một số biện pháp giúp học sinh thcs
có kỹ năng biểu diễn lực
I/. cơ sở lý luận:
Trong trờng THCS, phần cơ học ở bộ môn vật lí có tầm quan trọng rất lớn
trong việc tiếp thu kiến thức, gây hứng thú học tập cho học sinh và đem lại tác
phong nghiên cứu, học tập đúng đắn cho học sinh. Qua quá trình trực tiếp giảng
dạy bộ môn vật lí lớp 7 SGK hiện hành và bộ môn vật lý lớp 8 SGK thí điểm ở
trờng THCS, qua một số giờ thăm lớp dự giờ, các giờ thao giảng giáo viên giỏi,
tôi thấy có một số phần kiến thức do đặc điểm đơn giản và ngắn gọn của nó
trong chơng trình làm cho giáo viên và học sinh cha thực sự chú trọng đến việc
rèn luyện kỹ năng phơng pháp cho đúng đắn, nh phần Biểu diễn lực trong ch-
ơng III, lực và khối lợng của chơng trình vật lý 7 - SGK hiện hành và chơng I:
Cơ học của chơng trình vật lí lớp 8 - SGK thí điểm.
I/. cơ sở thực tiễn:
Trong phần biểu diễn lực thờng có một số giáo viên coi nhẹ việc rèn luyện
kỹ năng biểu diễn lực cho học sinh, giáo viên chủ yếu mới đa ra cách thức biểu
diễn lực dựa trên cơ sở ba yếu tố của lực chứ cha hớng dẫn học sinh kỹ năng ph-
ơng pháp biểu diễn cụ thể. Một số giáo viên khi biểu diễn lực còn sơ sài, thiếu
chính xác. Đối với học sinh thờng thích các bài tập khó, lắt léo, khi biểu diễn
lực tởng nh là đơn giản nên không chú ý đến tính chính xác của nó. Qua giảng
dạy tôi nhận thấy các em thờng mắc phải một số sai lầm nh sau:
- Khi biểu diễn lực do không xác định đợc phơng của lực nên biểu diễn
không chính xác phơng của lực theo yeu cầu của bài toán.
- Ví dụ có trờng hợp học sinh biểu diễn trọng lực tác dụng lên vật nh sau:
P
- Khi biểu diễn lực các em cha xác định đợc điểm đặt của lực dẫn đến việc
biểu diễn thiếu chính xác.
Ví dụ: Có học sinh biểu diễn một lực F tác dụng vào vật theo phơng ngang,
chiều từ trái sang phải nh sau:
F
- 1 -

b, Khi học sinh đã nắm đợc 3 yếu tố của lực giáo viên hớng dẫn học sinh
cách biểu diễn lực bằng 1 mũi tên. ở phần này giáo viên cần hớng dẫn tỉ mỉ,
chính xác các bớc biểu diễn. Hình vẽ biểu diễn cần rõ ràng, tránh tình trạng biểu
diễn sơ sài cẩu thả làm ảnh hởng xấu cho học sinh.
Khi biểu diễn lực giáo viên hớng dẫn học sinh biểu diễn theo các bớc:
- 2 -
Trớc hết cần xác định đợc phơng của lực rồi biểu diễn phơng của lực trùng
với phơng của mũi tên. Sau đó xác định điểm đặt của lực trùng với gốc của mũi
tên rồi xác định độ lớn của lực theo tỷ xích nhất định. Cuối cùng mới xác định
chiều của lực trùng chiều của mũi tên.
Ví dụ: Biểu diễn 1 lực bất kỳ nào đó nh sau:
c, Khi đã biết cách biểu diễn lực trong quá trình hớng dẫn học sinh biểu
diễn để rèn luyện kỹ năng biểu diễn cho các em xác định và biểu diễn đúng ph-
ơng, chiều của lực.
- Muốn biểu diễn đợc 1 lực trớc tiên giáo viên phải giúp các em định hớng
đợc phơng của lực đó. Lực đó tác dụng theo phơng nào, theo yêu cầu của bài ra,
sau đó mới hớng dẫn cách biểu diễn.
Ví dụ: Hãy biểu diễn trọng lợng của một vật có độ lớn 50N.
GV: Em hãy cho biết trọng lợng của một vật có phơng nh thế nào ?
HS: Phơng thẳng đứng.
4, Khi học sinh đã xác định đợc phơng của lực giáo viên hớng dẫn học sinh
dựa vào vở hay bảng để biểu diễn.
Ví dụ: Biểu diễn lực tác dụng theo phơng thẳng đứng các em căn cứ vào
cạnh bảng, hoặc hàng kẻ ngang trong vở hay cạnh dọc tờ giấy để biểu diễn
Lực tác dụng theo phơng thẳng đứng kẻ song song với cạnh dọc của bảng hoặc
song với cạnh dọc tờ giấy hay vuông góc với hàng kẻ ngang trong trang vở, từ
đó giúp các em biểu diễn đúng hơn (yêu cầu: Hàng kẻ phải chuẩn).
Biểu diễn lực có phơng theo phơng ngang
hoặc hợp với phơng ngang một góc nào đó trên
cơ sở đó cũng hớng dẫn cho học sinh biểu diễn đ-

viên chú ý để học sinh ghi chiều của lực một cách
chính xác,
h, Sau khi học sinh đã có kỹ năng biểu diễn một
lực, giáo viên hớng dẫn cho học sinh cách biểu diễn 2
hay nhiều lực cùng tác dụng lên vật.
Lu ý: Khi biểu diễn nhiều lực cùng tác dụng lên
vật, cần phải chọn cùng 1 tỉ xích và có chung điểm
đặt.
Ví dụ: Biểu diễn các lực tác dụng lên vật M. Vật M có trọng lợng 30N và
bị kéo bởi lực F có độ lớn 50N có phơng hợp với phơng nằm ngang 1 góc 30
0
,
chiều từ trái sang phải.
- Giáo viên hớng dẫn học sinh xác định
- 4 -
y
P
x
A
A
+ Trợng lực có phơng thẳng đứng, chiều từ trên xuống, độ lớn 30N; Điểm
đặt: Tâm của vật (tại 0)
Lực F có phơng hợp với phơng ngang 1 góc 30
0
, chiều từ trái qua phải, độ
lớn 50N.
Điểm đặt tâm của vật (tại 0).
Tỉ xích 10N
Sau đó hớng dẫn học sinh biểu diễn. Khi học sinh biểu diễn xong giáo viên
phải nhận xét đánh giá, sữa chữa cho các em những chỗ cha tốt. Qua quá trình