hội
nước Nga, và để phát triển nền kinh tế nước nhà, nếu không thì không thể nào
nói đến tăng cường khă năng quốc phòng…”1Tại sao thời kỳ hoà bình của
nước Nga Xô Viết lại mỏng manh? Vì ở phía Đông cũng như phía Tây, bọn
phản động luôn luôn dòm ngó trước tình trạng suy yếu của nước Nga, bất kỳ
lúc nào cũng có thể gây chiến tranh chống nhà nước Xô- Viết non trẻ, Lênin
cũng chỉ rõ: “ Thời gian hoà bình của nước Nga tuy ngắn ngủi, nhưng thực tế
chứ không phải trên giấy, nước Nga có hoà bình là đối tượng tranh giành
giữa các thế lực đế quốc. Lúc ấy ở Châu Âu vẫn đang chiến tranh nhưng bất
kỳ lúc nào bọn đế quốc ngừng chống nhau để tập hợp chống nước Nga XôViết. Ở phía Đông thì, như Lênin đã chỉ rõ “cuộc cạnh tranh đế quốc giữa
1

V.I.lênin, Toàn tập, Tập 36, Nxb Tiến bộ, tr.204

5


Nhật và Mỹ, nhằm thống trị Thái Bình Dương và vùng duyên hải Thái Bình

Sđd,trang 204

6


hội chủ nghĩa là đã có cách mạng xã hội chủ nghĩa rồi. Chính vì vậy họ không
hiểu hết được những nhiệm vụ đảng phải giải quyết trong thời kỳ quá độ, từ
đó không thấy được tính chất phức tạp của những nhiệm vụ ấy.
Họ không hiểu được những vấn đề về chủ nghĩa xã hội Nhà nước, họ
phản đối đảng sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước. Nhưng trong tác phẩm
“Bàn về thuế lương thực”, Lênin đã nêu rõ ràng, Chủ nghĩa tư bản Nhà nước
hoàn toàn không đáng sợ, bởi vì chúng ta nắm được chính quyền và chúng ta
nắm được các mạch máu kinh tế. Người chỉ rõ rằng kẻ thù đáng sợ của
nước Nga không phải là chủ nghĩa tư bản nhà nước mà là thế lực tự phát tư
bản chủ nghĩa.
Các phần tử phái “tả” không muốn sử dụng chuyên gia tư sản, phản đối
nguyên tắc khuyến khích vật chất, phản đối hình thức trả lương khoán. Tóm
lại, họ phản đối việc sử dụng những quy luật khách quan của kinh tế xã hội
chủ nghĩa.
Họ cho rằng việc sử dụng chuyên gia tư sản sẽ mất lập trường giai cấp.
Nói cách khác, họ chống lại kỷ luật xã hội chủ nghĩa mà chính họ là những
người vô chính phủ.
Những tác phẩm của Lênin: “Những nhiệm vụ trước mắt của chính
quyền Xô Viết …” hay “Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa
tư bản” hay các tác phẩm khác, Người đều viết theo yêu cầu của những nhiệm
vụ cua cách mạng và nhừng hoạt động của Đảng, cụ thể ở đây là yêu cầu của
công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội mà ban chấp hành Trung ương sẽ thông
qua. Tại hội nghị Trung ương họp ngày 31/3/1918 Lênin đã nhận định rằng:
hiện nay việc giành chính quyền đã hoàn thành trên cả nước và nước Nga bắt
đầu xây dựng cơ sở kinh tế, chính vì vậy phải sử dụng, thu hút những người

1. 2 Mục đích của việc tổ chức xây dựng vả quản lý Nhà nước Xô
Viết sau cách mạng tháng Mười.
Tổ chức xây dựng và quản lý nhà nước theo chủ nghĩa xã hội. Mặc dù
nhiệm vụ này được giải quyết ngay sau khi cách mạng vừa thành công, nhưng
chừng nào mà sự “kháng cự của bọn bóc lột còn mang hình thức nội chiến
công khai”, thì chừng đó nhiệm vụ tổ chức, xây dựng và quản lý “chưa thể trở
8


thành nhiệm vụ chủ yếu, trung tâm được”, không thể trở thành lĩnh vực trọng
yếu nhất và thành “nhiệm vụ hàng đầu trong các nhiệm vụ khác” của cách
mạng xã hội chủ nghĩa được.
Sau khi chính quyền Xô Viết được thiêt lập trên toàn đất nước và hoà
ước Brét đã được ký kết, vào khoảng giữa ngày 23 và 18/3/1918, V.I.Lênin
nói rằng hiện nay, nhiệm vụ khắc phục và đè bẹp sự phản kháng của bọn bóc
lột là nhiệm vụ quản lý nhà nước. Nhiệm vụ đó đặt ra trước Đảng Bônsêvich
Nga là Đảng đã“giành được nước Nga từ trong tay bọn nhà giàu để giao lại
cho những người nghèo, từ trong tay bọn bóc lột để giao lại cho những người
lao động”4
Nhiệm vụ tổ chức, quản lý là một nhiệm vụ khó khăn nhất, bởi vì “vấn
đề là phải tổ chức theo phương thức mới những cơ sở sâu xa nhất, những cơ
sở kinh tế của đời sống hàng chục và hàng chục triệu con người” 4. Trong lịch
sử thế giới, đây là lần đầu tiên một đảng xã hội chủ nghĩa đã có thể hoàn
thành được về căn bản việc giành chính quyền và đè bẹp bọn bóc lột, đã có
thể trực tiếp bắt tay vào việc giải quyết nhiệm vụ quản lý và muốn quản lý
được tốt, thì ngoài cái tài biết thuyết phục, biết chiến thắng còn cần phải biết
tổ chức trong lĩnh vực thực tiễn nữa. Trước đây, người ta đã không thể đặt
những phương pháp quản lý lên hàng đầu thay cho những phương pháp trấn
áp, cũng còn là vì không phải người ta bẩm sinh ra là đã có được nghệ thuật
quản lý rồi mà phải trải qua kinh nghiệm mới có được.

Để thực hiện nhiệm vụ này, có một vấn đề quan trọng là sử dụng
chuyên gia tư sản. Những người phái “tả” vu cáo Lênin trong việc sử dụng
chuyên gia tư sản là “phản bội” và “bán rẻ lợi ích giai cấp công nhân”. Trong
chương 3 của tác phẩm này, lênin đã chỉ ra tính đặc thù của đấu tranh giai cấp
từ 3/1918 là giai cấp tư sản phản động chưa bị đánh gục hẳn hay nói cách
khác chúng ta chưa hoàn toàn đè bẹp được chúng. Vì vậy phải chuyển từ
nhiệm vụ tước đoạt giai cấp tư sản sang nhiệm vụ mới, nhiệm vụ làm cho giai
cấp tư sản không thể phục hồi, sinh sôi được. Nhiệm vụ này khó khăn phức
tạp hơn nhiều, nếu ta chưa làm được thì chưa thể có Xã hội chủ nghĩa.
CHƯƠNG 2: TƯ TƯỞNG CỦA LÊNIN VỀ NHIỆM VỤ TỔ CHỨC
XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM
“NHỮNG NHIỆM VỤ TRƯỚC MẮT CỦA CHÍNH QUYỀN XÔ VIẾT”
2. 1 Nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lý đất nước.
5

Sđd, trang 210

10


Sau cách mạng tháng Mười, nhiệm vụ này đã được đề ra nhưng lúc đó
còn phải tập trung đập tan sự phản kháng của giai cấp tư sản, nên chưa trở
thành nhiệm vụ trung tâm. Ngày nay, trước tình hình mới thì nhiệm vụ tổ
chức quản lý đất nước trở thành nhiệm vụ chủ yếu. Do đó, phải làm cho mọi
người hiểu rõ những đặc điểm của bước chuyển từ nhiệm vụ chủ yếu là thuyết
phục nhân dân và dùng lực lượng quân sự trấn áp bọn bóc lột sang nhiệm vụ
chủ yếu là quản lý. Theo Lênin, trong ba nhiệm vụ của cách mạng Xã hội chủ
nghĩa: Thuyết phục, trấn áp và tổ chức quản lý thì nhiệm vụ tổ chức quản lý là
nhiệm vụ khó khăn nhất và cao cả nhất.
2.1.1 Đây là nhiệm vụ khó khăn

thức bóc lột. Chính vì vậy, quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa không thể có
trong lòng xã hội tư bản, chủ nghĩa tư bản chỉ chuẩn bị tiền đề vật chất cho
chủ nghĩa xã hội về trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, chứ không phải
của quan hệ sản xuất. Quan hệ sản xuất Xã hội chủ nghĩa chỉ hình thành tự
giác sau khi đã giành được chính quyền. Nói cách khác, xây dựng nền kinh tế
xã hội chủ nghĩa là tiếp tục sự nghiệp của cuộc cách mạng vô sản.
Nói về sự khác nhau giữa hai cuộc cách mạng, Lênin chỉ rõ vai trò của
quần chúng trong hai cuộc cách mạng nay hoàn toàn khác nhau.
Trong các cuộc cách mạng tư sản, quần chúng chỉ tham gia xoá bỏ chế
độ cũ. Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa quần chúng lao động không chỉ phá
bỏ chế độ xã hội cũ, mà cơ bản nhất, họ là người xây dựng chế độ xã hội mới.
2.2 Nội dung cơ bản của nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lý Nhà
nước trong tác phẩm “Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô
viết” của V.I.Lênin.
Nội dung cơ bản và bao trùm của nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản
lý đất nước là chúng ta phải thiết lập một xã hội, một kiểu hệ thống tổ chức
mới, mà hệ thống tổ chức mới đó thật sự xã hội hoá, đưa năng suất lao động
của toàn xã hội lên cao, đó chính là xác lập phương thức sản xuất cộng sản
chủ nghĩa. Muốn làm được điều đó thì phải thực hiện hai nội dung cụ thể sau:
2.2.1 Phải tiến hành cải tạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

12


Muốn xây dựng quan hệ sản xuất mới, thì phải cải tạo quan hệ cũ, xoá
bỏ tận gốc cơ sở sinh ra áp bức, bóc lột, cơ sở phục hồi và tái sinh của chủ
nghĩa tư bản. Cho nên, ở đây không phải là từ bỏ đấu tranh giai cấp mà tiếp
tục đấu tranh giai cấp dưới hình thức mới và phương pháp mới. Nên cuộc đấu
tranh này về hình thức có thể hoà bình hơn, nhưng về nội dung và phương
pháp có mới hơn. Đây là hình thức cao hơn của cuộc đấu tranh giai cấp và hết

hoá, khoa học kỹ thuật cao; thứ hai, đây là một xã hội tạo ra năng suất lao
động cao hơn năng suất lao động dưới chủ nghĩa tư bản. Đó là cái quyết định
thắng lợi của chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản. Song, để thực hiện được
điều đó thì phải thực hiện một loạt giải pháp.
2.3 Những giải pháp để thực hiện nhiệm vụ tổ chức xây dựng và
quản lý đất nước.
Để thực hiện nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lý đất nước là xây
dựng phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa, theo Lênin phải thực hiện
một loạt các giải pháp sau:
2.3.1 Phải tiến hành kiểm kê, kiểm soát việc phân phối sản phẩm có
tính chất toàn xã hội.
Mục đích của kiểm kê, kiểm soát là nhằm làm cho mọi người có bánh
mì, có áo mặc, có nhà để ở… Từ đó, loại trừ bọn ăn bám, tức bọn nhà giàu và
bọn tham nhũng, ăn cắp- đây là hai loại ăn bám chủ yếu, là kẻ thủ của chủ
nghĩa xã hôi. Đối với bọn này phải giám sát và thẳng tay trừng trị. Do đó, mọi
sự mềm yếu, thương hại đều là tội ác tày trời với nhân dân và đối với chủ
nghĩa xã hội. Nếu không làm được điều đó, thì không thể đập tan được trở lực
của Chủ nghĩa xã hội.
- Nội dung của kiểm kê, kiểm soát.
Phải kiểm kê những xí nghiệp trong các ngành kinh tế, các lĩnh vực
kinh tế mà nhà nước Xô Viết đã giành được từ tay giai cấp tư sản để giai cấp
công nhân nắm được tình hình sản xuất, giữ cho guồng máy hoạt động đều
đặn, không bị gián đoạn. Qua quá trình kiểm kê, kiểm soát công nhân sẽ học
được cách quản lý và từ đó chuyển sang thực hiện việc công nhân tham gia
điều tiết sản xuất và nâng cao năng suất lao động “Điều quyết định là tổ chức
cho toàn dân kiểm kê và kiểm soát một cách hết sức chặt chẽ sự sản xuất và
phân phối sản phẩm. Thế nhưng chúng ta vẫn chưa tổ chức được việc kiểm kê
và kiểm soát trong những xí nghiệp, trong các ngành kinh tế mà chúng ta đã
14


7
8

Sđd, trang 213
Sđd, trang 223,224

15


tự phát tiểu tư sản, vô chính phủ. Nếu không làm được thì không củng cố
được chính quyền Xô- viết và không thể xây dựng được chủ nghĩa xã hội vì
mọi mầm mống của xã hội bị tiêu diệt.
+ Không kiểm kê, kiểm soát thì không thể chuyển lên bước thứ hai trên
con đường đi tới chủ nghĩa xã hội, tức là bước chuyển sang công nhân điều
tiết sản xuất “chừng nào sự kiểm soát của công nhân chưa trở thành sự thật
hẳn hoi, chừng nào những công nhân tiên tiến chưa tổ chức và chưa tiến
hành một cuộc tấn công thắng lợi không khoan nhượng chống tất cả những
kẻ vi phạm sự kiểm soát ấy, hoặc những kẻ tỏ ra thờ ơ về mặt đó, thì chừng đó
sẽ không thể nào tiến từ bước thứ nhất (thực hiện việc kiểm soát của công
nhân) lên bước thứ hai trên con đường đi tới chủ nghĩa xã hội, tức là bước
chuyển sang việc công nhân điều tiết sản xuất”9
2.3.2. Phải thực hiện nghĩa vụ lao động và xây dựng kỷ luật lao động.
- Chế độ nghĩa vụ lao động trước hết là đối với bọn bóc lột, lười biếng,
bọn ăn bám trong xã hội mới.
- Đi đôi với chế độ nghĩa vụ lao động cưỡng bức đối với bọn bóc lột, ăn
bám, còn phải áp dụng chế độ lao động tự giác đối với mọi người lao động.
Trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, tâm lý người lao động
làm thuê không thể khắc phục ngay được. Hơn nữa, ở một nước sản xuất nhỏ,
tản mạn còn chiếm ưu thế, lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề như nước Nga
thì tình trạng vô tổ chức, vô kỷ luật, chây lười lao động còn khá phổ biến. Do

phương pháp cũ, phương pháp tư sản và bằng lòng trả một giá rất cao về
“công phục vụ” của những chuyên gia tư sản giàu kinh nghiệm nhất”11. Đây
là một sự thoả hiệp, một sự tạm dừng và hơn nữa đó còn là một bước lùi của
chính quyền Xô-viết “rõ ràng biện pháp ấy không phải chỉ là một sự tạm
ngừng- trong một lĩnh vực nào đó- cuộc tấn công vào tư bản (vì tư bản không
phải là một số tiền, mà là một quan hệ xã hội nhất định), mà nó còn là một
bước lùi của chính quyền xã hội chủ nghĩa Xô-viết”12.
Theo Lênin, một sự lùi như thế là một tất yếu lịch sử vì bất cứ kẻ chiến
thắng nào mà khi tiến quân lại không có phạm một sai lầm hoặc không chịu
những thất bại cục bộ lại không tạm thời lùi bước ở thời điểm này hay thời
điểm khác, ở chỗ nọ hay chỗ kia. Huống chi đây là một cuộc tiến công chống
chủ nghĩa tư bản lại khó khăn hơn gấp triệu lần cuộc tiến quân khó khăn nhất
10

Sđd, trang 217
Sđd, trang 218
12
Sđd, trang 218
11

17


“trong lịch sử, vì tất đã có một cuộc tiến quân thắng lợi nào mà kẻ chiến
thắng lại không phạm sai lầm nào đó, lại không phải chịu đựng những thất
bại cục bộ, lại không phải tạm thời lùi bước ở điểm này hay điểm khác, ở chỗ
nọ hay chỗ kia. Huống chi “cuộc tiến công” mà chúng ta tiến hành chống
chủ nghĩa tư bản lại, khó khăn hơn gấp triệu lần cuộc tiến quân khó khăn
nhất và nếu vì một sự lùi bước bộ phận và cục bộ mà đâm ra nản lòng, thì
thật là ngu ngốc và nhục nhã”13. Do vậy, dù có phải trả lương cao cho chuyên



thức của chính thể cộng hoà tư sản sang việc quần chúng lao động thực sự
tham gia công tác quản lý, lần đầu tiên đã tổ chức phong trào thi đua một cách
rộng rãi. Điều lưu ý ở đây là Lênin mới đề cập tới nền kinh tế kế hoạch hoá
còn sau này phát triển nền kinh tế thị trường thì trong nền kinh tế này vừa có
thi đua, vừa có cạnh tranh “đây là một trong những điều vô lý mà giai cấp tư
sản thích tung ra để vu khống chủ nghĩa xã hội: chúng bảo rằng những người
xã hội chủ nghĩa phủ nhận ý nghĩa của thi đua. Nhưng thật ra chỉ có chủ
nghĩa xã hội mới lần đầu tiên mở đường- nhờ đã xoá bỏ được các giai cấp
và, do đó, xoá bỏ được sự nô dịch của quần chúng- cho một cuộc thi đua thực
sự có tính chất quần chúng. Và chính tổ chức Xô-viết, trong khi chuyển từ nền
dân chủ hình thức của chính thể cộng hoà tư sản sang việc quần chúng lao
động thực sự tham gia công tác quản lý, lần đầu tiên đã tổ chức phong trào
thi đua một cách rộng rãi”16.
Theo Lênin, trong lĩnh vực chính trị, thi đua dễ thực hiện hơn rất nhiều
so với trong lĩnh vực kinh tế, song muốn cho chủ nghĩa xã hội thắng lợi thì
chính thi đua trong lĩnh vực kinh tế là quan trọng. Vì vậy, trong thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội phải xây dựng được những cơ sở của việc tổ chức thi
đua xã hội chủ nghĩa vì chỉ trên cơ sở quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa,
quyền làm chủ của người lao động được xác lập thì việc tổ chức thi đua theo
nguyên tắc xã hội chủ nghĩa mới có nhiều hình thức phong phú và có tác dụng
quan trọng trong việc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới. Cần phải thu hút
đông đảo quần chúng lao động tham gia phong trào thi đua bằng cách nêu
những điển hình gương mẫu. Theo Lênin, những công xã gương mẫu phải và
sẽ đóng vai trò giáo dục, hướng dẫn, thúc đẩy các công xã lạc hậu “trong
phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, tác dụng của một tấm gương riêng
lẻ, chẳng hạn như của một Ác-ten sản xuất nào đấy, tất nhiên là bị hạn chế
hết sức, và chỉ có những người mang những ảo tưởng tiểu tư sản mới có thể
mơ tưởng rằng bằng ảnh hưởng của tấm guơng của các tổ chức từ thiện sẽ

chúng ta phải giao công tác thống kê đã cho quần chúng, phải đại chúnghoá
nó đi, để cho bản thân những người lao động dần dần học, rồi tự mình hiểu
và thấy được phải lao động như thế nào và lao động đến mức nào, có thể
nghỉ ngơi như thế nào và đến mức nào; - để cho sự so sánh những kết quả
thiết thực của việc quản lý kinh tế trong các công xã khác nhau, trở thành đối
tượng được tất cả mọi người chú ý và nghiên cứu”19.
Trong phong trào thi đua đối với những công xã điển hình sẽ được đền
đáp ngay lập tức về các mặt: rút ngắn thời gian lao động; được tăng tiền công;
17

Sđ d, trang 234
Sđ d, trang 234
19
Sđ d, trang 234
18

20


được hưởng nhiều của cải vất chất và tinh thần “những công xã xuất sắc nhất
được đền đáp ngay lập tức (giảm ngắn người lao động trong một thời gian
nào đó, tăng tiền công, được sử dụng một số lượng nhiều hơn về của cải và
vật phẩm văn hoá hay mỹ thuật…”20
Thông qua phong trào thi đua mà sàng lọc đội ngũ cán bộ, loại bỏ
những cán bộ chỉ biết hô hào suông và kiêm nhiệm quá nhiều chức mà chẳng
việc nào làm đến nơi đến chốn “trong lịch sử, không có một phong trào nhân
sâu sắc và mạnh mẽ nào diễn ra mà lại không có một thứ bọt bẩn- những
phần tử phiêu lưu và bịp bợm, những bọn khoe khoang và những kẻ hay lớn
tiếng ba hoa- chui luồng vào hàng ngũ những nhà cách tân thiếu kinh
nghiệm; mà lại khôn có tình trạng hỗn loạn huyên náo vô lý, tình trạng lộn

- Sự kết hợp nguyên tắc tập thể dân chủ xã hội chủ nghĩa với chuyên
chính cua các nhân, tức kết hợp sự chỉ đạo của thủ trưởng với sự tham gia ở
dưới lên.
Phải thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong kinh tế vì đây là nền
sản xuất, phân phối có kế hoạch. Lao động được tổ chức một cách đều đặn,
trật tự, kỷ luật chính xác như một chiếc đồng hồ “… rằng bởi vậy, kẻ nào vi
phạm kỷ luật lao động trong bất cứ xí nghiệp nào, bất cứ ngành nào và bất cứ
việc gì, đều phải chịu trách nhiệm về những nỗi khổ do nạn đói và nạn thất
nghiệp gây ra; rằng phải biết truy cho ra bọn thủ phạm ấy, truy tố chúng
trước toà án và thẳng tay trừng trị chúng”23.Do đó, đây là một yêu cầu khách
quan xuất phát từ bản thân nền sản xuất xã hội chủ nghĩa.
Chế độ tập trung dân chủ hoàn toàn khác với tập trung quan liêu và chủ
nghĩa vô chính phủ, vì nó kết hợp trên- dưới, quần chúng với lãnh đạo và do
một trung tâm điều khiển. Vì vậy, chế độ tập trung dân chủ đòi hỏi phải kết
hợp sự lãnh đạo tập trung của Trung ương với sự đảm bảo đầy đủ quyền sang
tạo của các địa phương và cơ sở. Các địa phương, các cơ sở khác nhau đều
được tự do phát huy đầy đủ nhất những đặc điểm, những tiềm năng và lợi thế
của mình để giải quyết bằng những cách thức khác nhau những vấn đề khác
nhau của đời sống kinh tế - xã hội… Nghĩa là phải xuất phát từ nhiệm vụ
chung và yêu cầu chung của đất nước, đồng thời phải tính đến đặc điểm riêng,
điều kiện riêng, phong tục tập quán, trình độ dân cư từng địa phương để phát
huy hết tính năng động sáng tạo nhằm thực hiện kế hoạch chung, mục tiêu
chung của cả nước. Tất cả những điều đó trở thành tính muôn màu, muôn vẻ
của quá trình xây dựng nền kinh tế mới- xã hội chủ nghĩa “người ta chưa có ý
thức đầy đủ rằng toà án chính là một cơ quan có trách nhiệm làm cho tất cả
23

Sđ d, trang 242

22

24
25

Sđ d, trang 241
Sdd, trang 228-229

23


việc khai thác những của cải tự nhiên ấy bằng phương pháp kỹ thuật hiện đại
sẽ tạo cơ sở cho lực lượng sản xuất phát triển chưa từng có”. 26
- Phải nâng cao trình độ học vấn và văn hoá của quần chúng nhân dân
“một điều kiện khác” để nâng cao nằn suất lao động, trước hết là việc nâng
cao trình độ học vấn và văn hoá của quần chúng nhân dân. Hiện nay, công
tác nâng cao trình độ văn hoá đó đang diễn ra hết sức nhanh chóng, song
những người bị mù quáng vì tính thủ cựu tư sản lại không thấy được điều đó,
họ không thể hiểu rằng lòng khao khát hiểu biết và tính chủ động sáng kiến,
nhờ có tổ chức xô-viết, đang biểu hiện sôi nổi như thế nào trong tầng lớp
nhân dân “bên dưới””. 27
- Phải nâng cao tinh thần kỷ luật lao động, nâng cao kỹ năng lao động,
tính khéo léo, tăng cường độ lao động và tổ chức lao động cho tốt hơn “để
đẩy mạnh kinh tế, chúng ta còn phải nâng cao tinh thần kỷ luật của những
người lao động, kỹ năng lao động của họ, tính khéo léo của họ, phải tăng
them cường độ lao động và tổ chức lao động cho tốt hơn”.28
- Phải tiếp thu và học tập tất cả những thành quả của khoa học và kỹ
thuật của chủ nghĩa tư bản mà trước hết là phương pháp Taylo và chế độ quản
lý tư bản chủ nghĩa “nước cộng hoà Xô-viết phải tiếp thu cho bằng được tất
cả những gì quý giá trong những thành quả của khoa học và kỹ thuật trong
lĩnh vực đó. Chúng ta sẽ có thể thực hiện được chủ nghĩa xã hội hay không,
điều đó chính là tuỳ ở những kết quả của chúng ta trong việc kết hợp chính

thẳng tay đập tan sự phản kháng của giai cấp bóc lột vì bọn này luôn luôn có
âm mưu lật đổ chính quyền của những người nghèo, chính quyền mà chúng
rất thù ghét.
- Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, những phần tử hủ bại
của xã hội cũ, những phần tử tự do, ngả nghiêng, mất thăng bằng, phản
động… liên hệ chặt chẽ với giai cấp tiểu tư sản chống lại sự nghiệp đó bằng
đủ mọi hành động lưu manh, hối lộ, đầu cơ, và những hành vi ti tiện, xấu xa
đủ loại. Để trừ bỏ hiện tượng đó, cần phải có thời gian và phải có một bàn tay
sắt “…Cũng không khó khăn gì mà không hiểu được rằng, trong tất cả mọi
bước chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, thì chuyên chính là tất
yếu vì hai nguyên nhân chủ yếu hoặc hai hướng chủ yếu. Trước hết, người ta
không thể chiến thắng và diệt trừ được chủ nghĩa tư bản, nếu không thẳng tay
đập tan sự phản kháng của bọn bóc lột, là bọn mà người ta không thể nào
tước hết ngay được tất cả của cải của chúng, những ưu thế của chúng về mặt
tổ chức và mặt hiểu biết, và do đó trong một thời gian khá dài chúng không
khỏi có những âm mưu lật đổ chính quyền của những người nghèo khổ, chính
quyền mà chúng rất thù ghét. Hai là, nếu ngay như không có chiến tranh với
nước ngoài, thì cũng không thể nào có được một cuộc đại cách mạng nào nói
chung, và nhất là một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa, mà lại không có một
cuộc chiến tranh trong nước, nghĩa là một cuộc nội chiến gây ra một tình
30

Sđd, trang 232

25